کد خبر: ۴۳۵۴۰۱۸

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۴:۳۴

سفری در فلسفه، اخلاق و جامعه؛ از «جعبه سیاه» تا حکمرانی هوش مصنوعی

پژوهشگاه فضای مجازی، کتاب «هوش مصنوعی: فلسفه، اخلاق و جامعه» را با گزینش و ترجمه ابوطالب صفدری شربیانی و نظارت علمی یحیی شعبانی و امیررضا باقرپور شیرازی منتشر کرد.

به گزارش ایکنا، کتاب «هوش مصنوعی: فلسفه، اخلاق و جامعه» مجموعه‌ای از مقالات معتبر و روزآمد را گردآوری کرده است که به بررسی ابعاد فلسفی، اخلاقی و اجتماعی هوش مصنوعی می‌پردازد. ساختار کتاب در پنج بخش اصلی و 13 فصل تنظیم شده و هر بخش به یکی از حوزه‌های کلیدی مطالعات هوش مصنوعی اختصاص دارد. این ساختار به گونه‌ای طراحی شده است که خواننده را از مباحث مقدماتی و تاریخی این فناوری تا پیچیده‌ترین پرسش‌های فلسفی و چالش‌های اخلاقی و اجتماعی آن هدایت می‌کند. در کنار پرداختن به سیر تحول مفهومی و فنی هوش مصنوعی، کتاب به موضوعاتی چون تأثیرات این فناوری بر قانون، بازار کار، برابری اجتماعی و حکمرانی نیز توجه ویژه‌ای دارد.

بخش اول کتاب به مباحث مقدماتی حوزه هوش مصنوعی اختصاص دارد. در فصل اول این بخش، از تفکیک «هوش مصنوعی» به مثابه علم و «هوش مصنوعی» به مثابه مهندسی سخن به میان آمده است و انواع رویکردها به تعریف و مفهوم‌سازی هوش انسانی بررسی و مرور می‌شود. فصل دوم این بخش به تاریخچه هوش مصنوعی اختصاص دارد؛ تاریخچه‌ای که تقویمی صرف نیست و در آن تنها به ذکر رویدادهای مهم و نقاط عطف بسنده نشده، بلکه تکامل مفهومی هوش مصنوعی نیز دنبال شده است. این رویکرد مفهومی باعث شده در این فصل تصاویری وارد بحث‌های فنی شود و به این ترتیب، هوش مصنوعی از حالت جعبه سیاه خارج شود. هر دو فصل این بخش از کتاب «هوش مصنوعی: چیزهایی که نیاز است همگان بدانند»، نوشته جری کاپلان (انتشارات دانشگاه آکسفورد، ۲۰۱۶) انتخاب شده است که یکی از بهترین منابع غیرتخصصی و غیرفنی برای آشنایی با هوش مصنوعی به شمار می‌رود.

پس از حصول این آشنایی ابتدایی و مفهومی با هوش مصنوعی، امکان ورود به بحث‌های فلسفی در بخش دوم فراهم می‌شود. هوش مصنوعی از لحاظ فلسفی به سه رویکرد اساسی تقسیم می‌شود؛ رویکرد نمادین محض؛ رویکرد ارتباط‌گرایانه؛ رویکرد بسترمند. بر همین اساس، هر یک از سه فصل این بخش، جداگانه و به‌طور ویژه به یکی از این رویکردها اختصاص دارد.

فصل اول بخش دوم معطوف به رویکرد نمادین محض است که به «هوش مصنوعی کلاسیک» یا «قدیم» معروف است. در این فصل، پس از آشنایی با ایده‌های کلی و بنیادین هوش مصنوعی نمادین، نقاط قوت و ضعف این رویکرد بررسی می‌شود. مباحثی مانند نقد اتاق چینی جان سرل، استدلال‌های گودلی و نسبت مغز، بدن و محیط در فرایندهای شناختی از جمله موضوعات این بخش هستند.

بخش سوم کتاب به اخلاق هوش مصنوعی اختصاص دارد. فصل اول این بخش، فراتحلیلی است درباره مهم‌ترین اسنادی که تاکنون در حوزه اخلاق هوش مصنوعی با رویکردهای بیرونی نگاشته شده است. در این فصل، با دسته‌بندی این اسناد و نیز مهم‌ترین محورهای اخلاقی آنها آشنا می‌شوید. در فصل‌های بعدی این بخش، دو عنوان از مهم‌ترین و جامع‌ترین مقاله‌های حوزه اخلاق ماشین (با رویکردهای درونی) انتخاب و ترجمه شده است.

در فصل دوم، مقاله «ماهیت و اهمیت و دشواری اخلاق ماشین» از جیمز مور ارائه شده که یکی از بنیادین‌ترین و مهم‌ترین دسته‌بندی‌ها را برای عامل‌های اخلاقی ارائه داده است. در فصل سوم، با عنوان «اخلاق مصنوعی: رویکردهای بالا به پایین، پایین به بالا و ترکیبی»، نوشته وندل والاخ و کالین آلن، یکی از مهم‌ترین تفکیک‌های حوزه اخلاق ماشین معرفی می‌شود: تفکیک میان رویکردهای بالا به پایین (نقطه شروع: اصول کلی اخلاقی) و رویکردهای پایین به بالا (نقطه شروع: موقعیت خاص اخلاقی). فصل چهارم این بخش، نوشته نیک بوستروم (مهم‌ترین چهره در حوزه مطالعات اخلاق هوش مصنوعی)، به رویکرد آینده‌نگرانه اختصاص دارد و در این مقاله با مفهوم «خطر وجودی» آشنا می‌شویم.

در بخش چهارم به تأثیرات هوش مصنوعی بر جامعه توجه شده است. البته این تأثیرات بسیار گسترده‌اند و بررسی همه آنها از عهده یک بخش و حتی یک کتاب کاملاً خارج است؛ بنابراین در این بخش به مهم‌ترین تأثیرات اشاره شده است.

در فصل اول این بخش، تأثیر هوش مصنوعی بر قانون و رویکردهای قضایی بررسی می‌شود. در این فصل با مفهوم «حقوق رایانه‌ای» آشنا می‌شوید و روش استفاده وکلا و قضات از هوش مصنوعی بررسی می‌شود. ضمن اینکه بحث‌هایی نیز درباره نسبت دادن اقدام و مسئولیت به هوش مصنوعی ارائه می‌شود که در راستای مباحث اخلاقی مطرح شده در بخش پیشین است.

فصل دوم این بخش درباره تأثیر هوش مصنوعی بر کار انسانی است که یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح در این حوزه به شمار می‌رود. در این فصل با تحولات بنیادینی آشنا می‌شوید که هوش مصنوعی در بازار کار ایجاد کرده است. موضوعاتی مانند تأثیر بر شغل‌ها، توزیع ثروت و راهکارهای مقابله با نابرابری از جمله مباحث این بخش هستند.

بخش پنجم و پایانی کتاب به یکی از موضوعاتی اختصاص دارد که اخیراً بسیار مورد توجه قرار گرفته است و آن موضوع حکمرانی هوش مصنوعی است. این بخش به ترجمه یکی از مهم‌ترین و جامع‌ترین مراجع این حوزه اختصاص دارد که تقریباً تمام مسائل مطرح درباره حکمرانی هوش مصنوعی را پوشش می‌دهد. از جمله این مسائل می‌توان به ایمنی و امنیت هوش مصنوعی، انواع روش‌ها برای حکمرانی و قانون‌گذاری، استانداردها و اقتصاد سیاسی بین‌الملل اشاره کرد.

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به فناوری، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های فلسفه، علوم اجتماعی، حقوق و مطالعات علم و فناوری پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه پیامدهای اجتماعی و اخلاقی هوش مصنوعی را دارند یا به دنبال درک عمیق‌تر از تأثیرات این فناوری بر زندگی فردی و جمعی هستند، توصیه می‌شود.

نسخه الکترونیک این اثر را می‌توانید از سامانه «طاقچه» خریداری و دانلود کنید.