Isang Salin ng Quran sa Wikang Ukrainiano ng Shia na mga Muslim
Ang pagdating ng Islam sa Ukraine ay nagsimula pa noong unang kalahati ng ika-10 siglo, nang bumisita sa bansa ang Muslim na mga mangangalakal. Pumasok ang Islam sa bansa mula sa timog, mula sa mga bansang Arabo at Turkey, at mula sa silangan, mula sa Caucasus.
Karamihan sa mga Muslim ay naninirahan sa tangway ng Crimea. Tinataya ng Pew Research Center na nasa humigit-kumulang 393,000 ang populasyon ng mga Muslim sa Ukraine, habang tinataya naman ng Sentro para Muslim na mga Gawain sa Ukraine na nasa humigit-kumulang 2 milyon ang populasyong Muslim.
Ayon sa ilang estadistika, humigit-kumulang 100,000 sa populasyon ng Ukraine ay Shia na mga Muslim. Karamihan sa mga Shia sa bansang ito ay mga imigrante mula sa Republika ng Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, at Uzbekistan.
Matapos bumagsak ang Unyong Sobyet at makamit ng Ukraine ang kasarinlan nito, sinimulan ng mga Shia sa bansang ito ang kanilang mga gawaing pangmisyonero, at may ilang mga Ukrainiano na naging mga tagasunod din ng relihiyon ng Ahl-ul-Bayt (AS).
Matagal nang isinasagawa ng mga Shia sa Ukraine ang mga ritwal ng pagluluksa para sa Ashura.
Sa pagdami ng populasyon ng mga Shia sa bansa, lalong naramdaman ang pangangailangang isalin sa wikang Ukrainiano ang mga tekstong Islamiko at Shia. Nangunguna ang Banal na Quran sa mga tekstong Islamiko na ilang ulit nang naisalin sa wikang ito.
Ang sumusunod ay isang artikulo ni Mykhaylo Yakubovych tungkol sa unang pagsasalin ng Quran sa wikang Ukrainian na ginawa ayon sa pananaw ng Shia.
Ang kuwento ng pinakabagong nailathalang salin ng Quran sa wikang Ukrainiano ay nag-ugat sa mga gawain ng komunidad ng Ukrainiano Shia na Labindalawang, partikular ng Ahli-bayt Center of Islamic Culture sa Ukraine at Silangang Uropa.
Karamihan sa mga kasapi nito ay mula sa Azerbaijan at Iran na mga diaspora sa Ukraine, at ang lokal na mga organisasyong Shia ay lalong-lalo na aktibo sa Kyiv, Kharkiv, at Dnipro, at pangunahing matatagpuan sa silangang bahagi ng bansa (bagaman maraming mga dayuhan ang umalis sa bansa matapos ang pananakop ng Russia noong 2022).
Bagaman pangunahing ginagamit ng mga organisasyong ito ang katutubong mga wika ng lokal na Shia na mga diaspora, o ang wikang Ruso bilang wikang pangkomunikasyon sa pagitan ng iba’t ibang kultura, nagsimula rin silang magsikap noong huling bahagi ng dekada 2010 na “gawing Ukrainiano” ang ilan sa pinakamahalagang mga tekstong panrelihiyon ng Islam.
Isinalin ang mga tekstong ito para sa layuning pangmisyonero, lalo na upang makasabay sa mga komunidad ng Sunni Muslim na nagpalaganap ng maraming nakaimprentang mga bmateryal na panrelihiyon sa wikang Ukrainiano nitong nakaraang dekada.
Tuluyang naisakatuparan ang proyekto ng pagsasalin ng Quran noong 2021, nang maging makukuha sa Kyiv at Kharkiv ang unang edisyon ng Quran: Pereklad smysliv Ukrainskoyu movoyu.
Ito na ang ikaapat na kumpletong salin sa wikang Ukrainiano. Nagsimula nang kapansin-pansin ang Quran: Pereklad smysliv Ukrainskoyu movoyu: matapos magbigay ng maikling kasaysayan ng pagsasalin ng Quran sa wikang Ukrainiano, ibinunyag nito na ang akda ay pinagsamang pagsisikap ng apat na mga tagapagsalin.
Ang pinuno ng proyekto at lider ng grupo ng pagsasalin ay si Namik Babakhanov, isang Ukrainiano na mangangaral na may dugong Azerbaijano at may dalawang degree sa Islamikong mga Pag-aaral mula sa Al-Mustafa International Islamic University sa Iran at Islamic University of Baku sa Azerbaijan.
Ayon sa impormasyong nakasaad sa paunang materyal, ang pagsasalin ay nakabatay sa orihinal na Arabik pati na rin sa maraming mga salin sa Persiano, Turko, at Ruso.
Gayunpaman, dahil walang mga talababa o anumang komentaryo ang salin, mahirap makabuo ng tiyak na mga konklusyon tungkol sa paggamit ng mga sangguniang paliwanag o tafsir.
May malinaw na pagkiling sa paggamit ng mga sangguniang Shia: hindi lamang sa tila pag-asa nito sa kilalang mga salin ng Quran ng mga Shia nina Elahi Qomshei at Makarem Shirazi, kundi pati na rin sa paraan ng pagbibilang nito sa bismillah bilang bahagi ng unang talata sa halos lahat ng Surah, maliban sa Fātiḥah (kung saan ito ay itinuturing na hiwalay na talata) at sa Q 9 “ayon sa isang hadith mula kay Imam Jaʿfar al-Ṣādiq.”
Hindi pangkaraniwan ito kahit sa mga saling Shia, sapagkat karamihan sa mga ito ay karaniwang itinuturing ang bismillah na nauuna lamang sa unang talata at hindi bahagi nito, gaya rin ng karamihan sa ibang mga salin, mga Muslim man o mga hindi Muslim ang gumawa.
Pagdating naman sa pangunahing teksto ng aklat, ang salin ay tila halos tapat na pagpaparami sa wikang Ukrainiano ng salin sa Ruso ng Quran ni Magomed-Nuri Osmanov (1924–2015).
Ang pagpili sa akdang ito ay tila hindi nagkataon lamang: una, bukod sa mga sangguniang Sunni, gumamit din si Osmanov ng tradisyong tafsir ng Shia, kabilang ang mga opinyon ni Ayatollah Khomeini sa kanyang komentaryo. Ikalawa, isang edisyon ng salin ni Osmanov ang nailathala sa Iran noong 2000.
Dahil dito, mas positibong tinanggap ang kanyang akda ng komunidad ng mga Shia na nagsasalita ng Ruso kumpara, halimbawa, sa mga salin ng mga Rusong Oryentalista katulad ni I. Krachkovskij o sa makabagong mga interpretasyong Sunni-Salafi katulad ng kay E. Quliyev.
Gayunpaman, dahil sa malinaw na mga dahilang sektaryan, may ilang talata na binago: ang pinakamalinaw na halimbawa ay ang Q 5:6, na alin naglalaman ng malaking pagkakaiba ng interpretasyon hinggil sa pagsasagawa ng wuḍūʾ o ritwal na paghuhugas sa mga tradisyong Shia at Sunni.
Habang isinalin ni Osmanov ang talata sa paraang nag-uutos ng paghuhugas ng mga paa katulad ng paghuhugas ng mga kamay, binago ito ni Babakhanov at ng kanyang grupo, at ang Ruso na “provedite [mokroj rukoj] po golove i pomojte nogi do schikolotok” ay ginawang “provedit’ (moktoju rukoju) po golovi ji nogah do schykolotok”, ibig sabihin ay inalis ang pandiwang “myty” o “hugasan.”
Kaya habang inirerekomenda ng tekstong Ruso ang paghuhugas ng mga paa, ang saling Ukrainiano naman ay nagtuturo na pahiran lamang ang mga ito gamit ang basang kamay.
May ilan pang ibang pagbabago sa bokabularyo ni Osmanov sa Quran: Pereklad smysliv Ukrainskoyu movoyu, katulad ng pagpapalit sa banal na pangalang al-Ṣamad (Q 112:2) mula sa “Vechnyi” (“Ang Walang Hanggan”) tungo sa “Samodostatnij” (“Ang Sapat sa Sarili”), ngunit bihira lamang lumitaw ang ganitong mga “pagwawasto.”
May ilang salin na talagang kakaiba: halimbawa, nang isalin ang paglalarawan sa Q 77:20 sa semilya bilang māʾ mahīn (“isang hamak na likido”), isinalin ito ni Osmanov bilang “prezrennaya vlaga” (“isang miserableng likido”), samantalang pinili nina Babakhanov at ng kanyang grupo ang “hanebna vologa” (“isang nakahihiyang likido”).
Lumilihis ito nang malayo sa karaniwang paliwanag ng māʾ mahīn sa mga komentaryo, kung saan ito ay inilalarawan bilang “mahina” o “maliit.”
Lumilitaw na nagkaroon lamang ng maling pagkaunawa ang mga tagapagsalin sa paggamit ni Osmanov ng salitang Ruso na “prezrennaya,” na alin sa ibang konteksto ay maaaring mangahulugang “aba” o “nakahihiya.” Tila isa itong karaniwang kaso ng maling pagsasalin dahil sa pag-asa sa isa pang salin sa halip na sa orihinal na tekstong Arabik.
Ang salin ni Namik Babakhanov ay isa sa tatlong kamakailang salin ng Shia na nailathala sa mga wikang Slaviko bilang alternatibo sa mga pagbasa ng Sunni.
Ayon sa impormasyong ibinigay ng mga kasapi ng komunidad ng Shia sa Kharkiv, may kasalukuyan ding proyekto upang isalin sa wikang Ukrainiano ang akda ni Nazim Zeynalov.
Nanatiling hindi gaanong tanyag ang mga proyektong ito sa kanilang
posibleng mga mambabasa, hindi lamang dahil sa kanilang matinding pagkakaugnay sa isang sekta, kundi dahil din sa kanilang pag-asa sa sekundaryang mga teksto, ibig sabihin, mga salin lamang sila mula sa isa pang salin.
