کد خبر: ۴۳۵۷۱۴۲

تاریخ: ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۸:۰۰

غفلت از «فرهنگ» در سایه تمرکز بر «اقتصاد» در طرح جوانی جمعیت

در حالی که «تغییر فرهنگ» از سوی کارشناسان جمعیت به عنوان عامل اصلی کاهش فرزندآوری مطرح می‌شود، عملاً هیچ برنامه فرهنگی مدونی مبنی بر آموزه‌های دینی برای ترویج فرهنگ فرزندآوری وجود ندارد.

به گزارش ایکنا، کاهش جمعیت پدیده‌ای است که طی چند دهه اخیر در بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته بروز کرده است. این پدیده موجب شده این کشور‌ها به سمت پذیرش مهاجران از کشور‌های دیگر حرکت کنند و با تصویب قوانین و مشوق‌هایی تلاش کنند جمعیت کشور خود را به حد مطلوب و حداقل جایگزین برسانند.

این مسئله گریبان‌گیر کشور ما نیز شده است و هشدار‌های بسیار جدی در خصوص کاهش جمعیت و اثرات منفی آن در ایران اعلام می‌شود. در تحلیل دلایل کاهش فرزندآوری، دو مسئله بیش از همه از زبان کارشناسان مطرح می‌شود: مسائل فرهنگی و اقتصادی.

اما تعداد قابل‌توجهی از مسئولان و کارشناسان مسئله جمعیت، فرهنگ و تغییر سبک زندگی ناشی از تغییر فرهنگ و باور‌های مربوط به فرزندآوری را دلیل اصلی کاهش جمعیت و حتی مؤثرتر از دلایل اقتصادی اعلام می‌کنند. برای اثبات این دیدگاه، این استدلال را مطرح می‌کنند که در کشور‌های پیشرفته با وضعیت اقتصادی خوب، در مناطق ثروتمندنشین و در خانواده‌هایی که وضعیت مالی بسیار خوبی دارند و مشکل مالی ندارند، تعداد فرزندان کم است.

اگر همین مسئله را بپذیریم و به یاد بیاوریم که برای اجرای طرح کنترل جمعیت در ایران، تمام نهاد‌ها از جمله نهاد‌های مرتبط با دین، تلاش‌های فرهنگی گسترده‌ای برای تغییر دیدگاه مردم در زمینه فرزندآوری کردند، پس باید بپذیریم اکنون نیز باید برنامه‌های فرهنگی قوی برای تشویق مردم، به ویژه به کمک نهاد‌های دینی، در دستور کار داشته باشیم.

اما آیا در کنار مشوق‌های مالی فرزندآوری، برنامه فرهنگی مدونی برای تشویق مردم به فرزندآوری صورت گرفته است؟

رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، در گفت‌و‌گو با ایکنا، در پاسخ به این سؤال که «چه مقدار از معضل کاهش فرزندآوری فرهنگی است و ترویج و طرح نگاه دینی به فرزندآوری تا چه حد می‌تواند در حل بحران کاهش جمعیت مؤثر باشد؟» گفت: برای اینکه ببینیم مسئله کاهش جمعیت فرهنگی است یا خیر، می‌توانیم به این نکته توجه کنیم که وقتی در کشور گفته می‌شود نرخ باروری کل کاهش پیدا کرده است، همین‌اکنون در دو استان نرخ باروری بالای حد جایگزینی و بالای دو و نیم است؛ یعنی حتی جلوتر از اهداف برنامه‌های رشد جمعیت هستند. این در حالی است که به این دو استان مشوق‌های مربوط به افزایش جمعیت نیز داده نشده است.

وی تشریح کرد: این استان‌ها، استان‌هایی هستند که مراجع مذهبی آنها با طرح کنترل جمعیت مخالفت کردند. یعنی در شرایطی که در یک سری از شهر‌ها نرخ باروری و فرزندآوری زیر یک است، در شهر‌هایی که مراجع مذهبی مورد اعتماد مردم با طرح کاهش جمعیت مخالفت کردند، نرخ فرزندآوری بالای سه است و این نشان می‌دهد که همچنان فرهنگ حرف اول را در نرخ باروری می‌زند.

سعیدی با تأکید بر اینکه مسئله کاهش جمعیت صرفاً دلیل فرهنگی ندارد و مسائل اقتصادی نیز در آن مؤثر هستند، گفت: در تمام شهرستان‌ها افت فرزندآوری را داریم. البته عامل آن فقط بحث فرهنگی نیست، اما بحث فرهنگی اولین عامل اثرگذار است. اکنون شاهد هستیم شهرستان‌هایی که مردم در آنها از وضع مالی خوبی برخوردارند، فرزندآوری کمی دارند؛ اما در برخی از شهرستان‌ها که وضعیت مالی چندان خوب نیست، نرخ فرزندآوری بیشتر است.

وی در پاسخ به اینکه «چرا بیشتر تمرکز بر حمایت‌های مادی است و برنامه فرهنگی مدونی با استفاده از آموزه‌های دینی در این خصوص عملاً مطرح نشده است؟» گفت: متأسفانه عمدتاً بر روی مسائل مالی تمرکز شده و به این مسئله اولویت داده شده است. مسائل اقتصادی تأثیرگذار است، اما شهر‌های مرفه‌تر مثل مازندران، گیلان و تهران پایین‌ترین نرخ فرزندآوری را دارند و در تهران، مشاغل پردرآمد و محلات پردرآمد، فرزند کمتری دارند.

رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت اظهار کرد: این مسئله در کشور‌های توسعه‌یافته و مرفه نیز صادق است. میزان فرزندآوری در کشور‌هایی مثل ژاپن، آلمان، کره جنوبی و ... که از نظر اقتصادی وضعیت خوبی دارند، به شدت کاهش پیدا کرده است و دلیل این مسئله این است که اقتصاد عامل اول نیست و فرهنگ، نگرش، سبک زندگی و روحیات افراد تغییر کرده و فردگرایی موجب شده تمایل به فرزندآوری کاهش یابد.

وی تصریح کرد: حتماً باید مسائل فرهنگی در اولویت قرار گیرد، ولی این امر نافی آن نیست که مسائل اقتصادی، قانونی، بهداشتی و درمانی مورد غفلت قرار گیرند.

سعیدی با اشاره به طرح «نفس» که طی آن خانواده‌هایی که درصدد سقط جنین خود هستند، به کمک مشاوره‌های دینی و روانی تشویق می‌شوند که فرزند خود را به دنیا بیاورند، گفت: اجرای این طرح موجب شده از ۱۲ هزار سقط جلوگیری شود و ۱۲ هزار کودک به دنیا بیایند.