ساحت قیام سیدالشهدا (ع) را از مفاهیم عاریتی چپ «تطهیر» کنیم
یک عضو هیئت علمی دانشگاه با بیان اینکه برخی از قرائتهای موسوم به انقلابی از قیام عاشورا، در واقع نه تفسیر متن، که تحمیل پارادایمهای مارکسیستی بر حقیقتی قدسیاند، گفت: جریان چپگرای اسلامی با تقلیل قیام سیدالشهدا (ع) به یک دعوای طبقاتی، سنت غنی شیعی را دچار استحاله مفهومی کرده و از محتوای وحیانیاش تهی ساخته است؛ از همین رو، بازخوانیِ درست واقعه کربلا مستلزم پیرایش اندیشه دینی از این مفاهیم عاریتی و بیگانه است.
امام، آینه تمامنمای اراده خداست
حجتالاسلام علوی تهرانی همزمان با دهه اول محرم در سلسله سخنرانیهای مسجد امیرالمؤمنین(ع) به موضوع ولایت و امامت پرداخت. در نهمین شب از این نشست این موضوع را تببین کرد که ولایت به معنای رسیدن به چنان قربی است که اراده امام با اراده خدا یگانه میشود. در این نشست، حقیقت «فنای در اسماء الهی» و جایگاه رفیع معصومین به عنوان مظاهر اراده حق تبیین شده است.
منطق عاشورا؛ زبان مشترک انسانهای آزاد جهان
واقعه عاشورا را نمیتوان صرفاً در قالب یک تراژدی تاریخی یا مراسمی محدود به یک دین خاص تعریف کرد. کربلا، فراتر از اشک و عزا، یک «دستورالعمل انسانی» برای مبارزه با ظلم و بازیابی کرامت بشر است. از تأثیر عمیق این قیام بر شخصیتهای جهانی چون گاندی تا بازتابهای آن در جنبشهای آزادیخواه معاصر، مشخص است که عاشورا دارای پیامهایی فرازمانی و فرامکانی است. در گفتوگو با حجتالاسلام سیدسجاد ایزدهی، به بررسی این موضوع میپردازیم که چگونه میتوان امام حسین(ع) را بهعنوان نمادی جهانی از عدالت و آزادی معرفی کرد و چرا منطق ایشان در عصر حاضر، بیش از هر زمان دیگری برای بیداری اذهان و مقابله با طاغوتهای زمانه کارآمد است.
زبان؛ نخستین ابزار برای زمینهسازی جنایتها
فرهنگ عاشورا تنها به ذکر مصائب و سوگواری محدود نمیشود، بلکه در دل خود درسهای عمیقی در زمینه تحلیل اجتماعی و روانشناسی تودهها نهفته است. یکی از نکاتی که کمتر به آن توجه میشود، نقش «زمینهسازان» در وقوع حوادث است؛ کسانی که شاید خود دست به خونریزی نزدند، اما با کلمات و روایتهای غلط، مسیر را برای قاتلان هموار کردند. در این راستا، محسن اسماعیلی معاون راهبردی و امور مجلس رئیس جمهور در جمعی از کارگران صنعتی، به تبیین این موضوع پرداخت که چگونه روایتهای کذب میتواند حتی معصومترین انسانها را در افکار عمومی تخریب کرده و راه را برای جنایات عظیم باز کند.
الهیات عاشورا؛ بازاندیشی در رابطه انسان و خدا
یک پژوهشگر دین با طرح برداشتی متفاوت از الهیات، تأکید کرد که در متن قرآن رابطه انسان و خدا بیش از آنکه بر ترس و مجازات استوار باشد، بر عشق، گفتوگو و سپاسگزاری بنا شده است. او با بازخوانی واقعه عاشورا، این رخداد را نمونهای از الهیات عاشقانه دانست که در آن انسان بهعنوان خلیفه خدا در مسیر شناخت و نور حرکت میکند.
چرا قیام امام حسین(ع) پاسخ به توهم «حفظ نظم» بود
آیا سکوت در برابر حاکم جائر، به بهانه «حفظ وحدت و نظم» واجب است؟ از ابنخلدون تا شارحان نهجالبلاغه، بسیاری سعی کردهاند قیام امام حسین(ع) را با ترازوی «مصلحت نظم» بسنجند و حتی جنایت عاشورا را توجیه کنند. اما آیا نظم بهتنهایی ارزشی دارد یا تنها در خدمت عدالت معنا مییابد؟آیتالله محلاتی، با بررسی آرای علامه طباطبایی و تحلیل خطبههای حضرت علی(ع)، به این پرسش پاسخ داد که چرا قیام علیه استبداد، نه تنها مخل نظم نیست، بلکه تنها راه نجات جوامع اسلامی از زنجیرهای استبداد است.
عظمت عاشورا بیش از هر چیز در «انتخاب» نهفته است
مهدی سیمایی در سخنرانی خود در خانه اندیشمندان علوم انسانی با نقد نگاههای کلیشهای و صرفاً فقهی به عاشورا، این واقعه را نمونهای از «انتخاب اخلاقی» دانست و گفت یاران امام حسین(ع) با شجاعت تنها ماندن، در برابر نظمی ایستادند که دین را به عبادت فردی تقلیل میداد. او اشاره کرد عظمت عاشورا بیش از هر چیز در «انتخاب» نهفته است چیزی که انسان معاصر با غلبه فضای مجازی بیش از هر چیزی به آن نیاز دارد.
پنج نوع ولایت در قرآن و یک راه نجات
حجتالاسلام علوی تهرانی همزمان با دهه اول محرم در مسجد امیرالمؤمنین(ع) به موضوع ولایت و امامت پرداخت. در هشتمین شب از این نشست این موضوع را تببین کرد که قرآن از پنج نوع ولایت سخن میگوید؛ ولایت خدا، شیطان، مؤمنان، کافران و ولایتی که به امیرالمؤمنین(ع) میرسد. او در ادامه به یک پرسش توجه کرد که ولایتی که شرط قبولی اعمال معرفی شده، دقیقاً به چه معناست؟
چرا عبادتهای میلیونی بدون امر به معروف، نجاتبخش نیستند
برخی امروزه به اشتباه ترویج میکنند که در عرصه اجتماعی، اشخاص نباید در کار دیگران دخالت کنند؛ اما اسلام بر این باور است که همگان باید در سرنوشت جامعه نقش داشته باشند. نمازهای میلیونی و عزاداریهای گسترده، اگر با غیرت دینی و حساسیت نسبت به منکرات اجتماعی همراه نباشد، چه جایگاهی در پیشگاه حق دارد؟ حجتالاسلام محمد عابدی در گفتوگو با ایکنا هشدار میدهد که اگر امر به معروف در روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جاری نباشد، دین به پوستهای تهی بدل میشود که در آن نماز هست اما توحید واقعی و مبارزه با سلطه غایب است.
تحلیل سیستمی رهبر شهید از یک روایت
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به روایتی از امام باقر(ع)، گفت: امام در این روایت فرموده که خدا با تاکید فرمود من هر شهروندی را که زیر پرچم امام جائر و ظالم زندگی کند، حتماً عذاب خواهم کرد. این روایت شاید برای خیلی افراد قابل باور نباشد ولی رهبری شهید به تحلیل سیستمی آن پرداخته و فرموده است آن چه مهم است سمت و سوی حرکت جامعه به مثابه یک قطار یا اتوبوس است، یعنی اگر کسی ولو مؤمن باشد اما نسبت به ظلم حاکم بیتفاوت، سوار قطاری شده است که به سمت فساد پیش میرود.
