تحلیل سیستمی رهبر شهید از یک روایت

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام و المسلمین نجف لکزایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، اول تیرماه در نشست علمی «تبیین طرح کلی اندیشه اسلامی قائد شهید» با بیان اینکه تلقی ما براساس این کتاب از حکمرانی، ولایت است، گفت: بحث ولایت هم در کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن مورد توجه قرار گرفته است. حکمرانی یک مبدأ و یک مقصد دارد و ما وضعیت موجود خود را بررسی می‌کنیم تا ببینیم از آن راضی هستیم یا خیر و اگر ناراضی هستیم آیا مشکل پیچیده است یا ساده؛ اگر مشکل پیچیده باشد موضوع حکمرانی قرار گرفته است یعنی به تنهایی نه رهبری و نه مردم و نه ساختارها و نهادهای قدرت حل آن را ندارند و همه باید دست به دست هم بدهند تا مسئله حل شود.

لکزایی با بیان اینکه مقصد را هم امام جامعه برای امت تعریف و آنان را در این مسیر هدایت می‌کند تا مسائل بغرنج و پیچیده حل شوند، اظهار کرد: خروجی کار هم عمل صالح است یعنی امت مؤمن در ذیل رهبری به تولید و تقویت عمل صالح در جامعه می‌کوشند؛ براساس نظرات رهبری شهید در کتاب مورد بحث مقدمه این عمل صالح، ایمان است، یعنی ایمان باید زاینده باشد تا بتواند عمل صالح تولید کند؛ عمل صالح هم منجر به تربیت انسان صالح خواهد شد. 

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) اضافه کرد: در کتاب، طرح کلی اندیشه نظریه انقلاب اسلامی مطرح شده است و از سال 1353به مردم آموزش داده شده تا ذیل رهبری الهی که در عصر غیبت با اوصاف مشخص شده است، یعنی فقیه جامع‌الشرایط، کاری ر ا انجام دهند که پیامبر(ص) در صدر اسلام انجام داد.

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به مطالعه این کتاب با رویکرد راهبردی، تصریح کرد: تربیت راهبردی، انسان راهبردی را می‌سازد و انسان راهبردی هم کسی است که به آینده نگاه می‌کند و دغدغه بقا و دفع تهدیدات آینده را دارد؛ این آینده هم فقط دنیوی نیست بلکه اخروی هم هست لذا انسان عاقل کسی است که تهدیداتی که آینده متوجه جسم و روح انسان می‌َشود، درک و دریافت و اقدام به حل و فصل آن کند. در این نگرش، انسان خودسامان نیست و خدا حامی او هست زیرا خدا خالق و رازق و ولی انسان است. بهشت هم سرانجام این انسان راهبردی تربیت‌یافته است.

لکزایی با بیان اینکه این حمایت از طریق دین صورت می‌گیرد و اگر ما از دین اطاعت کنیم، حمایت خدا را در دنیا هم خواهیم داشت، گفت: ایمان، موتور محرک و عمل صالح به‌عنوان میوه ایمان، تبدیل به عمل صالح خواهد شد؛ مجموعه سخنرانی‌های ایشان که در این کتاب جمع شده است صرفاً تبلیغ دین نیست، بلکه تشویق به اقامه دین است؛ وقتی از ایمان سخن می‌گوید، شنونده سخن به این نتیجه می‌رسد که باید مؤمن باشد و با مطالعه ایمان خودش را متعهدانه‌تر کند و به پیامبر(ص) تعهد بدهد؛ کسی که می‌گوید اشهد ان محمد رسول الله یعنی باید تعهد بدهد من دستورات پیامبر(ص) را عمل می‌کنم، معنای اشهد ان علی ولی‌الله هم همین است.   

مسئله‌محوری در فهم دین

وی با اشاره به رویکرد مسئله‌محوری و سیاستگذاری عمومی معطوف به نجات مردم از مشکلات، اضافه کرد: فهم دین باید مسئله‌محور باشد که این کتاب به ما یاد می‌دهد نه هر مسئله‌ای بلکه مسائل دارای اولویت و راهبردی، محور است. در صفحه 244 ویرایش سوم فرموده‌اند که خیلی از حرف‌های عالم درست است ولی ما باید ببینیم بین درست‌ها کدام لازم است نه اینکه به صرف درست بودن چیزی، آن را بیان کنیم. باید ببینیم بین لازم‌ها، کدام لازم‌تر، بین لازم‌ترها، کدام فوری و بین فوری‌ها، کدام حیاتی‌تر است.

وی تأکید کرد: این یک درس برای سخنرانان، صدا و سیما، دستگاه‌های فرهنگی و اقتصادی و همه نهادها و افراد و محققان است. مثلاً مجلس بررسی کند آیا این قانون راهبردی و حیاتی است یا فلان پروژه برای دولت اولویت دارد یا خیر. اگر این امر رعایت شده بود، بودجه را در جایی صرف ساخت فرودگاه نمی‌کردیم که کاربردی ندارد و بی فایده است.

استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به رویکرد دین‌شناسانه، ادامه داد: در این کتاب، روش جدیدی برای فهم دین مطرح شده است؛ با ایمان شروع شد و با توحید، نبوت و ولایت ادامه یافت. در کتب کلامی رایج، کتابی را نمی‌یابیم که اینطور بحث کرده باشد. دقیقاً دین‌شناسی با بحث ایمان شروع شده است که موتور محرک برای انسان است. اگر یک‌بار قرآن را با این نگاه مورد توجه و تدبر قرار دهیم، خواهیم دید که بخشی از آیات با خطاب قراردادن مؤمنان و الذین آمنوا شروع شده و فرموده است که مثلاً یهود و نصارا را اولیای خود نگیرید. 

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به مفهوم تقوا، ایمان و امنیت، توحید، ولایت و انفاق و نبوت و ...در این کتاب، اظهار کرد: از جمله مفاهیمی که به خوبی با همدیگر پیوند خورده، پیوند میان ایمان و امنیت است که باب وسیعی پیش روی ما در هر دو حوزه امنیت و ایمان باز می‌کند؛ ایشان در مورد انفاق هم فرموده است انفاق صرف هزینه‌کردن نیست بلکه انفاقی، قرآنی است که چاله‌هایی را پر کند و از اولویت برخوردار است؛ یعنی فرد ببیند الان در جامعه چه خلأهایی وجود دارد و در مسیری که فوریت دارد و حیاتی است، خرج کند. در حالی که برخی می‌گویند پول خودم هست و هر طور دوست دارم هزینه می‌کنم ولی این انفاق، قرآنی نیست. 

تقوای اقدام در کنار تقوای پرهیز

وی افزود: در مورد تقوا هم گفته‌اند که تقوا فقط تقوای پرهیز نیست بلکه تقوای اقدام هم هست و ما باید در مسیری که پر از خار است حرکت کنیم و مراقب باشیم این خار به بدن ما فرو نرود. این تقوا، ایجابی است. تقوا یعنی اینکه انسان وظیفه خود را انجام بدهد و سختی و خطرات آن را با سپری دفع کند نه اینکه صورت‌مسئله را پاک کند و چون خطر دارد سراغ کار نرود. در تقیه هم منظورشان این است که مبارزه باید طوری باشد که دشمن متوجه مبارزه ما نشود.

لکزایی بیان کرد: رویکرد دیگر در کتاب، مطرح شدن روش جدید برای تدبر در آیات قرآن است؛ فهم سیستمی از روایات هم در این کتاب بیان شده است یعنی اگر روایات را سیستمی فهم کنیم، معنای آن برای ما روشن خواهد شد وگرنه همانند دوره‌های گذشته فهم درستی از روایت نخواهیم داشت. 

وی ادامه داد: از جمله این روایت که امام باقر(ع) از پدرانشان از خداوند نقل فرموده است که خدا با تأکید فرمود: من هر شهروندی که زیر پرچم امام جائر زندگی کند، حتماً عذاب خواهم کرد ولو آن فرد به لحاظ اعمال شخصی نیکوکار و متقی باشد، یعنی نماز خوانده و دروغ نگفته و مسائل عفت و حیا را رعایت کرده است. همچنین فرموده است من رعیت و شهروندی را عفو می‌کنم که زیر پرچم امام عادل زیسته است ولو اینکه به لحاظ شخصی اهل ظلم به خودش بوده و مرتکب گناهانی شده است، البته مراد، گناهان حق‌الناس نیست.

لکزایی با بیان اینکه برخی نمی‌توانند یا این روایت کنار بیایند و قابل باور برای آنان نیست، اظهار کرد: رهبر شهید در این کتاب، تحلیل سیستمی پیرامون این روایت کرده است و حتی مثال قطار و اتوبوس را برای فهم آن زده‌اند؛ فرموده‌اند بحث در اینجا مربوط به یک جریان اجتماعی است، یعنی قطاری که مردم سوار آن شده‌اند به کجا می‌رود. قطار حاکم جائر به سمت ظلم و زور و استبداد پیش می‌رود، ولو افرادی از جامعه دیندار فردی هم باشند و نسبت به ظلم حکومت، بی‌تفاوت. 

وی افزود: وقتی می‌گوییم این کتاب اهمیت دارد از این جهات است که نگاه سیستمی دارد.