کد خبر: ۴۳۵۴۸۱۴

تاریخ: ۰۸ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۰:۰۱

نگار آیه/ 4

نشانه‌های امیرالمؤمنین(ع) در سوره بقره؛ از صبغة‌الله تا لیلة‌المبیت

برخی آیات سوره بقره، در نگاه تفسیری شیعه، فراتر از معنای ظاهری خود، به مقام و ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره دارند. کتاب «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» این اشارات را بر پایه روایات اهل‌بیت(ع) گردآوری کرده است.

به گزارش ایکنا، کتاب «اللوامع النورانیة»، علامه سیدهاشم بحرانی با گردآوری روایات تفسیری، کوشیده است نشان دهد که چگونه برخی آیات قرآن، افزون بر معنای ظاهری، بر فضائل، مناقب و جایگاه معنوی امیرالمؤمنین علی(ع) و اهل‌ بیت(ع) دلالت دارند. بخشی از این روایات به آیات سوره بقره اختصاص یافته است که به برخی از آنها در دو شماره گذشته اشاره کردیم. اکنون در این گزارش به بخش پایانی سوره بقره می‌پردازیم.

نخستین آیه مورد اشاره، آیه ۱۳۸ سوره بقره است؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ».«رنگ خدایی بپذیرید و چه رنگی نیکوتر از رنگ خداست؟ و ما تنها او را عبادت می‌کنیم.» بر پایه روایتی که عیاشی از امام صادق(ع) نقل کرده، مراد از این «رنگ الهی»، پذیرش ولایت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) است. در این نگاه، ولایت علوی به منزله رنگی الهی معرفی می‌شود که انسان را در مسیر هدایت و عبودیت حقیقی قرار می‌دهد.

آیه دیگری که در این کتاب به آن استناد شده، آیه ۱۵۹ سوره بقره است: «إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَیِّنَاتِ وَالْهُدَىٰ…». این آیه از کسانی سخن می‌گوید که حقایق و نشانه‌های روشن الهی را پس از بیان در کتاب، پنهان می‌کنند و به همین سبب مورد لعنت خداوند و لعنت‌کنندگان قرار می‌گیرند. در روایت نقل‌شده از امام صادق(ع)، مصداقی از این کتمان، پنهان‌کردن حقایقی دانسته شده که درباره امیرالمؤمنین(ع) نازل شده است. از این منظر، کتمان فضائل و جایگاه ولایت، مصداقی از پوشاندن حقیقت هدایت به شمار می‌آید.

از مشهورترین آیات مرتبط با امیرالمؤمنین(ع)، آیه ۲۰۷ سوره بقره است:«وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ». در این آیه، سخن از انسانی است که جان خود را برای کسب رضایت الهی فدا می‌کند. مفسران و راویان شیعه این آیه را ناظر به واقعه لیلة‌المبیت دانسته‌اند؛ شبی که امام علی(ع) برای حفظ جان پیامبر اکرم(ص)، در بستر ایشان خوابید و آماده فداکردن جان خود شد. بر اساس روایت نقل‌شده از امام سجاد(ع)، این آیه در شأن و منزلت حضرت علی بن ابی‌طالب(ع) نازل شده و یکی از روشن‌ترین نشانه‌های ایثار و اخلاص آن حضرت به شمار می‌رود.

در ادامه، آیه ۲۳۸ سوره بقره نیز در این مجموعه مورد توجه قرار گرفته است: «حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِینَ».به معنای ایستادن در حالت خضوع و اطاعت برای خدا، به اطاعت از امامان معصوم(ع) تفسیر شده است.

مجموع این روایات، تصویری از رویکرد تأویلی در تفسیر قرآن ارائه می‌دهد؛ رویکردی که بر اساس آن، برخی آیات افزون بر معنای عمومی و ظاهری خود، حامل اشاراتی به حقیقت ولایت و جایگاه اهل‌بیت(ع) نیز هستند. در این میان، کتاب  «اللوامع النورانیة فی أسماء علی و أهل بیته القرآنیة» تلاشی مهم برای گردآوری این اشارات و بازنمایی پیوند میان آیات قرآن و مقامات معنوی خاندان پیامبر(ص) به شمار می‌رود.

در این زمینه بیشتر بخوانید:

علی(ع)؛ حقیقتِ «کتاب بی‌شک» و «هدایت» است

هشدار قرآن درباره انکار علی(ع)