کد خبر: ۴۳۵۵۶۷۱

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۹:۴۳

نگار آیه/ 6

منظور قرآن از «ریسمان الهی» چیست

خداوند در قرآن کریم اهل ایمان را به مسیر خود و چنگ زدن به ریسمان الهی دعوت می‌کند؛ اما به راستی منظور از ریسمان و مسیر الهی کیست؟

به گزارش ایکنا، علامه سیدهاشم حسینی بحرانی در کتاب «لوامع نورانیه فی اسما علی و اهل‌ بیت قرآنی» که با ترجمه سیدغریب موسوی‌مهر با ترجمه نام‌های درخشان و قرآنی امام علی(ع) و امامان معصوم در قرآن کریم منتشر شده، با گردآوری روایات تفسیری، به تبیین جایگاه امیرالمؤمنین(ع) و اهل‌ بیت(ع) در آیات قرآن می‌پردازد.

این گزارش دومین شماره از  محور بحث سوره آل‌عمران است؛ سوره‌ای که در آن دو مفهوم «حبل‌الله» و «سبیل‌الله» در روایات، بر ولایت و امامت امیرمؤمنان علی(ع) تطبیق یافته است.

بیشتر بخوانید: تجلی نام و جایگاه امیرالمؤمنین(ع) در سوره آل‌عمران

نخستین آیه مورد بحث، آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران است؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ... همگی به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید و نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آنگاه که دشمن یکدیگر بودید و خدا میان دل‌های شما الفت انداخت و به لطف او برادر یکدیگر شدید و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن نجات داد.

در روایتی که شیخ محمد بن ابراهیم نعمانی با استناد از امام سجاد(ع) نقل کرده، آمده است که روزی پیامبر اکرم(ص) در مسجد در میان جمعی از اصحاب نشسته بود و فرمود به‌زودی مردی از این در وارد می‌شود که از اهل بهشت است و پرسشی خواهد داشت که پاسخ آن مایه هدایت اوست. اندکی بعد مردی بلند قامت وارد مسجد شد، بر پیامبر(ص) و حاضران سلام کرد و پس از نشستن، از معنای «حبل‌الله» پرسید و گفت: خداوند ما را به چنگ زدن به این ریسمان فرمان داده است، پس مقصود از آن چیست؟

رسول خدا(ص) سر مبارک خود را بالا آورد، در میان حاضران نگریست و آنگاه که امیرالمؤمنین علی(ع) را در گوشه‌ای از مسجد دید، با دست به ایشان اشاره کرد و فرمود: «این، حبل‌الله است؛ هر کس به او چنگ بزند، در دنیا سعادتمند و نجات‌یافته خواهد بود و در آخرت گمراه نخواهد شد.» آن مرد نیز پس از شنیدن این پاسخ برخاست، نزد امیرالمؤمنین(ع) رفت و گفت: «من به حبل‌الله چنگ زدم.»

بنابر آنچه در این کتاب آمده، همین مضمون در منابع دیگری نیز نقل و تأیید شده است؛ از جمله شیخ طوسی در امالی با استناد از امام محمد باقر(ع)، سید رضی در خصائص با استناد از امام موسی کاظم(ع)، و شیخ عیاشی که او نیز با استناد از امام موسی کاظم(ع)، حضرت علی بن ابی‌طالب(ع) را «حبل‌الله المتین» معرفی می‌کند.

نام دیگر امیر المؤمنین به آیه ۱۵۷ سوره آل‌عمران اشاره دارد؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ، و اگر در راه خدا کشته شوید یا بمیرید، آمرزش و رحمت خدا از آنچه آنان گرد می‌آورند بهتر است.» در تبیین این آیه نیز روایتی از امام محمد باقر(ع) نقل شده است.

شیخ صدوق با استناد از جابر بن یزید جعفی روایت می‌کند که از امام باقر(ع) درباره معنای «سبیل‌الله» در این آیه پرسیده شد. امام(ع) در پاسخ فرمود: «سبیل‌الله، علی بن ابی‌طالب و ذریه پاک و معصوم او هستند.» بر پایه این روایت، هر کس در راه ولایت و امامت اهل‌ بیت(ع) کشته شود، در حقیقت در راه خدا کشته شده است و هر کس در مسیر ولایت و امامت از دنیا برود، در راه خدا از دنیا رفته است.

بر این اساس، آنچه در این بخش از کتاب علامه بحرانی آمده تفسیر و تطبیق دو مفهوم قرآنی بر جایگاه ولایت است؛ به‌ گونه‌ای که «حبل‌الله» به‌عنوان محور وحدت، نجات و رهایی از تفرقه، بر شخصیت امیرالمؤمنین علی(ع) تطبیق شده و «سبیل‌الله» نیز به‌عنوان مسیر الهی، بر راه ولایت و امامت اهل‌ بیت(ع) معنا یافته است.