به گزارش ایکنا، بهمنماه در تقویم فرهنگی ایران، همواره فصل درو کردن محصولاتی است که در طول سال کاشته شدهاند؛ چه در زمین هنر و سینما و چه در ساحت اندیشه و آرمانهای انقلابی. گزارش جامع پیشرو، تلاشی است برای ترسیم هندسه فرهنگی این روزها، جایی که «هنر» و «معرفت» در نقطهای مشترک به نام «هویت و عدالت» به هم گره میخورند. در یک سوی میدان، بیستمین جشنواره شعر فجر را داریم که وزیر فرهنگ، آن را «پاسدار قدرت نرم ایران» میخواند و در سوی دیگر، جشنواره فیلم فجر که در ایستگاه چهلوچهارم، همچنان در تکاپوی یافتن نسبتی میان «نوستالژی دوران طلایی» و «واقعیتهای ملتهب امروز» است. اما فراتر از این فرمهای هنری، روحی حاکم بر فضای گفتمانی دیده میشود که ریشه در «فرهنگ انتظار» دارد؛ انتظاری که دیگر به معنای سکوت و انفعال نیست و فریادی برای «کنشگری» و «اصلاح» است.
سرویس فرهنگی ایکنا با عبور از کلیشههای رایج، به واکاوی مفهوم حقیقی «منتظر» در عصر غیبت پرداخته است. کارشناسان مهدویت در گفتوگوهای تفصیلی تاکید دارند که جامعه منتظر، جامعهای تماشاگر نیست؛ بلکه ارگانیزمی زنده و مطالبهگر است که انقلاب اسلامی را نه پایان راه که نقطه آغاز انقلاب جهانی حضرت حجت(عج) برای برپایی قسط و عدل میداند. این نگاه «فعال» به مذهب، حتی راه خود را به ادبیات داستانی نیز باز کرده است؛ چنانکه در رمان «کوچه حاجنائب» میبینیم چگونه تکنیکهای مدرن ادبی همچون جریان سیال ذهن، به خدمت روایت دغدغههای یک طلبه جوان و زیست مهدوی او درمیآیند تا «انسان منتظر» را برای نسل جدید بازتعریف کنند.
اما وقتی از ساحت اندیشه به سالنهای تاریک سینما میآییم، بازتاب این دغدغهها رنگ و بویی دیگر میگیرد. جشنواره فیلم فجر امسال، ویترینی از پارادوکسهاست. از یکسو، منتقدان با حسرت از دهه شصت و سینمایی یاد میکنند که فرزند زمانه خود بود و وحدت ملی را نمایندگی میکرد و از سوی دیگر، سینماگران نسل نو میکوشند با خلق قهرمانان امنیتی و ملی، قرائتی حماسی از وطندوستی ارائه دهند؛ هرچند که گاه در دام شعارزدگی یا ضعف در درام گرفتار میشوند. سینمای اجتماعی نیز در این میان، سهم خود را از «عدالتخواهی» ادا میکند. دوربینها امسال به دل جادههای پرخطر رفتهاند تا در «اسکورت»، غم نان شوتیها را روایت کنند و یا در «زندهشور»، چالشهای اخلاقی قصاص و بخشش را در فضایی نفسگیر به تصویر بکشند. حتی نگاههای فرامرزی نیز فراموش نشده و «سرزمین فرشتهها» با روایتی الهی، رنج کودکان غزه را به پرده نقرهای آورده است.
در این گزارش مهمترین اخبار گروه فرهنگی ایکنا طی هفتهای که گذشت را مرور میکنیم.
اختتامیه جشنواره شعر فجر
آیین اختتامیه بیستمین جشنواره بینالمللی شعر فجر با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و جمعی از اهالی قلم در کتابخانه ملی برگزار شد. در این مراسم بر جایگاه ویژه شعر به عنوان پاسدار هویت ملی و ابزاری برای قدرت نرم ایران در برابر تهاجمات تاریخی تأکید شد. وزیر ارشاد در سخنان خود، شعر را گوهری برای برافروختن غیرت و عزت ایرانی دانست و محسن جوادی، معاون امور فرهنگی نیز از تأسیس دفتری ویژه برای صیانت از سرمایه شعر خبر داد.
در پایان این مراسم، ضمن تقدیر از برگزیدگان در بخشهای مختلف از جمله «ماه مجلس» و «تک اثر»، شاعران برتر در حوزه کتابهای شعر بزرگسال و کودک و نوجوان معرفی شدند و از تلاشهای آنان برای زنده نگه داشتن میراث مکتوب و ادبی کشور تجلیل به عمل آمد.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
اختتامیه جشنواره تئاتر فجر
آئین اختتامیه چهلوچهارمین جشنواره تئاتر فجر، ۱۲ بهمن ماه با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار و ضمن گرامیداشت یاد استادان و هنرمندان درگذشته تئاتر و سینمای ایران، از برگزیدگان این جشنواره تقدیر شد.
متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.
گذار از تماشاگری به کنشگری در فرهنگ انتظار
این گفتوگو به واکاوی مفهوم حقیقی «انتظار» در عصر غیبت میپردازد و بر این نکته تاکید دارد که منتظر واقعی، نه یک ناظر منفعل که کنشگری فعال است که برای تحقق عدالت و قسط تلاش میکند. حجتالاسلام محمدرضا نصوری، معاون فرهنگ، تبلیغ و ارتباطات مرکز تخصصی مهدویت در گفتوگو با ایکنا، ضمن نقد نگاههای سطحی به مقوله انتظار، بر لزوم فرهنگسازی جریانساز و مسئولیتپذیری اجتماعی منتظران تاکید کرده است. وی با تشریح ویژگیهای «انسان منتظر»، هدف غایی ظهور را برقراری صلح و امنیت فراگیر دانست و خاطرنشان کرد که ترویج فرهنگ مهدویت نباید به برگزاری آیینها محدود شود، بلکه باید روحیهی مطالبهگری عدالت و اصلاحگری را در تار و پود جامعه بدمد تا بستر لازم برای حکومت جهانی مهدوی فراهم شود.
متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.
انقلاب اسلامی؛ نقطه آغاز انقلاب جهانی حضرت حجت(عج)
در این مطلب به ریشههای تاریخی و فطری باور به منجی در میان اقوام و ادیان مختلف و تبلور کامل آن در اندیشه اسلامی پرداخته شده است. متن با استناد به دیدگاههای بنیانگذار کبیر انقلاب، حضرت امام خمینی(ره)، انقلاب اسلامی ایران را نه یک رویداد محدود جغرافیایی که نقطه آغاز انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری حضرت حجت(عج) معرفی میکند که هدف آن رهایی مستضعفان و برپایی قسط و عدل در سراسر گیتی است. آقابابایی در این گفتوگو ضمن تبیین فلسفه حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) بر محور عدالت همهجانبه، به پیوند عمیق میان گفتمان انقلاب اسلامی و فرهنگ مهدویت اشاره کرد و یادآور شد که در جهان پرآشوب امروز، تنها نسخه نجاتبخش بشر، بازگشت به هویت مهدوی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی است.
متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.
ادبیات مهدوی با روایتی مدرن در «کوچه حاجنائب»
حسین زحمتکشزنجانی، نویسنده رمان «کوچه حاجنائب» در گفتوگو با ایکنا به بررسی جایگاه ادبیات داستانی در انتقال مفاهیم عمیق دینی و فرهنگ انتظار پرداخته است. وی در این مصاحبه، چگونگی بهرهگیری از تکنیک «جریان سیال ذهن» برای روایت زندگی یک طلبه جوان و فرزند شهید مدافع حرم را تشریح کرده و بر اهمیت خلق شخصیتهای باورپذیر و دارای تشخص فکری در رمانهای مذهبی تاکید میکند. این گفتوگو ضمن نقد وضعیت شخصیتپردازی در داستاننویسی معاصر، به تلاش نویسنده برای ترسیم سیمای «انسان منتظر» در قالبی امروزی و جذاب اشاره دارد. زحمتکشزنجانی توضیح میدهد که چگونه دغدغههای زیستی یک طلبه و نذر چهلهفتهای او برای تشرف به مسجد جمکران، دستمایهی روایتی شده است که میکوشد مخاطب را از سطح عبور داده و با لایههای عمیقتر معرفت مهدوی آشنا سازد.
متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.
جشنواره فجر؛ از دوران طلایی تا چالشهای هویت
سیر تحولات جشنواره فیلم فجر در چهار دهه گذشته، موضوع گفتوگوی ایکنا با سیدرضا اورنگ، کارشناس و منتقد سینما بوده است. وی با اشاره به دهه شصت بهعنوان دوران طلایی این رویداد، معتقد است که جشنواره در آن زمان بر بستر اصیل خواست عمومی و همگرایی ملی استوار بود و فیلمهایی چون «دیدهبان» و «تنگنا» بازتابی واقعی از فضای جامعه داشتند. اورنگ در این تحلیل، با نقد روند نزولی جشنواره در دهههای اخیر، تاکید میکند که تغییرات مدیریتی و سیاستگذاریها باعث فاصله گرفتن این رویداد از جایگاه اصلی خود شده است. به باور او، احیای اعتبار جشنواره نیازمند بازگشت به صداقت در گزینش و توجه به مخاطبان عام و خاص است تا فجر بار دیگر به ویترینی برای بهترین تولیدات سینمای ایران تبدل شود.
متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.
سینما؛ پاسدار حافظه جمعی و همبستگی ملی
علیرضا سبطاحمدی، تهیهکننده سینما، در گفتوگو با ایکنا به تبیین نقش سینما در شرایط بحران و تقویت همبستگی ملی پرداخته است. وی معتقد است سینما میتواند با پرهیز از شعارزدگی و روایت صادقانه تاریخ و هویت، به پناهگاهی فرهنگی برای جامعه تبدیل شود و با بازنمایی مؤلفههایی چون خانواده، رنج و امید، پیوندی میان نسلها ایجاد کند. این تهیهکننده با تأکید بر اینکه وحدت ملی از دل پذیرش تفاوتها شکل میگیرد، خاطرنشان کرد که فیلمهایی با موضوع دفاع از میهن، تنها به صحنههای جنگی محدود نمیشوند و نمایش مسئولیتپذیری، انتخابهای اخلاقی و زیست صادقانه در دل داستانهای انسانی، میتواند روحیهای آرام و پایدار را در جامعه تزریق کند و تعریفی نوین از میهندوستی ارائه دهد.
متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.
مهدویان: سینماگران مرزبانان فرهنگی کشور هستند
محمدحسین مهدویان در نشست خبری فیلم «نیمشب» با دفاع از رویکرد ملیگرایانه اثر خود، بر لزوم ایستادگی در برابر تهدیدات فرهنگی تاکید کرد. وی با اشاره به اینکه فیلمش روایتی واقعی از التهابات و تلاش برای خنثیسازی تهدید دشمن است، بیان کرد که ابایی از شعار دادن برای وطن ندارد و سینماگران را مرزبانان فرهنگی میداند که نباید در برابر فضای ارعاب عقبنشینی کنند. کارگردان «نیمشب» همچنین درباره انتخاب بازیگران توضیح داد که عامدانه به سراغ چهرههای مشهور نرفته و تلاش کرده با استفاده از قومیتهای مختلف و نابازیگران، تصویری متنوع و واقعی از ایران ارائه دهد. مهدویان این فیلم را پختهتر از آثار قبلی خود دانست و بر دشواریهای فنی پروژه از جمله فیلمبرداری شبانه و صدابرداری تاکید کرد.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
روایت سینمایی از غم نان در جادههای پرخطر
نشست خبری فیلم «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمیکیا با محوریت بررسی چالشهای ساخت این اثر اجتماعی برگزار شد. حاتمیکیا با اشاره به اینکه ایده فیلم از یک گزارش مطبوعاتی درباره «شوتیها» شکل گرفته، از تلاش شش ساله خود و موانع متعددی که در مسیر تولید با آنها روبرو بود سخن گفت و «اسکورت» را بستری مناسبتر از فیلم اولش برای بیان دغدغههای اجتماعی دانست. وی در این نشست ضمن تسلیت به خانوادههای داغدار حوادث اخیر، تاکید کرد که سینما رسانهای قدرتمند برای به تصویر کشیدن غم و رنج انسانهایی است که در مشاغل پرخطر گرفتار شدهاند. حضور محمدرضا منصوری به عنوان تهیهکننده، نقشی کلیدی در به سرانجام رسیدن این پروژه دشوار داشته است.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
«کوچ»؛ ساختارشکنی در ژانر بیوگرافی
محمد اسفندیاری، کارگردان فیلم «کوچ» در نشست رسانهای این اثر، رویکرد خود را نگاهی ساختارشکنی به ژانر زندگینامهای توصیف کرد. وی با بیان اینکه فیلم بر مسیر قهرمانی تمرکز دارد نه لحظه قهرمانی، توضیح داد که این اثر اقتباسی از کتاب «باران گرفته است» بوده و تلاش داشته تا واقعیت زندگی شخصیت اصلی را بدون تکیه بر بازیگران چهره (سلبریتی) و با استفاده از استعدادهای بومی کرمان به تصویر بکشد.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
«سرزمین فرشتهها»؛ روایتی الهی از کودکان غزه
بابک خواجهپاشا در نشست خبری فیلم «سرزمین فرشتهها»، انگیزهی خود از ساخت این اثر را تأثیر روانی فاجعه غزه و کشتار کودکان بر ذهن خود عنوان کرد. وی با تأکید بر اینکه عامدانه از ورود به ابعاد سیاسی پرهیز کرده، هدف فیلم را نمایش رنج کودکان بیگناه دانست و این اثر را فیلمی «الهی» و حاصل دغدغهای انسانی توصیف کرد که محصول سفارش هیچ نهادی نیست.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
«مارون»؛ تصویر اکشن از نخبگی و شهادت
امیراحمد انصاری، کارگردان «مارون» در کنفرانس خبری فیلم خود، از تلاش برای ارائه تصویری متفاوت از شهید هدایتالله طیب در قالب ژانر اکشن-جاسوسی سخن گفت. وی با اشاره به تحصیلات این شهید در آمریکا و هوش بالای نظامی او، هدف از دراماتیزه کردن روایت و استفاده گسترده از جلوههای ویژه بصری را برقراری ارتباط با نسل جوان و پرهیز از شعارزدگی در معرفی قهرمانان ملی دانست.
متن کامل خبر را اینجا بخوانید.
«مارون»؛ پرترهای ناتمام از یک قهرمان
یادداشت انتقادی درباره فیلم «مارون» به بررسی شکاف میان شخصیت واقعی شهید طیب و تصویر ارائه شده در فیلم میپردازد. منتقد معتقد است که فیلم با وجود سوژهای جذاب و چندوجهی (نخبه علمی و چریک نظامی)، نتوانسته فرآیند تحول و «شدن» شخصیت را به تصویر بکشد و قهرمان داستان به جای کنشگری، در موقعیتی منفعل و خنثی قرار گرفته است که مانع از همذاتپنداری عمیق مخاطب میشود.
متن کامل نقد را اینجا بخوانید.
«زندهشور»؛ روایت بخشش در سایه قصاص
فیلم دوم کاظم دانشی، «زندهشور»، ادامهای بر مسیر دغدغهمند و اجتماعی او پس از «علفزار» است. این اثر با روایتی نفسگیر از پنج محکوم به اعدام و تلاش یک مقام قضایی برای اخذ رضایت، مفاهیمی چون همدلی، ایثار و بخشش را بدون قضاوت و شعارزدگی به تصویر میکشد. تعلیق مستمر و نگاه انسانی فیلم، مخاطب را تا انتها درگیر چالشهای اخلاقی شخصیتها میکند.
متن کامل نقد را اینجا بخوانید.
«رقص باد»؛ تجربهگرایی در رئالیسم جادویی
سیدجواد حسینی در نشست خبری فیلم «رقص باد»، از انتخاب آگاهانه خود برای ورود به دنیای رئالیسم جادویی و پرهیز از سینمای متداول اجتماعی یا کمدی دفاع کرد. وی این فیلم مستقل را تلاشی برای پیوند واقعیت و اسطوره با محوریت مفهوم جنگ دانست که به جای روایت خطی، مخاطب را به سفری میان خیال و واقعیت دعوت میکند و در این مسیر از المانهای سینمای بیضایی نیز بهره برده است.