Quran sərgisində: Əndəlusun unudulmuş təfsir mirasının Ələvi düşüncə izləri ilə yenidən oxunuşu
“İQNA”nın məlumatına görə, 33-cü Beynəlxalq Quran Sərgisinin beynəlxalq bölməsində keçirilən “Quran və hədis sahəsində seçilmiş əsərlərin təqdimatı” adlı iclasda, Əllamə Təbətəbai Universitetinin müəllimi və “Əndəlusdan Həmaya” kitabının müəllifi Rühullah Məhəmmədəli‑nəjad Əndəlusun az tanınan təfsir mirasının müxtəlif cəhətlərini izah edib.
O, çıxışının əvvəlində — həm fiziki, həm də onlayn iştirak edənlərə — ibadət və dualarının qəbul olunması arzusu ilə müraciət edərək ümid edib ki, bu əsərin təqdimatı həm Allahın rizasına səbəb olar, həm də Qur’an araşdırmalarının inkişafına xidmət edər.
Əndəlusun 700 illik İslam irsi və unudulmuş təfsir xəzinəsi
Məhəmmədəli‑nəjad 700 illik İslam sivilizasiyasının Əndəlusda mövcudluğunu xatırladaraq bu bölgəni İslam tarixində mühüm intellektual mərkəzlərdən biri adlandırıb. Onun sözlərinə görə, bu geniş coğrafiyada böyük alimlər yetişmiş, lakin onların Qur’an elmlərinə dair bir çox əsərləri İran tədqiqatçıları üçün hələ də tanınmamış olaraq qalır. Bu kitabın yazılmasının əsas motivi də məhz İran elmi ictimaiyyətini İslam dünyasının uzaq bölgələrindəki Qur’anşünas alimlərin fikirləri ilə daha yaxından tanış etmək olub.
Əbul-Həsən Harrali: Əndəlusun təsirli, lakin az tanınan müfəssiri
Mühazirəçi daha sonra Əbul-Həsən Harrali Məraakeşinin elmi şəxsiyyətini təqdim edərək onu Əndəlusun az tanınan, lakin təsirli müfəssirlərindən biri kimi dəyərləndirib. Harrali İspaniyada bir təfsir məktəbi formalaşdırmış, həmçinin Məkkə və Mədinə də daxil olmaqla İslam Şərqinə çoxsaylı elmi səfərlər etmiş və tələbələr yetişdirmişdir. Onun təfsirə dair qeydlərinin bir qismi müxtəlif mənbələrdə qorunub saxlanmış və yenidən üzə çıxarılmışdır ki, bu da Quran araşdırmaları ilə məşğul olan tələbə və alimlər üçün ilhamverici ola bilər.
Harralinin düşüncəsində Əhli‑Beytə məhəbbət izləri
Məhəmmədəli‑nəjad Harralinin fikirlərində diqqətəlayiq məqamlardan birinin Maliki məzhəbinə mənsub sünni mühitdə Əhli‑Beytə (ə) olan sevgi və ehtiramın aydın izləri olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, Əndəlusda yeddi əsr boyunca sünni ənənə hakim olsa da, Harrâlînin əsərlərində Əmirəl‑möminin Əli (ə) şəxsiyyətinə xüsusi diqqət görünür.
O, Harralinin təfsirinə verdiyi “Miftâhul-babil-muqfal” (“Bağlı qapının açarı”) adının məşhur hədis — “Mən elm şəhəriyəm və Əli onun qapısıdır” — ilə əlaqəli olduğunu vurğulayıb. Harrali təfsirinin müqəddiməsində açıq şəkildə bildirir ki, Quranın dərk edilməsi Həzrət Əlinin (ə) elmi ilə bağlılıqda mənasını tapır. Bu yanaşmanın izlərini onun təfsir görüşlərində də izləmək mümkündür.
Elmi dəstək və müəllifin təşəkkürü
Mühazirəçi çıxışının bir hissəsində vəfat etmiş müəllimi mərhum Əni Şətkinin xatirəsini yad edərək, bu əsərin hazırlanmasında onun elmi və mənəvi dəstəyinin böyük rol oynadığını bildirib və bu elmi zəhmətin savabını onun ruhuna hədiyyə edib.
Əsərin məqsədi və gələcək tədqiqatlar üçün açılan üfüqlər
“Əndəlusdan Həmaya” kitabının müəllifi çıxışının sonunda ümid etdiyini bildirib ki, bu əsər öz imkanları çərçivəsində həm İslam dünyasının həmin mühüm tarixi dövrünü tanıtmış, həm Harralinin elmi şəxsiyyətini tədqiqatçılara tanıtmış, həm də Quran təfsiri sahəsində müqayisəli araşdırmaların genişlənməsi üçün zəmin yaratmışdır. O vurğulayıb ki, Əndəlusun təfsir mirasının yenidən oxunması Quran araşdırmalarında yeni üfüqlər aça və təfsir tarixində az danışılan intellektual qarşılıqlı təsirləri daha aydın göstərə bilər.
4336668
