کد خبر: ۴۳۵۴۸۴۳

تاریخ: ۰۸ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۱:۱۲

یک هفته با فرهنگ و هنر

ایکنا در هفته‌ای که گذشت، منظومه‌ای از رویدادهای راهبردی را پشت سر گذاشت؛ از تبیین نمایشگاه کتاب به مثابه یک «جنگ تمدنی» در کلام محسن مؤمنی‌شریف تا نقد ساختاری سینمای دفاع مقدس توسط پرویز شیخ‌طادی.

به گزارش ایکنا؛ بازخوانی حماسه سوم خرداد و مقاومت دزفول در آیینه فرهنگ و هنر امروز، واکاوی عمیق جایگاه «روایتگری» به عنوان ستون فقرات ادبیات پایداری، تحلیل ابعاد و دستاوردهای برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، بررسی رسالت اجتماعی هنر و رسانه در قبال چالش‌های نهاد خانواده و بحران جمعیت و نگاهی به تاریخچه و تحولات سرود ملی ایران، از جمله محورهای خبری پررنگ و پرمخاطب گروه فرهنگی ایکنا در هفته گذشته است که در ادامه، گزارش مشروح و جامعی از تمامی این رویدادها را مرور می‌کنیم.

مومنی‌شریف: نمایشگاه کتاب، سنگر یک جنگ تمدنی است

در میانه این ایام، برگزاری بزرگترین رویداد فرهنگی کشور، نمایشگاه کتاب، خود معنایی نمادین از مقاومت فرهنگی می‌یابد.  محسن مومنی‌شریف، نویسنده، محقق، پژوهشگر ادبیات دفاع مقدس با ابراز خرسندی از برپایی مجدد این رویداد علی‌رغم تمامی چالش‌ها، آن را نشانه‌ای از پویایی فرهنگی کشور دانست و در تحلیلی عمیق‌تر اظهار کرد: نمایشگاه کتاب تهران نشان‌دهنده آن است که جنگی که ما در حال سپری کردن آن هستیم، چیزی فراتر از سرزمین؛ انرژی؛ نفت و یا بهانه‌های دیگری است. جنگ امروز، تمدنی است و مشکل دشمنان، حاسدان و عاندان این خاک، با تمدن ملت ایران است. هر چند آن را در کلام عنوان نمی‌کنند؛ اما تهاجم آنها به شکل مطلق بر تمدن ایرانی-اسلامی استوار است.

وی با اشاره به هدف‌گیری زیرساخت‌های فرهنگی در نبردهای اخیر افزود: «همگان می‌دانند در جنگ اخیر، بسیاری از نقاط فرهنگی مورد هدف قرار گرفته است؛ به ویژه میراث باستانی، آثار تاریخی و فرهنگی ما. همه آن‌ها نشان می‌دهد که دشمنان این آب، خاک و مردمان ایرانِ انقلابی و اسلامی، می‌خواهند که ما در همین سرزمین که در آن ریشه دوانده‌ایم، کوتاه بیاییم. این مهمترین بحثی است که تعطیلی بردار نیست. یعنی عشق و حب به خاک و وطن و هموطن؛ هیچگاه میان ایرانیان در هزاره‌های تاریخ مسئله‌ای برای چشم‌پوشی نبوده است.

مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید اینجا بخوانید.

گلعلی بابایی: روایتگری، ستون مستحکم ادبیات مقاومت است

همزمان با چهارم خرداد، روز مقاومت دزفول، ایکنا به سراغ سردار گلعلی بابایی، نویسنده، پژوهشگر و مستندنگار نام‌آشنای حوزه دفاع مقدس رفت تا از منظر او، به بررسی ریشه‌های جهانی شدن «ادبیات مقاومت» بپردازد. بابایی با تاکید بر پیشینه غنی روایت در فرهنگ ایرانی-شیعی گفت: به عنوان کسی که سال‌هاست کار «مستندنگاری» انجام می‌دهم، به جِد اعتقاد دارم که ما ایرانی‌ها به ویژه شیعیان در طول تاریخ، در حوزه روایت و آنچه که در موارد تاریخی به دست ما رسیده، سابقه‌ای عمیق و غنی داشته‌ایم. در حقیقت یکی از اصلی‌ترین راه‌های ترویج معارف فرهنگی و دینی ما با اتکا به تاریخ‌شفاهی و حوزه روایتگری در عقبه ما مسلمانان استمرار داشته است.

این پژوهشگر برجسته ادامه داد: «ذکرِ خطابه‌ها یا منابعی که توسط علمای دینی سینه به سینه و کتاب به کتاب گشته و به دست ما رسیده است، در نگاه سنتی آن متکی بر روایت‌های آشنایی چون «نقالی» و «شاهنامه‌خوانی» بوده است. همان نگاه و نمط پیشینیانِ ما، طی دو سه دهه اخیر با ترسیم چهارچوب علمی، به‌ویژه بعد از پایان جنگ هشت ساله و با اتکا به کاروان‌های «راهیان نور»، رونق و تعریفی متفاوت با رویکرد مسئله‌محوری به نام «روایتگری» در حوزه جنگ، تاریخ‌شفاهی و مستندنگاری به خود گرفته است. در حقیقت، یکی از اصلی‌ترین حوزه‌های «ادبیات پایداری»، طی بیش از دو دهه اخیر در قامت «ادبیات مستندنگاری» و «ادبیات روایتگری» سبب رونق حوزه «ادبیات دفاع مقدس» و «ادبیات مقاومت» در کشورمان بوده است و خوشبختانه این مسیر هنوز هم در حال اجراست.

مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید اینجا بخوانید.

«وطن»؛ سروده‌ای برای هویت و پایداری

در گرامیداشت سوم خرداد، رضا اسماعیلی، شاعر شناخته‌شده و عضو انجمن قلم ایران، قطعه شعری با نام «وطن» سرود که بازتابی از مفاهیم هویت، ریشه و ایستادگی در برابر تهاجم است. این شعر با زبانی حماسی و روان، به پیوند ناگسستنی انسان ایرانی با خاک خود می‌پردازد. در ادامه، این سروده را با هم مرور می‌کنیم:

اگه گُرگا به ایران حمله کردن

میام میدون و با گُرگا می‌جنگم

من اسمم رُستمه، از نسلِ شیرم

به روباها بگو: من مردِ جنگم

برای من وطن یعنی هُویت

میشه آدم مگه بی‌ریشه باشه؟

مگه می‌شه درختِ با اصالت

تو جنگل در کنارِ تیشه باشه؟

هویت یعنی این که پیشِ توفان

نیاری خم به ابرو، سبز باشی

روی پاهات بایستی سِفت و مُحکم

نترسی از هیاهو، سبز باشی

اگه عشقِ وطن توی سرت هست…

متن کامل این شعر را می‌توانید اینجا بخوانید.

تحلیلی بر هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب

تاکید همیشگی رهبر فرزانه انقلاب، شهید آیت‌الله خامنه‌ای، بر جایگاه کتاب به عنوان «یار مهربان» و حمایت ایشان از نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، این رویداد را به یکی از مهم‌ترین سنگرهای فرهنگی نظام جمهوری اسلامی تبدل کرده است. در همین راستا، برگزاری هفتمین دوره نمایشگاه کتاب به شکل مجازی، بار دیگر شور و اشتیاق را به جامعه فرهنگی کشور تزریق کرد.

محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در دوم اردیبهشت ۱۴۰۵، خبر برگزاری این رویداد در دهه پایانی اردیبهشت را رسانه‌ای کرد. متعاقباً، «ابراهیم حیدری»، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و قائم‌مقام نمایشگاه، تاریخ دقیق آن را از هفتم تا هفدهم اردیبهشت ماه اعلام نمود که این بازه زمانی بعداً برای همراهی و ثبت‌نام جمعیت بیشتر ناشران تا ۱۹ اردیبهشت تمدید شد.

نگاه حمایتی «خانه کتاب و ادبیات ایران» به عنوان بازوی اجرایی این رویداد، با اتخاذ تصمیماتی کلیدی خود را نشان داد. یکی از این تصمیمات، افزایش بازه زمانی ارائه آثار ناشران از سه سال (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵) به پنج سال بود. شور و استقبال بی‌نظیر مخاطبان و ناشران، دست‌اندرکاران را بر آن داشت تا حتی در ایام برگزاری نیز امکان ثبت‌نام برای ناشران جامانده را فراهم آورند و در اقدامی دیگر، به درخواست ناشران، بازه زمانی آثار منتشر شده قابل عرضه را به سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵ افزایش دادند.

متن کامل این گزارش را می‌توانید اینجا بخوانید.

پرویز شیخ‌طادی: نیازمند آسیب‌شناسی جدی در سینمای دفاع مقدس هستیم

پرویز شیخ‌طادی، کارگردان، نویسنده و تدوین‌گر باسابقه که آثاری چون «روزهای زندگی» و «بانوی سردار» را در کارنامه دارد، در گفت‌وگویی تحلیلی، به نقد وضعیت فعلی سینمای دفاع مقدس پرداخت. وی با طرح این پرسش کلیدی که چگونه می‌توان روایت‌های نو و متناسب با نسل امروز ارائه داد، گفت: ابتدا باید ببینیم کسانی که در گذشته آثار خوب و ماندگاری در این ژانر می‌ساختند، اکنون کجا هستند و چرا تجربه آن‌ها تکثیر نشده است. این آسیب‌شناسی حتما باید انجام شود.

شیخ‌طادی با اشاره به نقش مدیران فرهنگی افزود: باید به این پرسش برگردیم که اهرم‌های فرهنگی کشور و مراکز تصمیم‌گیری در اختیار چه کسانی است. آن‌ها هستند که تعیین می‌کنند چه کسانی لایق فعالیت در این حوزه‌ها هستند و بودجه‌ها چگونه تخصیص پیدا کند؛ بنابراین باید نسبت به مخاطب امروز، آینده و تحولات فرهنگی، سواد کافی و نگاه پژوهش‌محور داشته باشند. باید چنان دیدگاهی داشته باشند که اگر جوانان با ایده‌های مدرن وارد عرصه می‌شوند، امکان بروز و ظهور پیدا کنند و بتوانند حتی در فضایی امن، آزمون و خطا داشته باشند.

مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید اینجا بخوانید.

رسول توکلی: رسالت تاریخی هنر، ترویج فرهنگ فرزندآوری است

در ادامه این بحث، رسول توکلی، بازیگر پیشکسوت، نویسنده و مدیر شرکت تولید فیلم «نقش جهان»، بر رسالت هنر در تقویت نهاد خانواده و ترویج فرهنگ فرزندآوری تاکید کرد. وی اظهار داشت: خانواده در تمام تعاریف علمی، جامعه‌شناختی و تاریخی، کوچک‌ترین اما حیاتی‌ترین تشکل زیربنایی یک اجتماع سالم محسوب می‌شود که هسته‌ مرکزی و هستی‌بخش تمام کشورها را شکل می‌دهد. یک خانواده‌ سالم، پایدار و اخلاق‌مدار، زمینه‌ساز شکل‌گیری شهرها، ملت‌ها و نهایتاً تمدن‌های بزرگ است که تاریخ را می‌سازند که در کشورهای نوپا یا حتی تمدن‌های باسابقه، همواره این اصل را می‌بینیم. متأسفانه در سال‌های اخیر، شاهد فاصله‌گیری تدریجی آثار نمایشی و متولیان فرهنگی از مبانی اصیل خانواده‌محور بوده‌ایم که این فاصله، زنگ خطری جدی برای ساختار آینده‌ کشور محسوب می‌شود و نیازمند یک بازنگری بنیادین در سیاست‌گذاری‌های سینمایی، تئاتری و تلویزیونی است.

توکلی افزود: مشکل اصلی اینجاست که در آثار نمایشی، کمتر به دلسوزی واقعی والدین برای نسل‌های آینده توجه می‌شود و بیشتر شاهد نمایش روابط سطحی یا بحران‌های ساختگی هستیم که هیچ کمکی به استحکام پیوندهای عاطفی نمی‌کند. این در حالی است که فیلم‌سازان و مدیران فرهنگی باید به این نکته‌ کلیدی واقف باشند که خانواده مهم‌ترین رکن جامعه است و غفلت از آن، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به فرهنگ عمومی وارد خواهد کرد که ترمیم آن بسیار دشوار است.

مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید اینجا بخوانید.

علی‌رضا نجف‌زاده: رسانه، بازتاب‌دهنده چالش‌های نهاد خانواده است

علی‌رضا نجف‌زاده، کارگردان و بازیگر، از منظر یک هنرمند به بررسی تحولات ساختار خانواده ایرانی پرداخت. او با اشاره به مبانی جامعه‌شناختی گفت: خانواده بنیادی‌ترین واحد اجتماعی است و اگر این نهاد دچار ضعف شود، ستون‌های جامعه نیز آسیب می‌بیند. در ایران طی دهه‌های اخیر تغییراتی در الگوی زندگی رخ داده که بخش مهمی از آن حاصل برداشت‌های نادرست و سطحی از الگوهای بیرونی و سبک زندگی غربی است که بدون توجه به زمینه‌های فرهنگی ما وارد شده و باعث تضعیف ارزش‌های بنیادین خانوادگی شده است.

وی تأثیر این تحولات بر آثار نمایشی را این‌گونه تشریح کرد: سینما و تلویزیون آینه‌ای از جامعه‌ هستند. وقتی شاهد افزایش زندگی‌های فردی، کاهش تمایل به ازدواج و کم‌رنگ شدن روابط خویشاوندی هستیم، طبیعی است که این وضعیت در داستان‌ها نیز بازتاب پیدا کند. در گذشته بسیاری از سریال‌ها حول محور خانواده‌های پرجمعیت شکل می‌گرفتند، اما امروز شخصیت‌های تنها یا خانواده‌های کوچک‌تر بیشتر دیده می‌شوند. این مسئله صرفاً یک تغییر روایی نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییرات عمیق در ساختار اجتماعی است.

مشروح این گفت‌وگو را می‌توانید اینجا بخوانید.

روایتی از تولد یک نغمه ماندگار

سوم خرداد، روزی که با حماسه آزادسازی خرمشهر در تقویم ایران جاودانه شده، سالروز یک رویداد فرهنگی مهم دیگر نیز هست؛ سالروز تغییر و تولد دوباره سرود ملی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۱. این مناسبت، فرصتی برای بازخوانی داستانی است که شاید کمتر به جزئیات آن پرداخته شده باشد.

مفهوم سرود ملی در ایران پیشینه‌ای بیش از یک قرن دارد و به دوران ناصرالدین شاه قاجار بازمی‌گردد. او در سفرهایش به اروپا، با مشاهده مارش‌های نظامی، به فکر ایجاد یک نماد موسیقایی رسمی برای ایران افتاد. این ایده با کمک موسیقی‌دان فرانسوی، آلفرد لومر، عملی شد و قطعه‌ای بی‌کلام به سبک مارش نظامی با نام «سلام شاه» ساخته شد که نخستین سرود رسمی ایران بود.

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، نیاز به نمادهایی نوین احساس می‌شد. در آن روزهای پرالتهاب، سرود جاودانه‌ی «ای ایران»، اثر روح‌الله خالقی، به دلیل محبوبیت عظیم و مضمون میهن‌پرستانه‌اش، به طور غیررسمی به عنوان سرود ملی موقت مورد استفاده قرار گرفت. پس از آن، سرود «شُد جمهوری اسلامی به پا…» به عنوان نخستین سرود رسمی جمهوری اسلامی، سال‌ها در مراسم رسمی و برنامه‌های رادیو و تلویزیون طنین‌انداز بود. سرانجام، در سوم خرداد سال ۱۳۷۱، همگام با تحولات زمانه، سرود ملی جدید با مطلع «سر زد از افق، مهر خاوران…» به عنوان نماد صوتی ماندگار ایران معرفی شد و تا امروز، نوای غرورآفرین ملت در عرصه‌های ملی و بین‌المللی باقی مانده است.

گزارش کامل تاریخی این رویداد را می‌توانید اینجا بخوانید.

نخستین جشنواره «روایت علوی» هنرمندان را فراخواند

با هدف ترویج جریان هنر شیعی–انقلابی و با محوریت فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، فراخوان نخستین جشنواره «روایت علوی» منتشر شد. این جشنواره می‌کوشد با بهره‌گیری از ظرفیت روایتگران، شاعران و تصویرگران و بر اساس متون پژوهشی ارائه شده در سایت جشنواره به آدرس WWW.revayatalavi.ir، جلوه‌هایی از سیره، شخصیت و آموزه‌های علوی را به مخاطبان عرضه کند.

این جشنواره در سه بخش اصلی برگزار می‌شود:

۱. بخش نقل علوی: هنرمندان می‌توانند روایت‌هایی از زندگی، حکمت‌ها و سیره حضرت علی(ع) را در قالب نقالی و پرده‌خوانی ارائه کنند.

۲. بخش لوح علوی: این بخش به آثار هنری در حوزه تصویرسازی و همچنین آثار خلق شده با هوش مصنوعی اختصاص دارد.

۳. بخش شعر علوی: شاعران می‌توانند سروده‌های خود را با محوریت شخصیت و آموزه‌های علوی به این بخش ارسال نمایند.

جزئیات کامل این فراخوان را می‌توانید اینجا بخوانید.