Ғадир дар Қуръон; бозхонии санадшиносона дар тафсирҳои аҳли сунна
Дар ин гуфтугӯ бо Ҳуҷҷатулислом вал-муслимин Муҳаммад Яъқуб Башавӣ; нависанда ва пажӯҳишгар ҳамроҳ мешавем.
Шарҳи ин гуфтугӯро дар идома мехонед:
Икно — Шумо дар ин асар бар манобеи аҳли суннат тамаркуз доштед. Дар оғоз лутфан мухтасар дар бораи китоб тавзеҳ диҳед.
Ин китоб нахуст дар муҳитҳои илмӣ пешниҳод шуд ва аз миёни осори расида ҳамчун яке аз асарҳои бартар интихоб гардид ва мавриди ҳимояти Вазорати фарҳанг қарор гирифт. Акнун ин китоб ба 23 забони ҷаҳон тарҷума шудааст; аз ҷумла ба русӣ (ки дар Маскав чоп шуд), суоҳилӣ, урду (дар Покистон ва Қум), озарӣ, португалӣ ва форсӣ.
Икно — Ин истиқболи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки ҷомеаи андешаманд дар ҷустуҷӯи посух ба пурсишҳо дар бораи Ғадир ва вилояти Амирулмуъминин (алайҳиссалом) аст.
Бале, ин ҷойгоҳи Ғадири Хум аст, ки дар сатҳи байналмилалӣ худро пайдо мекунад. Ғадир масъалае ҷаҳонӣ аст ва бояд ба ҷаҳониён муаррифӣ шавад. Вазифаи имрӯзи мо тарҷумаи ин мафҳумҳо ба забони ҷаҳони муосир аст. Мо набояд Ғадирро ҳамчун мавзӯи ихтилофӣ муаррифӣ кунем, балки бояд онро ба унвони як роҳкори тамаддунӣ ба башарият ҳадя диҳем. Вақте ин китоб ба забонҳои гуногун мунташир мешавад ва дар Маскав, Африқо ё қалби Аврупо мавриди истиқбол қарор мегирад, нишон медиҳад, ки паёми Ғадир забони ҷаҳонӣ дорад, ки метавонад аз марзҳои мазҳабӣ убур кунад ва бо фитрати ҳақиқатҷӯи инсонҳо сухан бигӯяд.
Икно — Яке аз чолишҳои асосӣ дар баҳси Ғадир, ихтилоф дар тафсири вожаҳое чун «мавло» аст. Бархӯрди шумо бо маъноҳои забонӣ дар нусуси аҳли суннат чӣ гуна буд, то аз «тафсир ба раъй» парҳез шавад?
Дар ин китоб кӯшидам бо нигоҳи забоншинохтӣ ва таърихӣ ҳамаи маъноҳои вожаи «мавло»-ро дар фарҳанги араб баррасӣ кунам. Баъзеҳо талош мекунанд «мавло»-ро танҳо ба маънои «дӯстӣ ва муҳаббат» тафсир кунанд; аммо биёед содиқона ва илмӣ ба саҳнаи Ғадир нигоҳ кунем. Ин тафсир бо ҳеҷ мантиқи ақлонӣ ва таърихӣ дар он замина ҳамоҳанг нест.
Тасаввур кунед Паёмбари Акрам (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи ва саллам) дар гармои сӯзони Ҷуҳфа, дар миёни он ҷамъияти анбӯҳ ва дар шароите ки ҳамаи қабилаҳои араб ҳузур доштанд, пас аз тай кардани роҳи сахт мардумро мутаваққиф кунанд, то ба онҳо бигӯянд: «Ҳар кас ман дӯстдори ӯ ҳастам, Алӣ низ дӯстдори ӯст.»
Ояти
«بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ»
бо он оҳанги ҳушдордиҳандаи илоҳӣ — «агар иблоғ накунӣ, рисолатро анҷом надодаӣ» — магар барои баёни як тавсияи ахлоқии сода нозил шудааст? Мусалламан не. Ин вожа бори ҳуқуқӣ ва сиёсии бисёр сангинтареро дар бар дорад.
«Мавло» дар ин ҷо ба маънои «авлавият бар нафс» ва «соҳиби ихтиёри мутлақ» аст. Ғадир эъломи як ҷараёни идома аст; на як эҳсоси шахсӣ. Рисолати набавӣ бидуни ҳидоят пас аз Паёмбар (с), нокомил мемонад. Агар Ғадир намебуд, дин ҳамчун як амри муваққатӣ поён меёфт. Аммо вилоят кафолати ин ҳақиқат аст, ки дини Худо муҳофизе дорад, ки ҳамон роҳи Паёмбарро бо ҳамон иқтидор идома медиҳад.
Вақте мегӯем «мавло», яъне касе ки «вилояти амр»-ро бар уҳда мегирад.
Икно — Одатан Ғадир нуқтаи ихтилофи шиа ва суннӣ дониста мешавад. Нигоҳи шумо дар ин китоб чӣ гуна Ғадирро аз як «нуқтаи низоъ» ба як «меҳвари ваҳдат» дар тамаддуни нави исломӣ табдил медиҳад?
Ман мӯътақидам, ки Ғадир нуқтаи ихтилоф нест; Ғадир худи Қуръони гӯёст, тафсири амалии паёми Қуръон аст. Магар мешавад чизе ки реша дар ваҳй дорад, омили тафриқа бошад? Агар мо Ғадирро дуруст бифаҳмем, хоҳем дид, ки Ғадир на танҳо зидди ваҳдат нест, балки яке аз амиқтарин пояҳои ваҳдати ҳақиқии уммати исломист.
Зеро ваҳдати воқеӣ, ваҳдати бе меҳвар нест; уммат агар меҳвари илоҳӣ надошта бошад, гирифтори парокандагӣ, тафсирҳои мутазод ва ихтилофҳои поённопазир мешавад.
Ин китобро ба дӯстони аҳли суннат ҳадя кардам, зеро бовар дорам баҳси Ғадир, агар бо забони илмӣ, қуръонӣ ва мустанад матраҳ шавад, метавонад ба ҷойи эҷоди фосила, заминае барои гуфтугӯи олимона ва бозгашт ба муштаракоти асосӣ бошад.
Ғадир масъалаи шахсӣ ё танҳо таърихӣ нест; Ғадир масъалаи умматсозист.
4354867
