کد خبر: ۴۳۵۵۹۲۹

تاریخ: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۶

حجت‌الاسلام و المسلمین شهرستانی در رونمایی از «دائرة المعارف غدیر»:

در تبیین غدیر شایسته عمل نکرده‌ایم

آیین رونمایی از «دائره‌ المعارف غدیر» با حضور نماینده تام الاختیار آیت‌الله العظمی سیستانی برگزار شد. حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجواد شهرستانی در این مراسم با انتقاد از کم‌کاری‌های صورت گرفته در تبیین حقیقت غدیر، به نقل حکایتی شنیدنی از عنایات غیبی به علامه امینی پرداخت و محمد انصاری، نویسنده اثر، از ۳۰ سال تتبع برای گردآوری جامع‌ترین کتاب‌شناسی غدیر سخن گفت.

به گزارش خبرنگار ایکنا، آیین رونمایی از «دائره المعارف غدیر» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین سیدجواد شهرستانی، نماینده تام الاختیار آیت‌الله العظمی سیستانی و جمعی از محققان دینی شامگاه  12 خردادماه در مؤسسه آل البیت(ع) قم برگزار شد.

شهرستانی در این جلسه با اشاره به خلأهای موجود در تبیین جایگاه غدیر اظهار کرد: ما در حوزه غدیر آن‌گونه که شایسته است کار نکرده‌ایم و به‌نوعی در میان شیعیان در این زمینه کم‌کاری وجود دارد. در حالی که موضوع عاشورا و شهادت مولی امام حسین(ع) همواره به‌طور جدی مورد توجه بوده و هست، اما درباره غدیر با چنین اهتمامی مواجه نیستیم. گرچه کارهای ارزشمندی در رابطه با غدیر انجام شده است، اما هنوز نتوانسته‌ایم حقیقت غدیر را به‌خوبی به تصویر بکشیم.

وی در ادامه افزود: چند روز پیش در دیدار با برخی از بزرگان علمای هند، از آنان پرسیدم که میراث عظیم فقهی و اصولی که زمانی در نجف، قم، حله و هند جاری بود و کتب بی‌شماری در این زمینه نگاشته شد، اکنون در کجا قرار دارد؟ در جریان سفری به لکهنو، از علمای آن منطقه پرسیدم که آن سرمایه‌های فکری درخشان شما کجاست؟

شهرستانی با یادآوری جایگاه علمی علما در هند ادامه داد: باید پذیرفت که بسیاری از متأخرین، از جمله صاحب کتاب غدیر و صاحب عبقات، از علمای هند بوده‌اند و شما در این مسیر پیش‌قدم بودید؛ اما امروز چرا این جایگاه تکرار نمی‌شود؟ در حالی که ما همچنان توانایی آن داریم که در تبیین غدیر و ولایت مولی علی(ع)، کارهای بزرگی را به انجام رسانیم.

وی در ادامه، با اشاره به جایگاه علمی مرحوم آقا عزیز طباطبایی بیان کرد: از منظر فکری، ایشان میراث‌دار و ادامه‌دهنده دو جریان بزرگ بودند؛ یکی مکتب صاحب غدیر (علامه امینی) و دیگری مکتب نسخه‌شناسی آیت‌الله آقابزرگ تهرانی؛ به گونه‌ای که این دو خط فکری تقریباً در شخصیت آقا عزیز تلاقی کرده و منتهی می‌شد.

شهرستانی با نقل روایتی از جانب مرحوم آقا عزیز درباره تلاش‌های علامه امینی برای دستیابی به منابع نادر، اظهار کرد: آقا عزیز نقل می‌کردند که علامه امینی مطلع شده بود نسخه کتاب «ربیع‌الابرار» زمخشری در باب فضائل حضرت علی(ع) در نجف و در اختیار شیخ محمد سماوی است؛ لذا برای دستیابی به این نسخه نزد وی رفت. اما شیخ محمد سماوی در پاسخ گفت: هرچه از من بخواهی به تو می‌دهم، جز این کتاب. علامه امینی که به‌شدت متأثر شده بود، به حضور آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی رفت و عرض کرد که این کتاب نزد محمد سماوی است و ایشان می‌توانند در دستیابی به آن کمک کنند. آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی نیز به شیخ محمد سماوی دستور دادند که کتاب را به علامه امینی تحویل دهد؛ اما وی در پاسخ گفت: من مقلد شما هستم و هر فرمانی بفرمایید قبول می‌کنم، اما این کتاب را به کسی نمی‌دهم. با وجود اصرارهای بسیار، او باز هم نپذیرفت.

وی ادامه داد: حتی شیخ محمدحسین کاشف‌الغطاء، که از علمای نامدار و اثرگذار آن زمان بود، از این موضوع آگاه شد و شخصاً به شیخ محمد امر کرد که کتاب را به علامه امینی بدهد؛ اما با وجود جایگاه والای این مرجع تقلید، باز هم شیخ محمد سماوی بر تصمیم خود پافشاری کرد و هرچه اصرار شد، نتیجه‌ای نداشت.

شهرستانی با تأکید بر اینکه ذکر این خاطره برای تبیین عنایات ائمه اطهار(ع) در بزنگاه‌های حساس است، افزود: علامه امینی(ره) تقید داشتند که هر شب به زیارت امیرالمؤمنین(ع) مشرف شوند. ایشان نقل می‌کردند که شبی در حرم مطهر، شاهد حضور مرد عرب بیابان‌گردی بودند که فرزند بیمارش را به ضریح بست و با زبانی ساده از ساحت امام(ع) طلب شفا کرد. دیری نپایید که آن کودک شفا یافت و مرد عرب پس از قدردانی از حضرت، حرم را ترک کرد. مشاهده این صحنه و سرعت اجابت حاجت آن مرد، علامه را منقلب کرد؛ ایشان با حالتی سرشار از نیاز و گلایه به پیشگاه حضرت امیرالمؤمنین(ع) عرضه داشتند که چگونه حاجت آن مرد به‌سرعت روا شد، اما ایشان در دستیابی به کتاب «ربیع‌الابرار» ناکام مانده‌اند. علامه پس از این واقعه به منزل بازگشت و در عالم رؤیا، حضرت علی(ع) را زیارت کرد. حضرت در آن رؤیای صادقه خطاب به ایشان فرمودند که خود را با آن مرد عرب مقایسه نکند و برای دریافت حاجت خود به کربلا و به محضر فرزندشان امام حسین(ع) متوسل شود.

نماینده آیت‌الله العظمی سیستانی بیان کرد: علامه فردای آن روز راهی کربلا شد؛ اما پس از زیارت حرم مطهر امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع)، ابتدا گشایشی حاصل نشد. ایشان در حالی که در گوشه‌ای از صحن با حالتی محزون نشسته بودند، با شیخ محسن ابوالحرب، از خطبای شهیر کربلا، مواجه شدند. شیخ محسن با مشاهده سیمای اندوهگین علامه، ایشان را به اصرار به منزل خود دعوت کرد. وقتی علامه وارد منزل شیخ محسن شد، به پیشنهاد میزبان به کتابخانه رفت. لحظاتی بعد، شیخ محسن با صدای گریه شدید علامه مواجه شد و علت را جویا شد. علامه امینی در حالی که به‌شدت منقلب بود، ماجرای اشتیاق خود برای دسترسی به کتاب «ربیع‌الابرار» زمخشری و توصیه حضرت امیر(ع) را بازگو کرد و با شگفتی گفت: نخستین کتابی که در کتابخانه شما در برابر دیدگانم قرار گرفت، همان نسخه ربیع‌الابرار بود که مدت‌ها در پی آن بودم.

شهرستانی در ادامه این روایت بیان کرد: در آن دیدار، شیخ محسن ابوالحرب(خطیب کربلا) نیز پرده از ماجرای امانت‌داری خود برداشت و به علامه امینی گفت: پیش از این، قاسم رجب، صاحب انتشارات المثنی که از برادران اهل سنت بود، مجدانه از من خواست تا این نسخه را برای چاپ در اختیار او بگذارم. او حتی حاضر بود کتاب را به قیمت هزار دینار — که در آن زمان معادل بهای دو منزل مسکونی بود — خریداری کند؛ اما من از بیم آنکه مبادا در هنگام چاپ، برخی از فضائل امیرالمؤمنین(ع) از متن کتاب حذف شود و من در پیشگاه الهی مسئول باشم، نپذیرفتم. شیخ محسن در آن لحظه خطاب به علامه گفت: اکنون به یقین رسیدم که مولا امیرالمؤمنین(ع) شما را به اینجا هدایت کرده‌اند تا این میراث ارزشمند را در اختیار شما بگذارم.

نماینده آیت‌الله العظمی سیستانی با تأکید بر اینکه خادمان مخلص آستان ائمه اطهار(ع) همواره در بزنگاه‌های دشوار مورد عنایت و حمایت غیبی ایشان قرار می‌گیرند، خطاب به نویسنده کتاب «غدیر در آینه کتاب» تصریح کرد: هر کس در مسیر ولایت و خدمت به اهل‌ بیت(ع) گام بردارد، در مسائل کلیدی تنها نخواهد ماند.

جمع‌آوری آثار غدیری

محمد انصاری، نویسنده و پژوهشگر حوزه غدیر، در ادامه این دیدار با اشاره به هدف از تألیف اثر جدید خود اظهار کرد: هدف اصلی از حضور در این محفل، رونمایی از کتاب «غدیر در آینه کتاب» است؛ اثری که به مثابه یک کتاب‌شناسی جامع، تمامی کتب مستقل، مقالات و مطالب پراکنده پیرامون واقعه عظیم غدیر را در خود جای داده است.

وی با تبیین پیشینه این فعالیت پژوهشی افزود: در کنار تألیف این اثر، طی ۳۰ سال تلاش مستمر، موفق به گردآوری کتابخانه تخصصی غدیر شده‌ام که تمامی کتب مستقل این حوزه را شامل می‌شود. این مسیر از ۲۰ سالگی بنده و هم‌زمان با انتشار چاپ نخست کتاب آغاز شد و اکنون در آستانه چاپ ششم، به پختگی کامل رسیده است. همچنین در تداوم این مسیر، با این نگاه که ترویج فرهنگ غدیر نباید منحصر به مکتوبات باشد، به گردآوری تمامی محصولات فرهنگی چندرسانه‌ای (اعم از لوح‌های فشرده و تولیدات دیجیتال) مرتبط با غدیر نیز پرداخته‌ام که حاصل آن، مجموعه‌ای بی‌نظیر و کم‌سابقه در این حوزه است.

این پژوهشگر دینی با نقد پراکندگی منابع موجود و ضرورت تدوین دانشنامه‌ای یکپارچه، تصریح کرد: علیرغم تلاش‌های ستودنی و ماندگار بزرگانی چون صاحب «عبقات‌الانوار» و علامه امینی در «الغدیر»، جای خالی یک «موسوعه» به معنای دقیق کلمه که مخاطب بتواند به‌صورت یکجا و روش‌مند به تمامی آثار دسترسی داشته باشد، کاملاً احساس می‌شد؛ مدلی شبیه به آنچه پدر بزرگوارم در «موسوعه حضرت زهرا (س)» به سامان رساندند. بر همین اساس، تدوین مجموعه‌ای که این پراکندگی را از میان برده و منابع را یکجا عرضه کند، از اوجب واجبات پژوهشی در این عرصه می‌دانم.

انصاری در پایان به تشریح جزئیات محتوایی این اثر پرداخت و اظهار کرد: در این مجموعه تلاش شده است تا شروح غدیر، اسناد و روایات تاریخی، اعمال و مناسک این روز و همچنین موضوعات متنوع فرهنگی به صورتی مدون و جامع در اختیار علاقه‌مندان و پژوهشگران قرار گیرد.

یادآوری می‌شود؛ این اثر به همت انتشارات «دلیل ما» پرعنوان‌ترین ناشر ایرانی که نسبت به چاپ اثر در زمینه معرفی و ترویج اندیشه‌های حضرت امیرالمؤمنین(ع) کوشیده است، به زیور طبع آراسته شده است.