Şeriati’nin düşünceleri: Dünya genelindeki Müslüman hareketlere ilham veriyor
Habere göre, Şeriati’nin eserleri ve görüşleri Müslüman düşünür ve aydınların yanısıra Batılı araştırmacılar için her zaman ilgi çekici olmuştur.
Ali Şeriati’nin fikirleri ilk olarak İran devrimci hareketi etkilemiş olsa da düşünsel ve fikri etkisi kısa sürede İran sınırlarının ötesine yayıldı. 1979 devriminden sonra Şeriati’nin yazıları Türkçe, Urduca, İngilizce, Fransızca,Malayca ve diğer dillere çevrildi.
Düşünceleri Ortadoğu, Güney Asya, Afrika, Güneydoğu Asya ve Avrupa ile Kuzey Amerika’daki Müslüman toplumlar arasında öğrenciler, aktivistler, aydınlar ve dini reformcular arasında popüler hale geldi.
Şeriati’nin düşüncesinin uluslararası alanda ilgi görmesinin nedenleri arasında emperyalizme yönelik eleştirisi, sosyal adalete verdiği önem ve İslam’ı modern düşünsel akımlarla uzlaştırma girişimi yer aldı.
Şeriati doğrudan üniversite öğrencilerine ve gençlere hitap etti. Onun dili, dini sembolizmi sosyolojik analizle birleştirdi. Ayrıca, yazdıklarını dini eğitim almamış okuyucular için de anlaşılır hale getirdi.
Sonuç olarak çalışmaları, modern siyasi gerçeklere çözüm üretebilecek ideolojik çerçeveler arayan bir kuşak Müslüman aktivist arasında etkili oldu.
Şeriati’nin doğrudan uluslararası etkisi Lübnan, Irak, Bahreyn ve Pakistan’daki şii topluluklar arasında gerçekleşti. Şiiliği devrimci güç olarak yeniden yorumlaması, siyasi ve ekonomik dışlanmaya karşı marjinalleştirilmiş şii azınlıkları harekete geçirmeyi amaçlayan aktivistlere ilham verdi.
Lübnan ve Şii aktivizminin zuhuru
Lübnan’da Şeriati’nin fikirleri 1970-1980’lerde Şii aydınlar ve aktivistler arasında yer buldu. Şii toplum ülkenin mezhepçi siyasi sisteminde dışlanmıştı. Sosyal ve siyasi reform arayan aktivistler Şeriati’nin direnişe, insan onuruna ve sosyal adalete verdiği öneme ilgi duymuşlardı.
İslam devriminden sonra Şeriati’nin yazıları Lübnan şii örgütleri arasında yaygınlaştı. Kerbela ve şehitlik kavramlarına dair devrimci yorumu daha sonra Lübnan iç savaşı ve İsrail işgaline karşı direniş sırasında ortaya çıkan hareketlerin ideolojik kültürünü etkiledi.
Irak ve Şii muhalif hareketler
Irak’ta Baas rejiminin Şii faaliyetlerine ağır kısıtlamalar getirmesine rağmen Şeriati’nin eserleri gizlice dini aktivistler ve öğrenciler arasında elden ele dolaştı.
İmam Hüseyin zulme karşı direnişin sembolü olarak Kerbela olayı ile yakın bağlantısı nedeniyle Irak’ta özel bir öneme sahipti. Şeriati’nin şii tarihine getirdiği yeni tefsir aktivistlere siyasi baskıya karşı muhalefetlerini ifade etmek için güçlü bir dil sağladı.
Pakistan ve Güney Asya Şiiliği
Pakistan’da Şeriati’nin çalışmaları, modern şii aydınlar arasında en çok okunan eserlerden bir oldu. Kitapları Urdu diline çevrilerek öğrenciler arasında dağıtıldı. Şeriati’nin sosyal adalet ve siyasi katılım vurgusunu çekici buldular.
Şeriati’nin fikirleri özellikle Malezya ve Endonezya’da olmak üzere Güneydoğu Asya’daki birçok İslamcı aktivistin dikkatini çekti. 1970 ve 1980’lerdeki İslami uyanış hareketleri sırasında Ortadoğu’dan dönen öğrenciler onun yazılarını yerel halka tanıttı.
Malezya’da aydın Müslümanlar Şeriati’nin Batılılaşma eleştirisi ve özgün bir İslami modernite geliştirme çabalarıyla ilgilendiler. Eserleri Seyyid Kutub, Mevdudi gibi diğer etkili Müslüman düşünürlerin eserleriyle birlikte tartışıldı.
Endonezya’da, Şeriati’nin fikirleri özellikle İslami değerleri, sosyal adalet ve siyasi katılımla birleştirmekle ilgilenen üniversite öğrencileri ve reformist aydınlar arasında popüler hale geldi.
Bazı sünni aydınlar da sömürgeciliğe, otoriterliğe ve kültürel bağımlılığa yönelik geniş ve kapsamlı eleştirileri nedeniyle onun yazılarıyla bağlantı kurdular.
Şeriati’nin fikirleri Şii geleneklerine derinden kök salmış olsa da etkisi Şii hareketlerle sınırlı kalmadı. Birçok Sünni aktivist, düşüncelerinin bazı yönlerini, İslam’ı sosyal ve siyasi dönüşüm için bir güç olarak yeniden canlandırma çabalarıyla uyumlu buldu.
20. yüzyıl boyunca Hasan El Benna, Seyyid Kutub, Mevdudi ve Ali Şeriati gibi Müslüman aydınlar laiklik, Batı egemenliği ve ahlaki çöküşe dair farklı ancak örtüşen eleştiriler sundular. Bu düşünürler arasında önemli sözel farklılıklar bulunmasına rağmen, İslam’ı modern zorlukları çözebilecek kapsamlı bir sistem olarak sunma konusunda ortak bir noktaları vardı.
Şeriati’nin yazıları mezhepsel kaygılardan ziyade İslam’ın evrensel ilkelerini vurguladığı için Sünni okuyuculara da hitab etti. Adalet, anti emperyalizm, insan onuru ve sorumluluk hakkındaki argümanları mezhepsel sınırları aşarak İslam dünyasının dört bir yanındaki aktivistlere ulaştı.
Öğrenci aktivizmi üzerindeki etkisi
Akademik ortamlar Şeriati’nin fikirlerinin yayılması için önemli bir platform görevi gördü. 1970 ve 1980’lerde Mısır, Türkiye, Malezya, Endonezya, Pakistan ve Sudan gibi ülkelerdeki Müslüman öğrenci örgütleri Şeriati’nin yazılarını diğer İslami canlandırmak isteyen mütefekkirlerin yazılarıyla birlikte sık sık tartıştılar.
Öğrenciler özellikle Şeriati’nin dini sadece kişisel bir bağlılık olarak değil toplumsal bir değişim için bir güç olarak tasvir etmesinden etkilendiler. Bu etki özellikle İslami öğrenci dernekleri arasında belirgindi.
Sömürgecilik ve emperyalizm karşıtı hareketler üzerindeki etkisi
Şeriati, sömürgeci egemenliğin sadece askeri ve siyasi kontrol yoluyla değil, aynı zamanda kültürel ve psikolojik mekanizmalar aracılığıyla da işlediğini savundu.
Ali Şeriati birçok Müslüman toplumun ilerleme, gelişme ve medeniyet konusunda Batının varsayımlarını benimsediğini bu nedenle kültürel yabancılaşmadan muzdarip olduklarını söyler. Dolayısıyla kurtuluşun kollektif güveni ve özerkliği yeniden tesis edebilecek yerel, kültürel ve dini kaynakların kurtarılaması gerektiğini belirtir.
Onun anti-emperyalist söylemi özellikle Müslüman çoğunluklu toplumlarda Batı’nın siyasi müdahalesine karşı çıkan hareketler arasında etkili oldu. bazı gruplar onun fikirlerini yanlış yorumlasa da, çoğu kişi gerçek özgürlüğün siyasi egemenlik ve kültürel bağımsızlık gerektirdiği yönündeki argümanını kabul etti.
Şeriati, dinin ezilenlerin yanında olması gerektiğini siyasi elitlerin çıkarlarına hizmet etmemesi gerektiğini savunmuştur. Yazılarında sıklıkla mustazafları müstekbirlere karşı konumlandırdı. Bu katogoriler, 1979’dan sonra İslami devrimci söylemin temel temaları haline gelmiştir. Şeriati’ye göre İslam, ötekileştirilmiş topluluklarla aktif dayanışmayı ve tahakküm yapılarına karşı çıkmayı gerektirir.
Adalete verdiği önem, çağdaş İslam düşüncesinde insan hakları, ekonomik eşitsizlik ve siyasi hesap verebilirlik hakkındaki daha geniş tartışmalara da katkıda bulundu.
Ali Şeriati, İslam’ı baskı, sömürgecilik, eşitsizlik ve kültürel bağımlılıkla mücadele edebilecek devrimci bir güç olarak sunarak modern İslam düşüncesini dönüştürdü.
Şiiliği yeniden yorumlaması sosyal adalete verdiği önem ve kendini adamış aydın anlayışına getirdiği eşsiz bakış açısıyla, İran’da ve ötesinde nesiller boyu aktivistlere ilham kaynağı oldu.
Etkisi, İran Devrimi’nden Lübnan ve Irak’taki Şii hareketlerine, İslam dünyasındaki Sünni öğrenci örgütlerine, eski sömürge ülkelerindeki sömürgecilik karşıtı mücadelelerle ve din ile siyaset hakkındaki güncel tartışmalara kadar uzanmıştır.
Şeriati’nin en büyük başarısı belki de İslam geleneğinin sadece manevi bir rehper kaynağı olarak değil aynı zamanda toplumsal eleştiri ve siyasi katılım için de bir çerçeve olarak hizmet edebileceğini göstermesiydi.
Seküler milliyetçiliğe ve Batı ideolojik modellerine alternatif arayan birçok Müslüman için onun yazıları inanç, adalet ve özgürlüğe dair güçlü bir vizyon sundu.
4358678
