واقعه غدیرخم نه تنها یک نقطه عطف تاریخی، بلکه اوجِ تبیینِ کلان‌مسئله «جانشینی پیامبر(ص)» است؛ جانشینی‌ای که فراتر از یک منصب سیاسی، منصبی الهی برای تبیین حقایق قرآن محسوب می‌شود. اما پرسش بزرگ اینجاست که چرا علی‌رغم تأکیدات مکرر نبوی، این پیام در بستر جامعه آن روز نفوذ نکرد؟

شخصیت امیرالمؤمنین(ع) همواره از مهم‌ترین موضوعات پژوهش در حوزه تاریخ و معارف اسلامی بوده است. آیت‌الله سیداصغر ناظم‌زاده قمی از جمله پژوهشگرانی است که بیش از چهار دهه از عمر علمی خود را صرف تحقیق و نگارش درباره قرآن کریم، امامت، ولایت و فضائل امیرالمؤمنین(ع) کرده و آثار متعددی در این زمینه به نگارش درآورده است؛ از جمله «سیمای پرفروغ»، «علی در آینه عرفان» و «مظهر ولایت» و چندین اثر دیگر در حوزه معارف دینی.

حجت‌الاسلام والمسلمین قادر فاضلی، در مراسمی در مؤسسه فهیم قم، به تبیین جایگاه حضرت علی(ع) در عرفان ادبی پرداخت. وی در این سخنرانی با تحلیل مفاهیمی چون «انفسنا» در آیه مباهله و بررسی گواهه‌های تاریخی از اعتراف دشمنان و غیرمسلمانان به عظمت امام اول، بر لزوم بازخوانی علمی میراث شعری ایران تأکید کرد و هشدار داد که نباید اجازه داد این گنجینه معرفتی به دلیل دسترسی آسان، مورد غفلت قرار گیرد.

واقعه غدیر در لایه‌های مختلف تاریخی و کلامی مورد بحث قرار گرفته است، اما پرسشی بنیادین همواره در مرکز این تحلیل‌ها جای دارد: ضرورت وقوع غدیر در چیست و تفاوت میان «ریاست سیاسی» و «ولایت الهی» در کجاست؟ برای پاسخ به این پرسش، باید از نگاه سطحی به مفهوم جانشینی عبور کرد و به بررسی پیوند میان «ماهیت قرآن کریم» و «ضرورت تداوم هدایت» پرداخت.

سرویس اندیشه و معارف ایکنا در دومین هفته خردادماه، با تمرکز بر مناسبت‌های مرتبط با عید غدیر، مجموعه‌ای از گفت‌وگوها و گزارش‌های تخصصی را منتشر کرد. مصاحبه با اساتید حوزه و دانشگاه درباره موضوعاتی چون غدیر، امامت، فضائل اهل‌ بیت(ع) و بررسی و پاسخ به شبهات این حوزه مورد توجه و اهتمام ما بود. همچنین رونمایی و معرفی کتاب‌ها و آثاری که پژوهشگران عرصه غدیر به نگارش درآورده‌اند، بخشی از فعالیت تحریریه در این هفته بود. برگزاری نشستی به مناسبت زادروز استاد رضا داوری اردکانی نیز از جمله رویدادهای هفته بود که در آن، جمعی از اساتید فلسفه هر یک از زاویه‌ای به بررسی ابعاد فکری و فلسفی او پرداختند و گزارش مبسوط آن منتشر شد. علاوه بر این، دو بخش ویژه «نگار آیه» و «امیر دانایی» نیز در این ایام فعال بودند و هر یک با رویکردی معرفتی، به بازخوانی و تبیین معارف علوی متناسب با حال‌وهوای این روزها پرداختند.

حجت‌الاسلام مهدی صدری، پژوهشگر و نویسنده چندین کتاب پیرامون مولا علی(ع) گفت: در طول تاریخ، جریان‌هایی با انکار، تضعیف، جعل روایت و نسبت دادن فضایل حضرت علی (ع) به دیگران تلاش کرده‌اند، جایگاه این فضایل را کم‌رنگ کنند و مهم‌ترین محور این هجمه‌ها نیز واقعه غدیر بوده است.

سرویس اندیشه و معارف ایکنا در سلسله گزارش‌های به نام «نگار آیه» به سراغ اثری از علامه سیدهاشم حسینی بحرانی رفته که با تفسیری روایی از آیات قرآنی به نام‌های نورانی امیرالمؤمنین و اهل بیت(ع) می‌پردازد.

«امامت» نه یک واقعه تاریخی منقضی شده، بلکه حقیقتی هستی‌شناختی و شرط کمال دین است که سعادت ابدی بشر به آن گره خورده است. عید غدیر، تجلی آیه اکمال و نقطه عطف تاریخ اسلام است؛ جایی که خداوند با انتصاب جانشین پیامبر(ص)، حجت را بر همگان تمام کرد. اما پرسش اساسی اینجاست که چرا با وجود ابلاغ صریح و همگانی در غدیر، وارثان این واقعه در تاریخ تنها ماندند؟ برای پاسخ به این پرسش، باید لایه‌های عمیق‌تری از مفاهیمی چون «ضرورت نصب الهی»، «عصمت علمی» و تفاوت بنیادین میان «دانش مذهبی» و «معرفت قلبی» را بررسی کرد.