زیارت عاشورا، دعای انتظار یا فراخوان قیام
بسیاری از ما زیارت عاشورا را با فضای حزن و اندوه میشناسیم، اما حقیقت این است که این متن، یک بیانیه سیاسی-اجتماعی برای کسب «اقتدار» است. در این نوشتار، ابتدا با بررسی تاریخی و سندی، اعتبار این زیارت را میسنجیم و سپس به سراغ یک پرسش سخت میرویم: چرا در صنوف و مشاغل، انتساب ما به مکتب تشیع تضمینکننده اعتماد مردم نیست؟ با نگاهی به تفاوت «قدرت» و «اقتدار» و الگوبرداری از تجربه امام موسی صدر(ره)، به دنبال راهی هستیم تا از یک «شیعه طلبکار» به یک «شیعه اثرگذار» تبدیل شویم.
آنچه در متن زیارت عاشورا نیست اما معنا میسازد
بسیاری از ما زیارت عاشورا را میخوانیم و اشک میریزیم، اما آیا تا به حال به این فکر کردهایم که این متن در چه فضای سیاسی و اجتماعی صادر شده است؟ وقتی بدانیم چه جریاناتی در مقابل زیارت عاشورا بودند، متوجه میشویم که هر کلمه در این متن، پاسخی به یک واقعیت تاریخی است. در ادامه، با تحلیلهای تکاندهنده حاج سید جوادی درباره ریشههای تاریخی عاشورا آشنا میشویم.
عاشورا با زینب(س) مبدأ تاریخ شد
یک پژوهشگر دینی با تبیین جایگاه والای حضرت زینب (س) بهعنوان معلم خاندان وحی و الگوی مجاهدان عرصه حقطلبی، به کلام امیرالمؤمنین (ع) در باب مراتب جهاد اشاره کرد. وی با استناد به این اصل که جهاد در عرصههای مختلف شمشیر، قلم و قدم تجلی مییابد، تأکید کرد که برترین این مراتب، سخن حق گفتن نزد سلطان ستمگر و نادان است؛ جهادی که حضرت زینب (س) با خطابه و کنشگری خود در کوفه و شام، به کاملترین وجه آن را محقق ساخت.
نجات، تمسک به «عروة الوثقی» است
حجتالاسلام علوی تهرانی در سخنرانی شب شام غریبان امام حسین(ع) که در مسجد امیرالمؤمنین(ع) برگزار شد، با عبور از روایتهای تاریخی و عاطفی، از لایههای کلامی و عرفانی «ولایت» سخن گفت. وی با تبیین جایگاه ولایت به عنوان نظام تکوینی عالم، بیان میکند که در دوران پیچیدهای که تشخیص حق از باطل دشوار شده است، نجات تنها با تمسک به «عروةالوثقی» ممکن است؛ ریسمانی استوار که همان ولایت امیرالمؤمنین(ع) و اولاد معصوم اوست.
ما با کدام حسین(ع) زندگی میکنیم
یک استاد دانشگاه با بیان اینکه «عادت» بزرگترین دشمن عدالت و حقیقت قیام عاشوراست، هشدار داد که تبدیل واقعه کربلا به روایتی صرفاً تراژیک و اسطورهای، موجب تعطیلی عقل انتقادی و خاموشی وجدان جامعه شده است. وی همچنین با تأکید بر اینکه کار ویژه و اصلی امام حسین (ع) مبارزه با «عادتهای ذهنی» برای رهایی از جهل و تبعیض بود، فاجعه اصلی را نه صرف شهادت امام(ع)، بلکه سکوت جامعهای دانست که به بیعدالتی و استبداد خو گرفته و آن را به امری عادی بدل کرده است.
دینداری عاشورایی هرگز از خردورزی جدا نیست
یک استاد دانشگاه با اشاره به آسیبشناسی دینداری هیجانی، عاشورا را نه فقط صحنه سوگواری، بلکه «مکتب خردورزی و کرامت انسانی» خواند و گفت: هنگامی که به آیات قرآن، سیره پیامبر(ص) و منطق حماسی امام حسین(ع)، رجوع میکنیم مییابیم که دینداری تهی از اندیشه، ناگزیر به دامن خرافه، بدعت و استبداد میغلتد. بازخوانی نهضت عاشورا بدون عقلانیت، از هدف اصلی آن که «احیای حیات انسانی» است باز میماند و تنها راه برونرفت از شکافهای نسلی و اجتماعی، پیوند دوباره عزاداری با منطق و حکمت دینی است.
مقدرات جهان با اراده الهی و از طریق معصومین (ع) جاری میشود
مسجد امیرالمؤمنین(ع) دهه اول محرم میزبان سلسله سخنرانیهای معرفتی حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدباقر علوی تهرانی بود که با بحث امامشناسی به عزای سیدالشهدا(ع) ورود پیدا کرد. او در این نشست با تبیین اینکه ولایت صرف محبت قلبی نیست بلکه پذیرفتن این حقیقت است که زمام امور هستی به اراده الهی در دستان امام عصر (عج) قرار دارد، گفت: اراده و خواست خدا ابتدا بر ولی سپس به دست ما میرسد.
اتمام حجت امام حسین (ع) با کوفه، ریشه در مسئولیت تاریخی داشت
یک عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در تبیین ابعاد اخلاقی نهضت حسینی، واقعه عاشورا را صحنه تلاقی دو تصویر متضاد از «پیمانشکنی» و «وفاداری» دانست. وی با اشاره به توبیخ مردم کوفه توسط حضرت زینب(س) و در مقابل، گواهی امام حسین(ع) مبنی بر بینظیر بودن یارانش، تأکید کرد که اصحاب سیدالشهدا(ع) با وجود رفع بیعت از سوی امام در شب عاشورا، با آگاهی کامل در مسیر شهادت باقی ماندند تا کربلا به نماد ماندگار اخلاص و وفاداری در تاریخ بدل شود.
منطق حسین(ع) «حفظ نظم» به هر قیمتی را جایز نمیداند
آیا سکوت در برابر حاکم جائر، به بهانه «حفظ وحدت و نظم» واجب است؟ از ابنخلدون تا شارحان نهجالبلاغه، بسیاری سعی کردهاند قیام امام حسین(ع) را با ترازوی «مصلحت نظم» بسنجند و حتی جنایت عاشورا را توجیه کنند. اما آیا نظم بهتنهایی ارزشی دارد یا تنها در خدمت عدالت معنا مییابد؟ آیتالله سروش محلاتی، با تحلیل خطبههای حضرت علی(ع)، به این پرسش پاسخ داد که چرا قیام علیه استبداد، نه تنها مخل نظم نیست، بلکه تنها راه نجات جوامع اسلامی از زنجیرهای استبداد است.
