Kur'ani kıssalardan ilim kapısının açılması
Kum Üniversitesi öğretim üyesi Hüccetül İslam Velmüslimin Veliyullah Takipurfer, Ayat’ül Ehkam (Ehkam ayetleri) gelişimi konulu toplantılar dizisinin üçüncüsünde, "fıkhî ve hukukî zorunluluklar açısından Kur'an'a kapsamlı bakış" başlığı altında bir konuşma yaptı.
Konuşmanın zeti aşağıda yer almaktadır:
Fıkıh kitaplarını incelersek, "Kur'an'ın kapsamlılığı" ilkesinin çıkarım ilkelerindeki yerinin boş olduğunu ve buna dikkat edilmesi gerektiğini görüyoruz. İslam düşüncesinde Kur'ancı tutum bu tartışmanın çerçevesi ve Kur’an’a kapsamlı bakışın temelidir. Ben ilk olarak Kur’ancı tutumun özelliklerini açıklayacağım.
1- Kur’ancı tutumun ilk özelliği "eşanlamlı tutulmaması gerektiği" ilkesidir. Bunun anlamı nedir? Örneğin Hamd suresinde bunu okuyoruz: İhdine’s-sırâta’l-mustakîm, Arapçada Hidayet fiili her zaman ‘’İla’’ ile geçişli yapılır; ancak, burada öyle değildir. ‘İla’ ile geçişli yapılan ve ‘İla’sız hidayet farklı anlamları vardır. Başka bir örnek, ‘La reybe fih’ ve ‘La şekke fih’ arasındaki farktır. ‘reyb’ sözcüğünde ‘şek’ sözcüğünün olmadığı bir özellik vardır. Kur'an tercümelerinde bu ayrıntılar bazen ihmal edilmektedir.
2- İkincisi "Tazmin kuralı"dır. Tazmin iki fiilin birbiriyle ilişkili olduğu anlamına gelir. Birini söylüyoruz ve diğer fiile bağlı olan sözcüğü ona ekliyoruz. Örneğin Bakara suresinde şöyle okuyoruz: «وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ» Kur'an tercümelerinde Allah'ın Adem'e isimleri öğrettiği söylenir. «ثُمَّ عَرَضَهُمْ» ibaretindeki «هم» (onlar) adılı 'isimlere' geri dönüyor. Bu, 'isimler'in kavram değil dışsal varlıklar olduklarını göstermektedir.
3- Tazmin’in yanında, "Tehâlüf (karşıtlık) ilkesi" vardır. Tehâlüf kuralı nedir? Hamd Suresi grupları kategorize ettiğinde, bazıları en’amte aleyhim (انعمت علیهم), bazıları meğdûbi ( مغضوب) ve bazıları da dâllîndir (ضالین). Nimet verilenin karşıtı ‘nikmet’ (şiddetli ceza) verilenlerdir ancak ayeti şerife onları zikretmemektedir. İşte bu bileşik tehâlüf konusudur. Gazabın zıddı rahmettir. Dalâletin zıddı hidâyettir. Bu çatışmalarda karşıt grupların özellikleri ortaya çıkar. Bazen bu tehâlüften (karşıtlıktan) yirmiden fazla sıfat elde edilir ki ayetin kendisinde bahsedilmemiştir. Bunların hepsi ‘eşanlamlı tutulmaması’ kuralına dahildir. Ayetlerde bu ilkeler adım adım gözetilmelidir.
Kur'an'ın tamamı, özellikle kıssaların ayetleri, fıkhi ve hukuki çıkarımların kaynağıdır. Kur’an kıssaları ayetlerinden fakihler için büyük bir kapı açılmaktadır. Yaklaşık bin beş yüz kıssa ayeti vardır. Bu ayetlerin arasından birçok hüküm çıkarılabilir. Yönetim bilimi, siyaset bilimi ve sosyal bilimler bu alandan çok fayda sağlayabilir. Bu yaklaşım şimdiye kadar tartışılmadı.
4070256
