کد خبر: ۴۳۵۶۲۹۴

تاریخ: ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۸:۰۸

آیت‌الله رشاد:

پیشرفت حوزه در ۴۰ سال اخیر معادل ۵۰۰ سال است، اما هنوز با نیازهای جامعه فاصله داریم

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در مراسم رونمایی از کتب تخصصی پاسخ به شبهات، ضمن ارزیابی تحولات حوزه علمیه را کم‌نظیر خواند، هشدار داد که صرف تألیف کتاب دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست. وی با نقد فاصله میان فضای آموزشی حوزه و میدان واقعی جامعه، خواستار بازاندیشی در شیوه‌های انتقال محتوا و تبدیل «پاسخ به شبهات» به یک مأموریت عمومی در سراسر حوزه‌های علمیه شد.

به گزارش ایکنا به نقل از خبرگزاری حوزه، آیین رونمایی از کتب جدید مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه‌های علمیه با عناوین «استاد فکر»، «شبهات جنسی و جنسیتی» و «نقش اندیشه‌های کلامی در پاسخ به شبهات» و یک جلد کتاب به زبان انگلیسی پیرامون شبهات واقعه غدیر، چهارشنبه ۱۳ خرداد، با حضور آیت‌الله علی‌اکبر رشاد در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی قم برگزار شد.

تحولات حوزه پس از انقلاب، کم‌نظیر اما هنوز ناکافی

رشاد این آیین با اشاره به شرایط تاریخی و اجتماعیِ پدیدآمده پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اظهار کرد: ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که از جهات مختلف، دوره‌ای ممتاز و کم‌نظیر است و اگر بخواهیم درباره برکات و دستاوردهای انقلاب در حوزه علمیه سخن بگوییم، باید کتابی مفصل نوشت.

وی با بیان اینکه تحولات رخ‌داده در حوزه‌های علمیه طی چهار تا پنج دهه گذشته در تاریخ تشیع کم‌سابقه و بلکه بی‌نظیر بوده است، افزود: اگر بخواهیم با مسامحه سخن بگوییم، باید گفت حوزه در این ۴۰ تا ۵۰ سال دست‌ کم به اندازه ۵۰۰ سال پیش رفته است؛ چرا که اگر کسی با دقت، سیر تحولات حوزه را در دهه‌ها و قرون گذشته اندازه‌گیری و با آنچه در این چند دهه رخ داده مقایسه کند، به‌ روشنی درمی‌یابد که شتاب این پیشرفت، قیاس‌پذیر با دوره‌های پیشین نیست.

وی تأکید کرد: با وجود همه این پیشرفت‌ها، هنوز فاصله معناداری میان آنچه در حوزه تولید می‌شود و آنچه جامعه، به‌ ویژه نسل جدید، به آن نیاز دارد، وجود دارد و این فاصله باید با برنامه‌ریزی دقیق جبران شود.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با مروری بر تجربه‌های گذشته در عرصه پاسخگویی به پرسش‌ها و شبهات دینی، از تلاش‌های شخصیت‌هایی یاد کرد که در دوره فقدان امکانات رسانه‌ای گسترده، با کمترین ابزارها به میدان آمدند و به پرسش‌های دینی مردم پاسخ گفتند.

رئیس شورای حوزه علمیه تهران ادامه داد: در گذشته، گاه یک فرد با کمترین امکانات، بار پاسخگویی به حجم زیادی از سؤالات را بر دوش می‌کشید و با اخلاص و احساس مسئولیت، این مسیر را پیش می‌برد.

رشاد با اشاره به نقش نشریات دینی و حوزوی در دهه‌های گذشته تصریح کرد: در دوره‌ای، برخی مجلات حوزوی و دینی با تیراژ بالا و اثرگذاری جدی، عملاً نقش مهمی در پاسخگویی به شبهات داشتند، هرچند شاید آن روزها این عنوان به‌ صراحت به کار نمی‌رفت. به گفته وی، بخش قابل توجهی از مطالب این نشریات در عمل ناظر به نیازهای فکری و سؤالات جاری جامعه بود.

وی با اشاره به ورود چهره‌هایی همچون شهید مطهری، آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی و برخی دیگر از اندیشمندان به میدان طرح مباحث جدید، اظهار کرد: از اواخر دهه ۴۰ و نیمه نخست دهه ۵۰، تلاش‌های تازه‌ای برای ورود به مسائل نوپدید و پاسخ به پرسش‌های فکری نسل جدید شکل گرفت و برخی ابتکارات مؤثر نیز در این زمینه پدید آمد.

گسترش مراکز پاسخگو و ضرورت بهره‌گیری از ابزارهای نوین

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به گسترش نهادهای فعال در حوزه پاسخ به شبهات پس از انقلاب اسلامی، گفت: امروز مراکز و مؤسسات متعددی در این عرصه فعالیت می‌کنند و این امر از برکات انقلاب اسلامی است، اما با وجود این، حجم شبهات و پرسش‌ها به اندازه‌ای گسترده است که نمی‌توان این تلاش‌ها را کافی دانست.

وی تأکید کرد: استفاده از قالب‌های چندرسانه‌ای، روش‌های نوین ارتباطی و دسترسی آسان‌تر مخاطب به محتوا، از ضرورت‌های اجتناب‌ناپذیر این میدان است.

رشاد با تأکید بر اینکه صرفِ تألیف و انتشار کتاب دیگر پاسخگوی نیاز امروز نیست، گفت: باید درباره شیوه‌های تازه انتقال محتوا، نحوه دسترسی آسان‌تر مخاطبان و چگونگی رساندن پیام دینی به نسل جوان بازاندیشی جدی صورت گیرد.

رئیس شورای حوزه علمیه تهران افزود: امروز حتی اگر کتابی ارزشمند هم تولید شود، در بسیاری موارد به‌ دلیل شرایط اقتصادی و دشواری دسترسی، به دست مخاطب اصلی نمی‌رسد.

چالش زبان ارتباط با نسل جوان

رشاد در بخش دیگری از سخنان خود، مسئله «زبان ارتباط با جوانان» را از چالش‌های مهم حوزه دانست و تصریح کرد: حوزه در کنار حرکت در مرزهای دانش و تولید معرفت عمیق، باید زبان نسل جدید را نیز بیاموزد.

به گفته وی، اگر نتوان با نوجوان و جوان سخن گفت و مسائل او را فهمید، بخش مهمی از رسالت تبلیغی و تبیینی حوزه معطل خواهد ماند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: یکی از آسیب‌های موجود این است که گاه در فضای علمی و آموزشی، از میدان واقعی جامعه فاصله می‌گیریم و نمی‌توانیم با توده مردم، به‌ ویژه جوانان، ارتباطی مؤثر برقرار کنیم.

وی افزود: جامعه بیش از هر زمان دیگری به محتوای دقیق، روشن، کوتاه، قابل‌ فهم و مسئله‌محور نیاز دارد.

پاسخ به شبهات باید مأموریت عمومی حوزه باشد

رشاد با تأکید بر اینکه پاسخگویی به شبهات نباید در حد مأموریت چند مرکز محدود بماند، بیان کرد: این مسئله باید به یک وظیفه عمومی در بدنه حوزه تبدیل شود.

وی توضیح داد: همانگونه که در ارزیابی برخی آثار پژوهشی، توجه به نقد و پاسخ به شبهات دارای امتیاز ویژه است، در نظام آموزشی، تبلیغی و پژوهشی حوزه نیز باید ساز و کارهایی طراحی شود که طلاب و اساتید به‌ صورت گسترده‌تر به این میدان وارد شوند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیت بالای نویسندگان و پژوهشگران حوزوی در دوره کنونی تصریح کرد: امروز در مقایسه با گذشته، ظرفیت‌های انسانی بسیار گسترده‌تری در اختیار حوزه قرار دارد، اما باید این ظرفیت‌ها به‌ درستی جهت‌دهی شوند تا به نیازهای اصلی جامعه پاسخ دهند.

رشاد در ادامه، به تجربه برخی مجموعه‌های فرهنگی و فکری در تولید محتوای تخصصی برای جوانان، دانشجویان و طلاب اشاره کرد و گفت: برای هر یک از این گروه‌ها باید متناسب با نیازها، زبان، موقعیت و مسائل واقعی‌شان محتوا تولید شود.

به گفته وی، آموزش مهارت‌های ارتباطی، تبلیغی، گفتگو با معترضان، حضور در میدان اجتماعی و شناخت وضعیت مخاطب، از جمله نیازهای جدی طلاب امروز است.

رئیس شورای حوزه علمیه تهران همچنین با نقد نگاه یکسان‌ساز به همه سطوح آموزشی حوزه، اظهار کرد: آموزش مقدمات و سطوح نخستین حوزوی، خود نیازمند تخصص، مهارت و هویت مستقل است و نباید همه ساختارها صرفا به سمت سطوح عالی و درس خارج سوق داده شوند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: در سیاست‌گذاری، رتبه‌بندی و نظام مجوزدهی حوزه، باید به این تنوع مأموریت‌ها و نیازها توجه جدی‌تری صورت گیرد.

روایت رهبر شهید انقلاب از فلسفه تأسیس پژوهشگاه

استاد رشاد در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به برخی رهنمودهای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره فلسفه شکل‌گیری پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، گفت: این پژوهشگاه برای پر کردن خلأیی شکل گرفت که پس از شهادت شهید مطهری در میدان پاسخگویی فکری و نظری احساس می‌شد.

وی در ادامه با نقل خاطره‌ای از دیدار با رهبر شهید انقلاب افزود: ایشان فرمودند ما دو مطهری داشتیم؛ «مطهریِ قم» و «مطهریِ تهران». مطهریِ قم، متفکری بود که در میدان فلسفه، اندیشه و مواجهه با نظریه‌های وارداتی نقش‌آفرینی می‌کرد و مطهریِ تهران، شخصیتی بود که در متن دانشگاه و در میان جوانان و دانشجویان، به پرسش‌ها و شبهات آنان پاسخ می‌داد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب تأکید داشتند که هنوز هم به «مطهریِ تهران» نیاز داریم و آثار او همچنان می‌تواند بخشی از نیازهای فکری جامعه را پاسخ دهد.

رشاد افزود: تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی این بود که نهادهای علمی و فکری باید در کنار حفظ عمق نظری، حضور میدانی و اجتماعی خود را نیز تقویت کنند.

وی تصریح کرد: بر همین اساس، تلاش شد مجموعه‌هایی برای تولید محتوای متناسب با جوانان شکل بگیرد؛ آثاری که هم از نظر مضمون، هم حجم، هم زبان و هم شیوه ارائه، با نیاز و ذائقه نسل جدید تناسب داشته باشد.

مسجد کرامت؛ الگوی ارتباط زنده با جوانان

رشاد در ادامه با اشاره به سیره رهبر شهید انقلاب اسلامی در ارتباط با جوانان، مسجد کرامت مشهد را نمونه‌ای روشن از این رویکرد دانست.

وی گفت: رهبر شهید انقلاب در همان سال‌ها با وجود محدودیت‌ها، فشارها و ممنوعیت‌ها، در متن جامعه و در میان جوانان حضور داشتند و از طریق جلسات تفسیر قرآن و گفتگوهای مستقیم، با نسل جوان ارتباطی زنده و اثرگذار برقرار می‌کردند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر ضرورت تداوم این میراث فکری و فرهنگی اظهار کرد: اگر بخواهیم در مسیر درست حرکت کنیم، باید این رویکرد را تقویت کنیم؛ یعنی هم عمق علمی داشته باشیم و هم بتوانیم در میدان، با نسل جوان، با دانشجو، با مخاطب عمومی و با جامعه امروز گفتگو کنیم.

رشاد در پایان ضمن قدردانی از دست‌اندرکاران تدوین و انتشار آثار رونمایی‌شده، ابراز امیدواری کرد که اینگونه تلاش‌ها بتواند در ترغیب و تشویق مراکز علمی و فرهنگی به حضور فعال‌تر در میدان پاسخ‌گویی به شبهات مؤثر باشد.