2

fdgfg

سی و پنج سال پيش هنگامه جنگ داخلی لبنان ، يكی از روزهايی كه پدرم منزل بودند و همه خانواده ساعتی را كنار هم نشسته بوديم و سخن می‌گفتيم، يادم می‌آيد كه به برادرم می‌گفتند اگر فقط امكاناتی برای تحصيل يكی از فرزندانم را داشته باشم آن را صرف تحصيل دخترم می‌كنم. به ياد دارم كه وقتی برخاستم كه نمازم را بخوانم به من گفتند:«حورا جان فكر نكنی چون دختر سيد موسی هستی نمازت از ديگر دختران قبول‌تر است.»
در مورد پدرم، امام موسی صدر، سخن‌های بسيار گفته‌اند، هر كس او را به گونه‌ای توصيف و تعريف كرده است. برخی او را مجتهد مصلح می‌دانند و برخی ديگر روشنفكر دينی، برخی او را معمار گفتگو خوانده‌اند و برخی ديگر پرچمدار تقريب. امام محرومان، مؤسس مقاومت، منادی حقوق محرومان و مظلومان، پيشگام مبارزه با صهيونيستم، تاريخ‌ساز لبنان، هويت بخش شيعيان، رهبر موفق و تاريخ ساز و.... و.... ديگر تعريف‌هايی است كه درباره امام موسی صدر گفته و شنيده شده است.هر كس از ظن خود يار او شده است.
معمولاً در توصيف و معرفی شخصيت‌ها، ديدگاه‌ها و اولويت‌های ذهنی معرِّف تأثير قابل توجهی دارد كما اينكه گاه معرِّف، آرزوها و آمال تحقق نيافته خود را در شخصيت مورد نظر خود مجسم می‌بيند و او را برآورندة آرزوها و منجی محروميت‌های خود می‌داند.
اما تصوير من؛ تصويری كه از امام موسی صدر در ذهن من نقش بسته و شكل گرفته تصويری است كه تركيب خلوت و جلوت، زندگی بيرون و درون خانه، تطبيق علم و عمل، يگانگی انديشه و رفتار است. آنچه مردم دربارة امام می‌گويند و تاريخ می‌نويسد درست است اما همة امام نيست.
او هميشه و همه جا يكسان است، يك شخصيت دارد. از يك سو منظومة فكری او منسجم و همگون است؛ وقتی سخنان او را دربارة موضوعات مختلف و در شرايط متضاد و يا زمان‌های دور و نزديك كنار هم می‌گذاری يكدست است و متناقض و متضاد يكديگر نيست. پيدا است كه از يك منظومه منسجم و يكپارچه فكری‌ تراويده است. از سوی ديگر فكر و عملش يكسان است، رفتار و گفتارش آينة انديشه و اعتقادتش است و انديشه و اعتقادتش علت موجدة عمل و گفتارش. او امروز و ديروز ندارد، بيرون و درون نيز ندارد. آنچه در خلوت خود می‌انديشد عينا در جامعه عمل می‌كند و آنچه در برابر مردم و برای مردم می‌گويد چون به خلوت می‌رود و يا در خانه و دور از چشم مردم همان را عمل می‌كند. دو شخصيت ندارد. ريا بلد نيست. او اعتقادات خود را عقلاً و قلباً باور دارد و به آنچه می‌گويد واقعاً ايمان دارد. در كردار و افكار و فكر و رفتارش تظاهر راه ندارد. به آنچه می‌گويد اعتقاد دارد. به هدف می‌انديشد، هياهو و جار و جنجال نمی‌كند. می‌خواهد كاری انجام شود. مشكلی حل شود، زندگی مردم سامان و بهبود يابد. به فكر اسقاط تكليف نيست. گناه را به گردن ديگری نمی‌اندازد. فقط برای محروميت مردم غصه نمی‌خورد، بلكه اطلاعات و آمار درست را جمع می‌آورد و برنامه‌ريزی می‌كند و همه امكانات خود و جامعه را در قلمروهای گوناگون به كار می‌گيرد تا برای توسعه همة جانبه جامعه كاری‌ كند. وقتی علت مشكلی را شناسايی می‌كند و نياز را می‌شناسد فوراً با همفكری ديگران طرح درمان متناسبی را تدوين می‌كند و دست به كار می‌شود. مثلا:

• اگر به اين نتيجه می رسد كه برای حل مشكلات شيعه و يا انسجام شيعيان بايد، مانند ديگر طوايف لبنان، سازمانی برای شيعيان تأسيس شود، فورا تلاش مطالعاتی و عملياتی را در همه ابعاد آغاز می‌كند. از دولت و پارلمان لبنان تأسيس چنين سازمانی را درخواست می‌كند، اما خود نيز آستين بالا می‌زند، در دل كار می‌رود، همة امكانات خود و طايفه را بسيج می‌كند، لايحة قانونی تأسيس مجلس را می‌نويسد، و.... و... و تا قانون تشكيل مجلس اسلامی شيعه در پارلمان تصويب نشود از پای نمی‌نشيند. انديشه را به عمل تبديل می‌كند.

• اگر برای احقاق حقوق محرومان، محرومان هر دين و طايفه‌ای فرياد می‌زند، از سختی و طولانی بودن راه و موانع و كارشكنی‌ها نمی‌هراسد. او همه وقت و توانش را در طبق اخلاص می‌گذارد. شب و روز، خستگی و تشنگی نمی‌شناسد. همه امكانات انسانی خود را به كار می‌گيرد، فرياد می‌زند، خواهش می‌كند، حمله می‌كند، مذاكره می‌كند، قدرت را با هوشمندی و لطافت در هم می‌آميزد. در جايش قهر می‌كند و به موقع آشتی، می‌خندد، گريه می‌كند.... تا مسئولان و دولت هوشيار شوند، تا از عهدة مسئوليت و وظيفه خود برآيند. اما او فقط به فرياد و مطالبه اكتفا نمی‌كند. بلكه برای خودش و يارانش طرحی كاربردی‌ و جامعی و برنامه ای برای مبارزه با محروميت تدوين و اجرا می‌كند. در اين مسير با موانع بسيار و كارشكنی‌ها و تهمت‌ها و افتراها و سوء تعبيرها روبرو می‌شود اما از پای نمی‌نشيند و مطالبات خود را ادامه می‌دهد تا پيروز شود. تكليف خود و دولت و كارشكنان را قاطعانه روشن می‌كند و در مصاحبه‌ای با يكی از روزنامه‌های لبنان می‌گويد:«فعاليت‌های دينی من قبل از هر چيز، با هدف ارتقاء زندگی اجتماعی مردم به طور عام و فرهنگ دينی مسلمين به طور خاص صورت می‌پذيرد. بر اين باورم كه تا وقتی زندگی اجتماعی مردم در اين سطح است وضع دينی آنان را نمی‌توان بهبود بخشيد.» و سپس اعلام می‌كند كه در صدد تأسيس‌ مؤسسه‌ای اجتماعی است تا برای بی‌كاران اشتغال ايجاد كند، به نيازمندان ياری رساند و يتيمان را پناه دهد و با استفاده از شيوه‌های جديد به آنان حرفه و صنعت بياموزد. بيانات او فقط در حد كلام و سخنان رسانه‌ای متوقف نمی‌شود. بلكه كلام خود را با عمل همراه می‌كند. او مدرسه می‌سازد، مراكز آموزشی گوناگون تأسيس می‌كند مدارس فنی حرفه‌ای بنياد می‌كند، دارالايتام و درمانگاه و بيمارستان و آزمايشگاه و مراكز بهداشتی و درمانی برپا می‌كند. جا خالی نمی‌دهد و مسئوليت را بر دوش ديگران نمی‌اندازد. به تعبير ديگر همه زيرساخت‌های ضروری را برای رفع محروميت و اعتلای سطح فرهنگی و اجتماعی مردم تأسيس می‌كند.

• يكی ديگر از موارد انسجام فكر با رفتار و اتحاد انديشه با عمل امام موسی صدر در تبيين مفاهيم قرآنی و در تفسير قرآن متجلی می‌شود. به ذكر يكی از مصاديق آن اكتفا می‌كنم. او در تفسير آيه «وماتنفقوا من خير يوفّ اليكم و انتم لا تظلمون» علاوه بر بيان نظر مفسران درباره پاداش اخروی و سپس بر شمردن تأثير انفاق بر زندگی نيازمندان، نظر خود را دربارة انفاق می‌گويد:«انفاق كننده، با توجه به نوع زندگی و فعاليت گسترده‌اش بيش از انفاق گيرنده از جامعة پيشرفته‌تر بهره می‌برد، و در حيات دنيا بيش از آخرت و از زندگی مادی پيش‌تر از زندگی معنوی» در همين راستا، از تعبير قرآنی انفاق، تفسيری عملی برای زندگی عينی انفاق دهنده و انفاق گيرنده ارائه می‌دهد او برای اعتلای سطح جامعه و توسعه آن افراد متموّل و متعهد و يا متخصص و توانای جامعه را با مفهوم انفاق آشنا و توجيه می‌كند و توجه آنان را نسبت به نتايج مثبت و منافع دنيوی انفاق برای انفاق كننده‌ها و آثار سوء انفاق نكردن جلب می‌كند. امكانات مالی علمی تخصصی و هر قابليت ديگر ايشان را گرد می‌آورد تا در خدمت اصلاح جامعه و اعتلای سطح اقتصادی و اجتماعی شهروندان قرار گيرد. در اين پيوند می‌توان از اقدام معروف ايشان در ريشه كنی پديده گدايی و تكدی گری در شهر صوركه اتفاقاً از اولين طرح‌های اصلاحی اوست نام برد؛ برای اطلاع بيشتر از كم و كيف ماجرا می‌توانيد به توضيحات خود امام صدر در كتاب نای و نی صفحه 56 تا 58 مراجعه فرماييد.

• يكی ديگر از مصاديق انسجام فكر و عمل امام مبحث گفتگو و دعوت به گفتگو با اديان است. اعتقاد ايشان به گفتگو و همزيستی با اديان يا وحدت مذاهب اسلامی يك تاكتيك موقت برای رهبری و يا جلب قلوب و ابراز روشنفكری و كسب محبوبيت نيست، بلكه اصلی اعتقادی و دائمی و مستحكم است كه اصالت و قدرت خود را از ايمان قلبی و شناخت دينی و فهم امام موسی صدر از اسلام می‌گيرد. تشكيل هيئت ياری جنوب تجلی عملی اعتقاد قلبی ايشان به گفتگو و همكاری ميان اديان و مذاهب است.اين هيئت را امام صدر برای دفاع و حمايت همه جانبه از جنوب در مقابل تجاوزات صهيونيست‌ها تشكيل داد و رهبران مذهبی همه مذاهب مسيحی و مسلمان جنوب لبنان را برای عضويت در آن دعوت كرد. اعضای اين هيئت، مسيحی و مسلمان، در كنار هم طرح‌ها ريختند و اجرا كردند، برنامه‌ريزی كردند و كار كردند. دوش به دوش يكديگر در كنار مردم حضور يافتند و سعی در حل مشكلات آنان كردند.


سخن كوتاه كنم. امام موسی صدر اعتقاد قلبی به توانايی اسلام در پاسخگويی به نيازهای روز دارد و از اين رو برای تطبيق دين و زندگی، آشتی دنيا و آخرت و پيوند ايمان به خدا و خدمت به مردم طرح و برنامه دارد. تجلی و انعكاس اين دو اعتقاد در وجود امام موسی صدر، انسجام و يكپارچگی انديشه و عمل و يكدستی و اتحاد فكر و گفتار و كردار در اوست. او همانقدر به فكر تحصيل دختر خود در دنيای امروز است كه به فكر نماز و خلوص در نماز اوست.


Il y a 35 ans, au moment où la guerre civile faisait rage au Liban, je me souviens d’un jour où mon père était à la maison et que toute la famille était réunie et passait une heure à causer. Je me souviens qu’il disait à mon frère : « Si j’ai les moyens d’envoyer l’un de mes enfants à l’école, je les dépenserai pour ma fille. » J’ai à la mémoire que quand je me suis levée pour faire mes prières, il m’a dit : « Ma fille Houra, ne pense pas que tes prières sont plus privilégiées que celles des autres, parce que tu es la fille de Seyed Moussa. »
On a dit beaucoup de choses de mon père, Imam Moussa Sadr. Chacun l’a défini à sa manière. Certains le considèrent comme un juriste théologien réformateur, et certains d’autres comme un intellectuel religieux. Les uns le nomment l’architecte du dialogue et les autres le porte-drapeau du rapprochement. L’Imam des déshérités, le fondateur de la résistance, le héraut des droits des déshérités et des opprimés, le porte-drapeau de la lutte contre le sionisme, le fondateur de l’histoire du Liban, de l’identité des chiites, le leader réussi et le leader fondateur de l’histoire… sont d’autres définitions utilisées et entendues au sujet de l’Imam Moussa Sadr. Chacun est devenu son ami en s’appuyant sur ses connaissances.
En général, les points de vue et les priorités mentales du présentateur jouent un rôle essentiel dans la présentation des personnalités, au point que parfois le présentateur aperçoit ses aspirations et ses espoirs non réalisés chez la personnalité en question et la considère comme la réalisatrice de toutes ses aspirations et son sauveur de toutes les privations.
Mais l’image que j’ai gardée de l’Imam Moussa Sadr dans l’esprit, c’est une image où le privé et le public, la vie intérieure et celle de l’extérieur, la science et la pratique se conjuguent ; voilà la coïncidence entre la pensée et le comportement.
Ce que disent les gens de l’Imam et ce qu’écrit l’histoire, c’est vrai, mais ce n’est pas tout.
Il est identique toujours et partout ; il n’a qu’une personnalité. D’une part, il jouit d’un système de penser cohérent et homogène. Si vous placez les propos qu’il a prononcés sur les thèmes variés, dans des conditions différentes et à des dates plus ou moins proches, les uns à côtés des autres, ils sont cohérents, sans se contredire. Il est évident qu’ils sont le fruit d’un système de penser cohérent et homogènes. De l’autre part, sa pensée et son action sont identiques ; son comportement et son discours reflètent sa pensée et ses convictions, et sa pensée et ses convictions sont à l’origine de son action et de son discours. Il n’a pas aujourd’hui et demain, ni l’intérieur et l’extérieur. Ce qu’il pense en privé, il l’applique entièrement dans la société et ce qu’il déclare devant le public, il l’applique en privé, à la maison et loin du public. Il n’a pas une double personnalité. Il n’est pas hypocrite. Il croit logiquement et cordialement en ses convictions et fait vraiment confiance en ce qu’il dit. Son comportement et ses idées sont loin d’être mêlés à toute tromperie. Il croit en ce qu’il dit. Il pense à l’objectif, sans vouloir faire du bruit. Il veut faire quelque chose, résoudre un problème, améliorer la situation des gens. Il ne veut pas renoncer au devoir. Il ne tient pas autrui pour responsable des défaites. Il ne regrette pas seulement la misère, mais collecte des informations et des bilans, programme et profite de tous ses moyens, ainsi que de ceux de la société dans les différents domaines pour favoriser le développement tout azimut de la société. Après avoir identifié l’origine d’un problème et les besoins, il entre immédiatement en action avec la coopération des autres pour élaborer un projet adéquat. Par exemple :

A : Si l’Imam considère comme nécessaire de former une organisation pour les chiites en vue de résoudre leurs problèmes et d’assurer leur unité, comme ce qui a été le cas pour les autres communautés libanaises, il lance immédiatement des études et des opérations tout azimut. Il demande au gouvernement et au parlement libanais la formation d’une telle organisation, mais en même temps il déploie des efforts, entre en action et mobilise tous ses moyens et ceux de la communauté. Il élabore un projet de loi sur la création de l’organisation…et poursuit ses efforts jusqu’à l’adoption de la loi sur la création du conseil islamique chiite au parlement. Il transforme l’idée en acte.
B : S’il crie pour la réalisation des revendications des déshérités, des déshérités de toutes les religions et de toutes les communautés, il ne craint les difficultés qui entravent leur réalisation. Il use sincèrement de toutes ses forces et de tout son temps, sans se restreindre et sans se sentir fatigué. Il profite de tous ses moyens humains. Il crie, il prie, il attaque, il négocie. Il mêle le pouvoir à l’intelligence et au goût. Il se met en colère, s’il le faut, et se réconcilie, il rit et il pleure…pour appeler à la vigilance, les responsables et le gouvernement qui doivent assumer leur responsabilité. Néanmoins il ne se contente pas de crier et de revendiquer, mais il élabore pour lui-même et pour ses amis un plan pratique et complet et un projet de lutte contre les privations qu’il met en œuvre. Dans cette voie, il se heurte à de nombreuses entraves, à des sabotages, des calomnies et des malentendus, mais il ne se fatigue pas et suit ses revendications jusqu’à la victoire. Il fixe son but et prend catégoriquement position contre le gouvernement et les saboteurs. Lors d’une interview accordée à un quotidien libanais, il annonce : « Mes activités religieuses ont pour but d’abord la promotion de la vie sociale des gens en général et de la culture religieuse des musulmans en particulier. Je suis convaincu que si la vie sociale des gens reste à ce bas niveau, on ne pourra améliorer la situation de leur religion. » Puis il annonce qu’il envisage de mettre en place un institut social qui serait chargé de créer de l’emploi pour les chômeurs, d’aider les pauvres, de donner refuge aux orphelins et de leur enseigner à travailler en profitant des nouvelles méthodes. Ses déclarations ne restent pas au niveau des mots couverts par les médias, il les applique. Il met en place des écoles, des centres d’enseignements variés, des écoles techniques et professionnelles, des orphelinats, des dispensaires, des laboratoires, des centres sanitaires et des hôpitaux. Il ne capitule pas et ne tient pas les autres pour responsables. En d’autres termes, il crée toutes les infrastructures nécessaires à l’élimination des privations et à la promotion culturelle et sociale.

C : Un autre signe de la coordination entre la pensée et le comportement, de l’unité entre la pensée et l’action, chez Imam Moussa Sadr, concerne la définition des concepts coraniques et l’interprétation du Saint Coran. Je me contente d’en donner un exemple. En ce qui concerne l’interprétation du verset 60 de la sourate « Dépouilles » وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْءٍ فِی سَبِيلِ اللّهِ یُوَفَّ إِلَیْكُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ
il indique non seulement les points de vue des exégètes au sujet de la récompense divine et explique l’impact de la dépense en aumône sur la vie des pauvres, mais donne son propre avis : « Etant donné le genre de vie et ses activités, le donateur profite plus que le donataire, d’une société plus avancée et il obtient dans la vie ici-bas, plus qu’à l’au-delà et dans la vie matérielle plus que dans la vie spirituelle. » Dans ce même droit fil, en ce qui concerne l’interprétation coranique de la dépense en aumône, il présente une exégèse pratique pour la vie objective du donateur et du donataire. Dans le sens de la perfection de la société et de son développement, il initie les riches, les engagés, les experts et les compétents au sens de la donation et attire leur attention sur les résultats positifs et les intérêts matériels de la donation pour les donateurs et les effets néfastes de l’absence de la donation. Il réunit leurs moyens financiers, scientifiques, spécialisés et toute autre compétence pour contribuer au développement de la société et à l’amélioration du niveau économique et social des citoyens. Dans ce sens, on peut faire allusion à son fameux projet visant à éliminer la mendicité à Tyr qui justement compte parmi ses premiers projets de réformes. Pour obtenir davantage de précisions à ce sujet, vous pouvez vous référer aux explications que l’Imam Sadr donne dans son livre « Gorge et roseau », pages 56 à 58.
D : Un autre exemple de la coordination entre la pensée et l’action, chez l’Imam, concerne le dialogue et son appel au dialogue interreligieux. Sa foi en le dialogue et la coexistence entre religions ou l’unité au sein des écoles islamiques n’est pas une tactique provisoire pour prendre en main la direction de la société ou attirer l’attention ou se montrer comme intellectuel ou devenir un personnage charismatique, mais elle présente un principe idéologique, permanent et solide dont l’authenticité et la force vient de sa conviction en Islam et de ses connaissances et compréhensions. La création de la Mission pour secourir le Sud manifeste en pratique sa foi en le dialogue et en coopération au sein des religions et des écoles. L’Imam Sadr a mis en place cette mission pour défendre et soutenir entièrement le Sud face aux agressions sionistes et il a invité les chefs religieux de toutes les écoles chrétiennes et musulmanes du Sud du Liban à l’adhérer. Les membres de cette mission, musulmans et chrétiens, ont élaboré côte à côte des plans et les ont mis en œuvre. Ils ont planifié et travaillé. Ils se sont présentés, dos à dos, devant le public et ont essayé de résoudre leurs problèmes.

Je vais résumer : l’Imam Moussa Sadr a la pleine confiance en ce que l’Islam peut répondre aux besoins modernes. C’est pourquoi il offre des plans pour adapter la religion à la vie, réconcilier le monde et l’au-delà et conjuguer la foi en Dieu et la nécessité de servir les hommes. Ces deux convictions s’incarnent chez l’Imam Moussa Sadr en la cohésion de la pensée et de l’action, en l’unité entre sa pensée, son discours et son comportement. Il pense à l’éducation de sa fille dans le monde d’aujourd’hui autant qu’à sa prière et à la sincérité dans sa prière.