کد خبر: ۴۳۵۵۶۴۰

تاریخ: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ - ۲۱:۰۴

میکائیل شهرستانی:

شاهنامه، سندی هویتی برای ایرانیان است

کارگردان فیلم ارکستر «آفرینش» گفت: شاهنامه، سندی هویتی برای ایرانیان است که تا ابد بازتاب‌دهنده‌ کهن‌الگوهای اخلاقی و فرهنگی ایران زمین باقی خواهد ماند.

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست خبری فیلم ارکستر «آفرینش»، امروز ۱۱ خرداد در کاخ سعدآباد برگزار  شد.

در این نشست، بهمن قبادی، آهنگساز و مدیر هنری، میکائیل شهرستانی، کارگردان، گووان‌مهر اسماعیل‌پور، نویسنده، ناصر رحیمی، ریپتیتور ارکستر و امیرحسین محمدیان، رهبر ارکستر حضور داشتند.

شهرستانی در ابتدای این مراسم با تأکید بر جایگاه فراملی شاهنامه، دفاع و نگاهبانی از این گنجینه ادبی را وظیفه‌ هر میهن‌پرستی دانست و اظهار کرد: شاهنامه نه فقط متعلق به ایرانیان، بلکه میراثی جهانی است، همان‌طور که شکسپیر تنها به انگلیسی‌ها تعلق ندارد.

وی در ادامه با اشاره به محتوای عمیق این اثر حماسی، آن را روایتگر «جهان متفاوتی» از آغاز آفرینش تا شکل‌گیری روح انسانی توصیف کرد و گفت: این کتاب تمام ارزش‌هایی را که به عنوان کرامت انسانی می‌شناسیم، در هیئت قصه‌ها و کاراکترهای مختلف مطرح می‌کند. این ویژگی، شاهنامه را به سندی هویتی برای ایرانیان تبدیل کرده که بازتاب‌دهنده‌ کهن‌الگوهای اخلاقی و فرهنگی ایران زمین است.

این کارگردان با ابراز تأسف از نیمه‌تمام ماندن پروژه‌ای رادیویی درباره اساطیر شاهنامه در سال‌های دور، همکاری با تیم جدید در رویداد «آفرینش» را زمینه‌ساز آشنایی خود با قابلیت‌های شگفت‌انگیز هوش مصنوعی دانست و افزود: فناوری‌های نوین، اگر در خدمت هنر قرار گیرند، می‌توانند پلی میان نسل جوان امروز و میراث کهن فردوسی برقرار کنند.

شهرستانی نقش خود را در این رویداد، هماهنگ‌کننده ریتم میان هنرمندان توصیف کرد و گفت: وظیفه‌ام سنگین است، اما به خود می‌بالم که در کنار استاد بهمن قبادی (آهنگساز اثر) و هنرمندان جوانی چون رسا شیخ‌اکبری و مهراد غفاری در حوزه هوش مصنوعی، گامی برای معرفی شاهنامه برمی‌دارم. درباره این فیلم ارکستر نیز باید بگویم این عرصه هنری جدید است که از تلفیق تصویر، صوت و ارکستر شکل گرفته است.

وی در بخش دیگری از سخنانش با تأکید دوباره بر ضرورت ارائه شاهنامه به زبان هنر، بیان کرد: اگر این کتاب ارزشمند تنها در قالب متنی کهن باقی بماند، نمی‌تواند با روحیه و نیازهای زیبایی‌شناختی نسل امروز ارتباط برقرار کند. هنر در همه اشکال خود از موسیقی و نمایش تا فناوری‌های دیجیتال، می‌تواند شاهنامه را از یک متن درسی به یک تجربه زنده و هویت‌بخش برای جوانان تبدیل کند.

شهرستانی با اشاره به تجربه تدریس و پرورش هنرپیشه پس از قطع همکاری با رادیو، تصریح کرد: باید شاهنامه را در مدرسه، دانشگاه و مهم‌تر از همه در سینما، تئاتر و فضای مجازی به صحنه ببریم. هویت ایرانی در لابه‌لای داستان‌های رستم و سهراب، سیاوش و سودابه زنده است و تنها با زبان هنر می‌توان این هویت را به نسلی که با تصویر و رسانه انس گرفته، منتقل کرد.

شهرستانی در انتهای سخنانش ابراز امیدواری کرد رویداد «آفرینش» سرآغازی برای احیای شاهنامه در قالب‌های نوین هنری باشد.

اسماعیل‌پور، نویسنده رویداد هنری «آفرینش» نیز در این نشست، بیان کرد: شاهنامه فردوسی با وجود جایگاه والای خود، همواره با دشواری‌هایی روبه رو بوده است. از همان روزگاری که حکیم توس در حال نگارش این اثر بود، شاهنامه یک اثر معمولی محسوب نمی‌شد و گفتارها و دمدمه‌های بسیاری پیرامون آن وجود داشته است. این اثر از بدو پیدایش بحث برانگیز بوده و هر حاکمی که به قدرت رسیده، خود را به ضحاک تشبیه کرده و هیچ حاکمی تابلوی فریدون را بر خود نبسته است. این مسئله بسیار جالب توجه است و به همین دلیل، کار کردن روی شاهنامه در طول تاریخ گاه به بهای جان انسان‌ها تمام شده است. خوشبختانه اکنون فضای بازی وجود دارد و مردم با دوراندیشی به درک این اثر ارزشمند می‌پردازند.

اسماعیل‌پور در ادامه به پیوند ناگسستنی شاهنامه و زبان پارسی اشاره کرد و با استناد به بیت «نمیرم از این پس که من زنده‌ام/ که تخم سخن را پراکنده‌ام»، تأکید کرد: زبان فارسی از آن دوره تا امروز هیچ حامی و صاحب واقعی نداشته و مانند یک بچه سر راهی، هرکس به آن لگدی زده است. برای حفظ زبان فارسی باید ریشه‌های آن را در زبان‌های اقوام مختلف ایران زمین جستجو کرد. اقوام گوناگون با زبان‌ها و هویت‌های مستقل، شکوه و پایداری ایران بزرگ را در طول تاریخ رقم زده‌اند و هنوز هم زبان‌هایی مانند بلوچی، لری و دیگر گویش‌ها، واژه‌های اصیلی دارند.

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود به معضل تولید فیلم‌نامه و نمایشنامه بر اساس شاهنامه و ادبیات ایران اشاره کرد و گفت: علت اصلی عدم موفقیت در این زمینه، ناتوانی در خوانش درست متن اصلی شاهنامه است. بسیاری از دوستان 30 یا 40 قسمت از شاهنامه را کار کرده‌اند، اما قادر به خواندن متن اصلی آن نیستند و وقتی این انس و الفت وجود نداشته باشد، درکی هم حاصل نمی‌شود و بدون درک صحیح، الهام گرفتن از اثر ممکن نیست.

اسماعیل‌پور با اشاره به رویکردهای کلان کشور، بیان کرد: امروزه شعارها و اسم‌های زیادی مطرح می‌شود، اما در عمل، کتاب‌های درسی و نظام آموزشی نتوانسته‌اند پیوند لازم را با این گنجینه ارزشمند برقرار کنند. احیای هویت ایرانی از طریق شاهنامه، نقشی مستقیم در انسجام ملی و تقویت روحیه دفاع از کشور دارد؛ چراکه آگاهی از پیشینه کهن و افتخارات ملی، پایمردی مردم در برابر تهدیدات را افزایش می‌دهد و حس تعلق به سرزمینی با فرهنگ غنی، مهم ترین انگیزه برای حراست از مرزهای ایران زمین است.

در ادامه بهمن قبادی به عنوان آخرین سخنران با تأکید بر اینکه شاهنامه فردوسی صرفاً یک اثر حماسی کهن نیست، بلکه منشور هویت و همبستگی ملی ایرانیان در طول قرن ها محسوب می‌شود، گفت: پرداختن به این گنجینه بی‌نظیر در قالب‌های هنری امروزی همچون فیلم، تئاتر، موسیقی و پویانمایی یک الزام ملی است. زبان هنر می‌تواند پلی میان متن دشوار و کهن شاهنامه و روحیه امروزی مخاطبان، به ویژه نسل جوان ایجاد کند.

وی افزود: نسل جدید اگرچه ممکن است انس چندانی با متون سنگین کهن فارسی نداشته باشد، اما با زبان تصویر، موسیقی و روایت‌های مدرن به راحتی ارتباط برقرار می‌کند. بازآفرینی داستان‌های شاهنامه در قالب آثار سینمایی، سریال‌های نمایش خانگی، موسیقی‌های سمفونیک و حتی بازی‌های رایانه‌ای، می‌تواند هویت ایرانی را به شکلی جذاب و ملموس به جوانان معرفی کند و حس تعلق خاطر به این سرزمین را در آن‌ها زنده سازد.

این هنرمند با اشاره به تجربه‌های موفقی از اقتباس از شاهنامه در هنرهای نمایشی و تجسمی، اظهار کرد: متاسفانه هنوز آنگونه که باید از ظرفیت عظیم شاهنامه در تولیدات هنری فاخر استفاده نشده است. درک درست از هویت ایرانی، نیرومندترین انگیزه برای دفاع از کشور در برابر تهدیدات گوناگون است و شاهنامه به عنوان سند افتخارآمیز این هویت، باید در دسترس همگان قرار گیرد و هنرمندان وظیفه دارند آن را به زبانی نو برای مخاطب امروز روایت کنند.

قبادی در انتها از اجرای یک پروژه هنری تازه با عنوان «آفرینش» خبر داد و گفت: این محصول هنری که در قالب ترکیبی از موسیقی، صدا و فیلم طراحی شده است، شهریورماه پیش از آنکه در پلتفرم‌های نمایش خانگی و شبکه‌های آنلاین در دسترس قرار گیرد، ابتدا در سالنی اکران خواهد شد. امیدوارم این اثر بتواند نقطه عطفی در آشنایی نسل جوان با حماسه‌های ملی و هویت ایرانی از راه هنر باشد.

در انتهای جلسه شهرستانی در پاسخ به سؤال ایکنا مبنی بر اینکه چرا سینما در حوزه شاهنامه کم‌کاری می‌کند و اینکه این محصول در چند قسمت تولید می‌شود؟، گفت: این سؤال را از سیاست‌گذاران فرهنگی کشورمان باید پرسید چرا نسبت به این گنجینه باارزش سرزمینمان بی‌مهری می‌کنند. درحالی که در جای‌جای شاهنامه و در قصه‌های متنوع آن، درس شجاعت، دلیری، وطن‌پرستی و تمام ارزش‌های پاک بشری و کرامت انسانی نهفته است.

شهرستانی با اشاره به برنامه‌ریزی انجام شده بیان کرد: تلاش ما این است که تمام شاهنامه در ۶۰ قسمت و ۶ فصل تولید شود. با وجود محدودیت‌های هوش مصنوعی، به گمان من این تجربه بسیار درخشانی خواهد بود، به ویژه اینکه در ایران هنوز چنین کاری اتفاق نیفتاده است. ما موسیقی، تصویر و صدا را به کمک هوش مصنوعی کنار هم خواهیم آورد.