به گزارش خبرنگار ایکنا، بهمناسبت شهادت رهبر بزرگ انقلاب اسلامی، آیین گرامی داشت «امین ایران ۲» با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمعی از اصحاب فرهنگ، هنر و دانش و فناوری، امروز ۲۱ اردیبهشت در تالار وحدت برگزار شد.
در ابتدای مراسم، سعید سرکار، رئیس مرکز توسعه فناوریهای راهبردی معاونت علمی ریاست جمهوری با بیان اینکه اقتدار ملی را ترکیبی از مؤلفههای مختلف از جمله اقتدار نظامی، اقتصادی، اجتماعی، دیپلماسی، رسانهای، سرزمینی و همچنین فرهنگی، دینی و مذهبی شکل میدهد، اظهار کرد: ایران از نظر جغرافیایی شرایطی دارد که میتواند اراده خود را در جهان اعمال کند. تنگه هرمز و کوههای ایران، نمونههایی از این اقتدار هستند.
سرکار، ایران را از نظر اقتصادی غنی و ثروتمند توصیف کرد و افزود: اقتدار فرهنگی، دینی و مذهبی مردم ایران نیز بسیار مهم است؛ مردمی که با تکیه بر این باورها در برابر فشارهای خارجی ایستادگی میکنند. پایه و اساس همه این مؤلفهها، اقتدار علم و فناوری است. اگر کشوری در علم و فناوری پیشرفته باشد، میتواند اقتدار نظامی نیز به دست آورد زیرا جنگهای امروز دیگر مانند گذشته مبتنی بر توپ و تانک نیست، بلکه بر پایه فناوری شکل گرفته است.
وی ادامه داد: کشورهای پیشرفته از نظر فناوری، اقتصادی پویا و وابستهساز برای دیگر کشورها دارند. به همین دلیل، اولین اقدام آمریکا و کشورهای غربی اعمال فشار و محاصره اقتصادی است زیرا میدانند اگر کشوری به فناوری روز دست یابد، کنترل آن دشوار خواهد شد. وقتی اقتدار نظامی و اقتصادی در کنار هم قرار گیرد، اقتدار اجتماعی شکل میگیرد چون مردم امنیت، معیشت و امید به آینده میخواهند. با فراهم شدن این سه مؤلفه، اقتدار دیپلماسی نیز در عرصه جهانی به دست میآید.
سرکار درباره نقش رهبری در پیشرفت فناوری چنین توضیح داد: ایشان عمیقاً به این موضوع ایمان داشتند و شخصاً آن را دنبال میکردند؛ بهگونهای که در حوزه نانو، سکان هدایت پیشرفت با نظر رهبر شهید پیش میرفت، در این راستا هر سه ماه یک بار گزارش خصوصی از آخرین پیشرفتها به حضرت آقا داده میشد و ایشان رهنمودهای لازم را میدادند.
رئیس مرکز توسعه فناوریهای راهبردی معاونت علمی تأکید کرد: در یکی از جلسات، زمانی که برنامه راهبردی ارائه شد، رهبری گفتند پیش از آنکه ایشان صحبت کنند، هر کس پیشنهادی دارد بیان کند. من نیز گفتم، دولت تغییر کرده و طبیعی است هر دولتی افرادی همسو با سیاستهای خود را به کار بگیرد اما این امر باعث خواهد شد پیشرفت بسیار کند شود.
وی تصریح کرد: رهبری در همان جلسه از ستاد نانو به عنوان یک «خانواده» یاد و توصیه کردند که این مجموعه حفظ شود. نتیجه این نگاه این بود که ستاد نانو با شش دولت کار کرد. این استمرار دلیل پیشرفت فناوری نانو در کشور شد، بهطوری که امروز از بسیاری از کشورهای اروپایی، ژاپن و کره جنوبی جلوتر هستیم.
در ادامه مراسم، جعفریان متخصص حوزه سلامت به عنوان دیگر سخنران مراسم، بیان کرد: امروز آزمایشگاه، دانشگاه و مرکز تحقیقات ما تقریباً در سطح استانداردهای جهانی قرار دارد. افرادی هم که برای همکاری یا فعالیت علمی به مجموعه مراجعه میکنند، از جمله دانشجویان و پژوهشگران، عملاً به این موضوع اذعان دارند. واقعیت این است که در تمام این سالها، در مسیر پژوهش، توسعه و فناوری، همواره شاهد حمایتهای عمیق و دلسوزانه رهبر شهیدمان بودم. ایشان بارها در سخنرانیهای مختلف به اهمیت این حوزه پرداختند و تأکید میکردند که پیشرفت ایران در گرو علم، پژوهش و فناوری است.
وی اضافه کرد: یکی از راههای اساسی برونرفت از مشکلات و رسیدن به آیندهای روشن برای کشور، سرمایهگذاری هدفمند در حوزه علم، پژوهش و فناوری است؛ مسیری که مستلزم توسعه زیرساختها، تربیت نیروهای جوان و مهمتر از همه، حفظ سرمایههای انسانی است.
در بخش بعدی برنامه، محدثه حاجیعبدالوهاب، مدیرعامل یکی از شرکتهای دانشبنیان اظهار کرد: وقتی امروز از پیشرفت علم و دانش کشور سخن میگوییم، نمیتوان از دیدگاه رهبر شهید و نگاه مثبت و اثرگذار ایشان در جهتدهی راهبردی، حمایتها و مطالبهگری مستمرشان سخن نگفت. از من خواسته شد خاطرهای از نگاه رهبر شهید انقلاب به نخبگان بیان کنم؛ موارد بسیار زیادی وجود دارد، اما تنها به سه نکته اشاره میکنم که برای خود من بسیار جالب و قابل توجه بود.
وی افزود: نخستین نکته این بود که نگاه ایشان به علم و فناوری، نگاه تشریفاتی و شعاری نبود. ایشان اعتقاد داشتند علم باید بتواند ارزش و ثروت ایجاد و به پیشبرد اقتصاد دانشبنیان و توسعه کشور کمک کند. در جلساتی که با صنایع مختلف برگزار میکردند، همواره دغدغههای فعالان این حوزه را میپرسیدند و یادداشت کرده و در همان جلسات نیز مسیرهای کلان کشور را ترسیم میکردند. در عین حال، ایشان شنونده بسیار خوبی بودند و با دقت به صحبتها گوش میدادند.
حاجی عبدالوهاب با اشاره به دومین ویژگی مورد نظر رهبر شهید انقلاب، بیان کرد: نکته دوم، اعتماد و باوری بود که ایشان به نخبگان کشور داشتند. در نگاه ایشان، نخبگان ایرانی تنها به جغرافیای ایران محدود نمیشدند بلکه همه دانشمندان و نخبگان ایرانی خارج از کشور نیز سرمایههای فکری و انسانی ایران محسوب میشدند. ایشان معتقد بودند باید از ظرفیت این نخبگان برای شتاببخشی به پیشرفت علمی کشور بهره گرفت. من خود نیز به عنوان یک فارغالتحصیل خارج از کشور، تجربه ایجاد ارتباط میان متخصصان ایرانی خارج از کشور با مراکز تحقیقاتی، علمی و صنایع داخل کشور را داشته و در این مسیر تلاش کردهام.
وی ادامه داد: نکته سوم، آیندهنگری رهبر شهید انقلاب بود. نگاه ایشان صرفاً به آینده کوتاهمدت، مانند پنج یا ۱۰ یا حتی 20 سال آینده محدود نمیشد، بلکه افقی بسیار بلندمدتتر، حتی تا ۵۰ یا ۱۰۰ سال آینده را در نظر داشتند. در همین راستا، توجه ویژهای به حوزههای علمی راهبردی داشتند، از جمله فناوری سلولهای بنیادی، علوم هوافضا و توسعه ماهوارهها که امروز نیز شاهد دستاوردهای آن هستیم و این پیشرفتها به خودکفایی کشور کمک کرده است.
مدیرعامل شرکت دانشبنیان گفت: مهمترین درسی که از سیره عملی رهبر شهید انقلاب گرفتهام، این است که علم باید در خدمت انسان، پیشبرد کشور و توسعه و پیشرفت جامعه قرار گیرد. به عنوان فردی فعال در حوزه فناوری، این نگاه برای من بسیار الهامبخش بوده است و احساس میکنم ما متخصصان صرفاً دانشمندانی نیستیم که در کشور فعالیت میکنیم، بلکه هر یک مسئولیتی در قبال ارتقای سلامت جامعه، پیشبرد کشور و توسعه اقتصاد دانشبنیان بر عهده داریم و باید از دانش و تخصص خود در این مسیر استفاده کنیم.
حاجیعبدالوهاب تأکید کرد: مسیری که امروز در کشور آغاز شده، نتیجه سالها تلاش و برنامهریزی است که همه ما در ادامه این مسیر مسئولیت داریم. باید با خودباوری، پشتکار، تلاش مستمر و مسئولیتپذیری در این مسیر گام برداریم و با پیروی از رهبر، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، نقش مؤثری برای جوانان این کشور ایفا کنیم.
وی ادامه داد: یکی از نکاتی که همواره برای من اهمیت زیادی داشته، این است که ما نهتنها باید برای کسب دانش و تجربه به خارج از کشور برویم، بلکه باید به کشور بازگردیم و دانشی را که به دست آوردهایم، در خدمت پیشرفت ایران قرار دهیم. من تجربه همراهی و هدایت بسیاری از دانشجویان را داشتهام که برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفتهاند و معتقدم بازگشت این نیروهای متخصص و استفاده از دانش و تجربه آنها میتواند به ساختن آینده کشور کمک کند. امیدوارم همه ما بتوانیم با همکاری و همدلی، در مسیر توسعه علمی و پیشرفت کشور نقشآفرینی کنیم.
محمد اسحاقی، معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای اظهار کرد: رهبر شهید، حکیم و فرزانه ما که «العلم سلطان» را بهعنوان منظومه اصلی فکری خود قرار داده بودند، بر این باور بودند که علم باید در همه عرصهها حضور داشته باشد و ایران را به کشوری دانشبنیان تبدیل کند؛ نه اینکه صرفاً چند شرکت دانشبنیان داشته باشیم بلکه ایران در تمام عرصهها باید دانشبنیان باشد. امیدوارم این نشستها بتواند زمینهای فراهم کند تا نسل جوان، پژوهشگران و علاقهمندان حوزه علم و فناوری، شخصیت علمی، فکری و رفتاری این چهره فرهیخته و دانشمند را بهتر و عمیقتر بشناسند.
وی افزود: اگر نگاهی به تاریخ علم در ایران داشته باشیم، میتوان آن را به چند دوره مهم تقسیم کرد؛ دوره نخست، ایران باستان و عصر ساسانیان است. در این دوره، دانشگاه جندی شاپور به عنوان یکی از مراکز بزرگ علمی جهان شناخته میشد؛ هر چند بسیاری از جوانان و حتی پژوهشگران امروز کمتر با عظمت آن آشنا هستند. در آن دوران، ایرانیان توانسته بودند در حوزههای علمی و فناوری زمان خود پیشگام باشند. دوره دوم را میتوان عصر طلایی تمدن اسلامی نامید. در این دوره، دانشمندان ایرانی و مسلمان در حوزههای مختلف علوم پایه، پزشکی، ادبیات و فلسفه نقشآفرینی کردند و سهم بزرگی در شکلگیری تمدن اسلامی داشتند. بسیاری از دستاوردهایی که بعدها در تمدن غرب مورد استفاده قرار گرفت، ریشه در همان دوران داشت. حتی برخی اندیشمندان غربی نیز اذعان کردهاند که تمدن جدید غرب از دانش و میراث علمی دانشمندان مسلمان بهره فراوان برده است.
اسحاقی ادامه داد: دوره بعدی را میتوان دوران رکود و وابستگی علمی دانست؛ دورهای که از اواخر قاجار تا دوران پهلوی ادامه یافت. در این مقطع، هویت علمی و فرهنگی کشور دچار ضعف شد و دانشگاهها ارتباط عمیقی با نیازهای جامعه و حل مسائل واقعی کشور نداشتند. هر چند تلاشهایی مانند تأسیس دارالفنون صورت گرفت اما آن گونه که باید فرصت رشد و شکوفایی پیدا نکرد. در آن زمان سهم ایران در تولید علم جهانی بسیار اندک بوده و باور عمومی نسبت به توانایی حضور در مرزهای دانش شکل نگرفته بود. نه اعتماد به نفس علمی کافی وجود داشت و نه اراده جدی برای دستیابی به جایگاههای برتر علمی اما دوره جدید را میتوان دوران استقلال و پیشرفت علمی نامید؛ دورهای که در آن حرکت به سمت مرزهای دانش، تولید علم و توسعه فناوری با شتاب بیشتری دنبال شد. امروز در بسیاری از حوزههای نوین مانند فناوریهای پیشرفته، هوافضا، علوم پزشکی، زیستفناوری، نانوفناوری و صنایع دانشبنیان، دستاوردهای قابلتوجهی حاصل شده است.
معاون پژوهشی و آموزشی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای تصریح کرد: در حوزه پزشکی، پژوهشگران و دانشمندان کشور توانستهاند در تولید داروهای پیشرفته، نانوداروها و تجهیزات پزشکی نقش مؤثری ایفا کنند. این دستاوردها تنها در حد تولید علم باقی نمانده، بلکه به تولید ثروت، اشتغال و توسعه اقتصادی نیز منجر شده است. در حوزههای صنعتی و مهندسی نیز متخصصان ایرانی امروز توانایی حضور در پروژههای بزرگ بینالمللی را دارند و در بسیاری از موارد توانستهاند در رقابتهای جهانی موفق ظاهر شوند. این موفقیتها نتیجه دانش، تجربه، هویت فرهنگی، اخلاق حرفهای و روحیه مسئولیتپذیری نیروهای متخصص کشور است. در حوزه هوافضا، فناوریهای پیشرفته، کشاورزی، صنایع دانشبنیان و بسیاری از عرصههای دیگر نیز این حرکت علمی ریشه دوانده و به مرحلهای رسیده که دیگر متوقفکردن آن آسان نیست. سرمایه اصلی این مسیر، جوانان متخصص و دانشمندانی هستند که با انگیزه و توان بالا در حال فعالیت هستند. همان گونه که در دوران دفاع مقدس میانگین سنی بسیاری از فرماندهان جوان بود، امروز نیز بخش بزرگی از پیشرفتهای علمی و فناورانه کشور توسط جوانان زیر 30 سال رقم میخورد؛ نسلی که با دانش، انگیزه و خودباوری در حال ساختن آینده است.
حسین اسدی، مدیر زیرساخت مرکز ملی هوش مصنوعی نیز در این آیین اظهار کرد: در این روزها درباره رهبر شهید انقلاب زیاد سخن گفته شده است؛ پدر معنوی مستضعفین و محرومان، پدر معنوی شهدا، پدر معنوی سربازان وطن و پاسداران و پدر معنوی دختران باحجاب و کمحجاب. همه اینها درست است و جای خود دارد اما چیزی که برای ما پررنگتر است، این است که ایشان «پدر معنوی علم و فناوری» این کشور بودند. اگر تاریخ ۱۰۰ ساله یا ۲۰۰ ساله ایران را چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن مطالعه کنید، به سختی کسی را پیدا میکنید که به اندازه رهبر شهید انقلاب به علم و فناوری باور داشته و با این شدت و حدّت از آن حمایت کرده باشد.
وی ادامه داد: فقط دو نمونه مشخص را عرض میکنم؛ نمونه اول زمانی بود که رهبر انقلاب درباره یک محصول راهبردی ذخیرهساز (در حوزه زیرساخت) تأکید کردند که به هیچ وجه نمونه خارجی خریداری نشود. من با اطلاعات دقیق عرض میکنم بعد از آن، دفتر ایشان و مجموعههای زیر نظرشان در این حوزه به سمت استفاده از توان داخل رفتند. نمونه دوم مربوط به «زیرساخت هوش مصنوعی» است؛ هم زیرساخت سختافزاری و هم نرمافزاری. رهبر شهید انقلاب، سال ۱۴۰۳ دو بار به صورت جدی و مؤکد روی این موضوع ایستادند. بعد از ارائهای که در شهریور ۱۴۰۴ خدمت ایشان داشتیم، ما توانستیم ارائه خدمات پایه هوش مصنوعی را در داخل کشور، در مقیاس نسبتاً مناسب آغاز کنیم و امروز جریانهای بزرگی در کشور در مقیاس بالا از این خدمات استفاده میکنند. در کنار آن، اتفاقات ممتاز دیگری از حرکتهای دانشجویی تا رشد توان نرمافزاری و سختافزاری شکل گرفت.
اسدی با اشاره به چالشهای مهم کشور، گفت: اگر بخواهیم چهار، پنج چالش جدی را نام ببریم، اقتصاد و امنیت ملی است؛ هر چند آب و انرژی هم قطعاً مهم هستند و اگر امروز «آقای شهید»، بین ما بودند، به احتمال زیاد تأکید میکردند که موفقیت در اقتصاد و امنیت ملی، به فناوری گره خورده است. این را در همین روزها هم دیدهایم. جنگ میدان و اقتصادی، جنگ فناوری است. بخش مهم جنگ انرژی هم جنگ فناوری است. سؤالی در این زمینه مطرح میشود که چرا در حوزههایی مثل صنعت دفاعی یا نانو با وجود عقبماندگی زیاد در مدت کوتاه پیشرفت کردیم؟ در حالی که جوانان ما همان جوانان هستند؛ جواب روشن است، چون مدیران و فرماندهان آن حوزهها باور داشتند، محکم ایستادند و اجرا کردند.
وی تأکید کرد: ما در کشور «چالش توسعه فناوری» نداریم؛ چالش اصلی ما، چالش باور به فناوری است. اگر فناوری را باور کنیم، جوانان ما آن را توسعه میدهند و اگر استمرار بدهیم، فناوری به محصول و بازار میرسد. پس سؤال این است که چرا اجازه میدهیم فناوری در محصولات خارجی بالغ شود اما به فناوری داخلی فرصت بلوغ نمیدهیم؟ واقعیت این است که ما در برخی نقاط به قراردادهای یکمیلیون و حتی ۱۰ میلیون دلاری رسیدهایم اما زیستبوم تبدیل شرکتها به شرکتهای ۱۰۰ میلیون دلاری و یک میلیارد دلاری را هنوز به درستی نداریم. اینجا دقیقاً بخشی است که انتظار داریم مجلس و نهادهای سیاستگذار با کمک ظرفیتهای معاونت علمی، برای شکلگیری این زیستبوم تصمیم جدی بگیرند.
وی در انتهای سخنانش بیان کرد: تا زمانی که اختیار و بازار رشد در دست شرکتهای داخلی نباشد، رشد فناوری کند میشود و تا زمانی که وزارتخانهای بتواند بدون سازوکار شفاف و نظارت مؤثر، خرید خارجی را برای مجموعههای زیرمجموعهاش تصمیمگیری و اجرا کند، رشد جدی شرکتهای دانشبنیان اتفاق نمیافتد.
آرمیتا رضایینژاد، فرزند شهید داریوش رضایینژاد دانشمند هستهای نیز به عنوان آخرین سخنران مراسم، اظهار کرد: من خیلی چیزها را در زندگیام نه از روی جوابها بلکه از روی سؤالها فهمیدم. یکی از سؤالهایی که از بچگی همیشه در ذهنم بود، این بود که چرا پدرم اینقدر تلاش میکند؟ آن روزها شاید از نگاه یک کودک، همه چیز عادی به نظر میرسید اما صحنههایی در ذهنم مانده است. شبهایی بود که پدرم خیلی دیر به خانه برمیگشت. من بیدار میماندم و منتظرش مینشستم. از مادرم میپرسیدم بابا کجاست؟ میگفت که سر کار است یا تصویر دیگری که به خاطر دارم؛ پدرم با تمرکز زیاد پشت میز مطالعهاش در خانه نشسته بود. مادرم آرام میگفت، الان بابا درس میخواند، دارد کار میکند؛ نباید مزاحمش شویم.
رضایینژاد افزود: آن زمان شاید برایم عجیب بود اما امروز که فکر میکنم، میبینم پدرم واقعاً دیرتر از بسیاری از پدرها به خانه میآمد، بیشتر میماند و کمتر فرصت سفر و تفریح داشتیم. آن روزها نمیدانستم چرا؟ ️تا اینکه یک روز، ما سه نفر از خانه بیرون رفتیم اما وقتی برگشتیم، پدرم دیگر با ما برنگشت. درضمن از همان دوران، چیزی که به من گفته میشد و من هنوز هم به آن باور دارم، این بود که چرا بابا رفت؟ چون آنها (دشمنان) نمیخواستند پیشرفت ایران را ببینند و او در مسیر پیشرفت ایران حرکت میکرد. بعد از شهادت پدرم، اسمهای خیلی بیشتری را شنیدم. برخی از آنان را متأسفانه هیچ وقت ندیدم؛ چون قبل از پدرم به شهادت رسیده بودند. خیلیهای دیگر را دیدم، با آنان زندگی کردم و شاهد تلاشهای بیوقفهشان بودم تا زمانی که در جنگ ۱۲ روزه، در جنگ رمضان به شهادت رسیدند. این افراد برای چیز دیگری جز این تلاش نمیکردند که ما مستقل باشیم؛ برای اینکه بیماران ما، مجبور نباشند به دلیل نداشتن یک داروی ساده زمینگیر شوند و جانشان را از دست بدهند؛ با ضدبشریترین شیوه، یعنی تحریم دارویی و تحریم علمی، جانشان گرفته نشود و برای اینکه کشور ما روی پای خودش بایستد، ما احساس عقبماندگی نکرده و فکر نکنیم از دیگران جدا و عقب هستیم.
وی بیان کرد: رهبر انقلاب همیشه تأکید داشتند که ما باید استقلال داشته باشیم و تأکید میکردند که دشمن فقط با اسلحه نمیجنگد. دشمنی که بتواند دانش را از انسان و از یک کشور بگیرد، در واقع این باور را از مردم میگیرد که «ما میتوانیم» و وقتی این باور گرفته شد، ما به مصرفکننده تبدیل میشویم و دنبالهروِ تصمیمهای دیگران.
رضایینژاد اظهار کرد: آمریکا و اسرائیل جنگ را فقط به صورت نظامی شروع نکردند بلکه با تحریمهای گسترده وارد شدند؛ تحریمهایی که بخش بزرگی از آن در حوزه علم و دانش بود. اگر ملتی دانش داشته و یاری خدا همراهش باشد، هرگز شکست نمیخورد، حتی اگر در برابر قدرتهای بزرگ نظامی دنیا قرار گیرد.
وی اضافه کرد: در جنگ تحمیلی اخیر هم دیدیم که ما در این زمینه ذلت را نپذیرفتیم. اکنون که به این مسیر چندین و چند ساله نگاه میکنم، مسیر پدرم و همکارانش، میفهمم که چرا هیچ وقت هیچ کدام از دانشمندان ایرانی خسته نمیشدند و خستگیناپذیر بودند. آنان برای یک چیز خیلی مهمتر کار میکردند و میجنگیدند. این دانشمندان انتخاب کرده بودند گونه دیگری زندگی کنند، در این راه سختی بکشند شاید حتی از زندگی شخصیشان بزنند تا ایران قدرتمند بماند و نسل من و نسلهای بعد و قبل از من، ایرانی را ببینند که قوی، باعزت و قدرتمند است.
در حاشیه برگزاری مراسم «امین ایران ۲» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با همراهی حسین افشین، معاون علمی ـ فناوری ریاست جمهوری و فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت از نمایشگاه عکسی که به همین مناسبت ترتیب داده شده است، دیدن کردند.