Ang mga sumusunod na sipi nag-mula sa kaniyang panayam:
Ang Islam daw ay hindi tumatanggap ng anomang disilusyong pag-iisa sa pag-katao na hindi mawawala sa kaniyang kasarilinan. Karamihan kapag ang isang tao gustong mag-paliwanag ng matataas na ustados ng mistisismo, makaka-limutang ang kanilang mga sarili. Ayon sa Kora’n at Islamikong katuruan tungkol sa mistisismo, ang tao ay palagi mananatili ang kaniyang pag-katao at hinding-hindi niya makaka-limutan ang kaniyang pag-kasarili. Kapag maka-limutan ang ating mga kasarinlan at mawawala tayo sa ating sariling-kamalayan, ngayon bakit pa nating ipag-patuloy ang kamalayan kapag tayo’y mawawala diyan.
Sa kamalayan ng Fanah (anihilasyon) sa Islamikong Mistisismo ay kalagayan ng ating mga “Sarili” at wala na iba pang mayroon. Itong kalagayan ay pisanin sa gitna sa mag-iisang Panginoong Diyos. Upang sag anon, makikita natin ang Panginoong Diyos at hindi ang ating mga sarili. Nitong kalagayan ay pansamantala lamang dahil tayo’y hindi maninirahan ditto ng walang hanggan o kaya matagalan. Ang kalagayan ng Fanah ay lumalabas bago ang Baqah (Ang ulibabaw ng perpeksyon). Sa Baqah naman matatamo natin an gating mga katawang-kamalayan. At ditto rin nating palagi malilinawan ang pagitan ng ating Panginoon at ng Kaniyang mga kalik-haan. May katunayang umiisa pero ito’y hindi kadalisayan. Isa tayo sa karamihan at dumami tayo sa kalagayan na ito. Isang antas ng Fanah , mawawala tayo sa kalagayan ng karamihan pero nandiriyan ang karamihan. At kailangan din naman natin alamin na ito ay hindi pang mataas na tanghalan at ito lamang ang pansamantalang kalagayan. Samakatuwid, babalik tayo sa ating sariling-kamalayan at kamalayan ng ating karamihan sa mundong ito, sapagkat ang kabuhayan ng ating karamihan ay nasa ilalim ng tagapamanihana at kahigtan ng kaisahan. Ngunit kasabay ang kaisahan at karamihan ay ang katotohanan. Ang primaryo ay kaisahan at sekondaryo naman ay karamihan. Ang ibig sabihin, ang karamihan ay mga ugat ng kaisahan. Kung ang mistisismo, pilosopo, relihiyon o anoman ang disiplina ito ay nag-papahiwatig na ito ay mali, ito rin nag-papamalas na ang mga disiplina ay hindi katugon sa pananaw ng taong-bayan sapagkat ang eksistensya ng karamihan ay lubos ng katawang-palatandaan. Ang mistisismo ay hindi gumagawa mula sa ating nalalaman. Sapagkat sila pa ay mag-bibigay alam sa ating mga nalalaman. Ang karamihan ay totoo at ito’y hindi lamang tanawin-di-tunay. At hindi rin ito pag-titindig ng ating mga kaisipan dahilan ang ating Panginoon ay aktibo. Ibig sabihin nito na ang Panginoon ay lumilikha at ditto mang-gagaling ang karamihan. Ito ang mga palatandaan ng katotohonan. Ma ikuwento nating itong katotohanan sa kaisahan at ito rin ang ugmaan sa ating pangkaraniwang pandama, kung saan nating mararamdaman ang multiplisidad ay totoo. Ito ay ang kaisahan ng tinatawag na mistikong ideya at rehiyolosong ideya. Pero kailanganin natin ang malakas na mga metapisikong upng maipaliwanag paano tayo’y mag-karoon. Ito ang pinaka-mahirap na pamamahagi. Kung sino man ang hindi makaka-pagtalakay nito, hinding-hindi patotohanan ang kaisahan at karamihan o kaya tatanggapin itong dalawang mag-kasabay ay laban sa mga element. Palagayin natin na ito ang pinaka-mahinang punto sa lohiko at epistomolohiya.
May ibang mga skolar na hindi maniniwala sa sa Islamikong mistisisismo ay nakukuha ng Islamikong kultura ng sa labas ng matatayog na katuruan ng Banal na Kora’n. Kung ito ay totoo na ang Sufismo ay naiimpluwensa ng ibang mga kultura, hindi ang ibig sabihin na ang Kora’n at Sunnah na wala siyang sariling mistisismo. Hindi kona lang isa-isahin ang mga nang-iiba. May panimulan silang Islamikong-kuwento sa mistisismo. Ang mistisismo ay pang-kalahatang phenomena. Ayon sa Kora’n, ang relihiyong Islam ay hindi mahiwalay sa kaunaha-unahang relihiyon. Ang mensahe sa lahat ng makapangyarihang relihiyon ay pareho lamang. Ang Banal na Kora’n ay hindi umaangkin na itong mensahe ay bagong bagay. Ano ang dinadalang pagalin ng Kora’n, ay napapadala na noong sa ibang mga propeta ng Panginoong Diyos. Isa na sa mga titolo sa lahat ng mga propeta ay “Mosaddeq” isa sa nag-kokonpilma ng ibang mga aklat at rebelasyon. Ang relihiyong Islam ay walang pag-kakaiba sa relihiyong kristyanismo o hudaismo at ganon din sa kaparehong linya at ng kani-kanilang mga landas. Ang relihiyong Islam ayhindimag-tatalakay ng anomang paksa na bagong radikal. Mayroong din sila mga pag-kakaibang kaisipan. Halimbawa, Trinidad ay nasa teyolohiya o kristiyanismo at sa Islam naman ay ang kaisahan. Samakatuwid ganoon din ang pag-kakaiba ng teyolohiko sa Erfan. Ang kristiyanismo naman ay pocus lang sa banal na espito, habang ang Islam naman ay alamin ang buong pag-katao dahil yun ang pinaka-marahil at mabuting manipestasyon ng Panginoon. Dahil ang Diyos tanging Siya’y mag-iisa lamang at Simple, may maraming mga walang-hangganang pangalan at ng mga pinag-kahulugan. Sa madaling salita, ang kaibahan nitong teyolohiya ay pag-kakamanipesto sa Erfan.
Ang Fiqh (Hurisprudensiya)ay isyu kung saan ay magkaparehong direksiyon sa Islam, kristiyano at hudyonismo;kahitpapaano tayo ay nangangailan upang tanggapi ang pag-kosidera na mayroong ilang panarinari sa larangan ng prktikal na Mitisismo sa tatlong relihiyon. Halimbawa, ang Buddhismo ay hindi dinireksiyon ang isyu ng rebelasyon sa senso ng propetang rebelasyon,ngunit ang Islam nag-sabi na ang salita sa Koranay inihayag ng Panginoon. Ang Buddhismo ay walang anumang banal na iskriptura at ang pag-tutura ay iluminasyon ng Buddha habang ang pagkakaisa sa sentral na banagi ng Islam. Ang Islamikong mitisismo ay ang panloobang panig ng rebelasyon.
Mayroong tatlong namumukod na antas ng espiritwalidad ng Islamikong mitisismo o supismo:
Sharia (Islamikong batas), Tariqa (daan) at ang Haqiqa (ano ang katotohanan, tunay at autentiko, ano ang tama dito at ang sarili ng hampas ng metapisikal o ang kosmiko kalagayan). Inugnay ang Sharia sa panlabas na aspeto ng pag-tuturo ng relihiyon. Tariqa ay ang daan patungo sa panloob na pacet ng pag-tuturo at ang Haqiqa ay ang katotohanan na natuklasan sa pamamagitan ng Tariqa, mula rito, ang Tariqa ay hindi nahiwalay sa relihiyon. Sa katunayan ang panloob na pag-tuturo ng Tariqa ay relihiyoso. Islam, Paniniwala at kawang gawa ay ito rin ang mga kategorya kung saan pinag-bukudbukurin at pinalinaw ang Islam. Ang Islam ay pareho ang pagtanggap ng mga pangungusap na “Ang Panginoon ay isa at si Muhammad (PBUH) ay ang kahuli-hulihang propeta”. Kung sino man ang magsalita ng ganito, siya ay bilang sa mga Muslim. Ang paniniwala ay kapag ikaw ay sinsero naniniwala sa katotohanan at ang pag-sunod sa Sharia. Ang kawang gawa ay kapag ikaw ay pumunta sa ibayo ng Sharia hanggang sa panloobang panig ng pag-tuturo.
Ibig sabihin na ang kawang gawa ay parang nanampalataya sa Panginoon na parang nakikita mo ang Panginoon, ang sangkatauhan ay hindi nanampalataya sa Panginoon na parang nakikita mo siya. Nanampalataya ka sa Panginoon dahil sa ikaw ay naniniwala na mayroong Panginoon. Ang maynanalaman (Ma’refa) ay isa sa pinaka importantengpapael sa Islamikong mitisismo. Ang paksa ng Ma’refa kasama ang kilalanin ang tungkol sa Panginoon. Itong uri ng nilalaman ay esensiyang mitisismo. Ganun paman, kailangan natin tumlos na ang mayninilaman ay hindi buod na maynilalaman sa pag-talakay ng teolohiyo at pilosopo. Ito ay ang experiyensiyal na maynilalaman sa Panginoon.
Ang Panginoon ay ang pinangalingan ng lahat na perpeksiyon at ang omnipoten, omnipresente, at ang lubos na marunong. Ang Panginoon ay walang anumang negatibong kalidad at kapag ang katotohanan ay nasa mabuting uri. Ito ay magkaroon ng karakristiko na tinatawag kagandahan. Ang Panginoon ay maganda. Kapag tayo ay tumingi sa magandang katotohanan,nag-papakita tayo ng isang mabuting reaksiyon. Halimbawa, kapag tayo ay nakakita ng magandang bulaklak, humanga tayo dito,sakatunayan ito an gating emosyon.Ang maykaalaman ay nag-halo sa emosyon. Ang Panginoon ay hindi lamang maganda, ngunit siya rin ang pinanggalingan ng kagandahan. Ang ibang kagandahan ay limitado, ngunit ang Panginoon ay totoong maganda. Kapag tayo ay tumingin sa essensiyal (panlabas) na kagandahan, ang natural na reaksiyon natin ay iibig tayo sa pinaka mataas at pinaka malalim na digri.
Tayo ay sumusunod sa Panginoon base sa kanyang prisipyo sa relihiyon. Ang isa pang pag-kakaiba sa pagitan ng relihiyon at ang walang relihiyon ay ang una natin nalaman ang tungkol sa gawin at di mo gawin. Mayroong din isang bagay sa natural na mitisismo kung san hindi nagpopokus sa bawat aspekto ng buhay at pati nari ang pag-lalakbay. Itong uri ng kaalaman ng Panginoon kasama at sarili sa kaalaman sabuong mundo. Ang sangkatauhan ay may alam sa mundo, ngunit ang kanyang kaalamansa mundo ay manipestasyon ng kaalaman sa Panginoon. Ang pagkakilala sa Panginnon ay upang hindi mo iwasan na may kaalaman ka sa mundo. Kapag ang tao ay gustong umintindi sa katotohanan ng mundo, ang una niyang dapat pag-aralanay tungkol sa katotohanan ng Panginoon. Ang mundo na walang Panginoon, ay parang walang pamamalgi sa sarili. Ang mundo ay nag-didipende sa kapangyarihan ng Panginoon. Ito ang pag-kakaiba sa pagitan ng materialistikong pananaw at ang espiritwal na pananaw sa mundo. Su Sa’di ang pinaka tanyag na makata, nagsabi “Mahal ko ang buong Mundo hindi dahil sa sinasabing mundo, nguni dahil ito ay nangaling sa Panginoon”. Ang Pag-ibig sa ibabaw ng mundo (Donya) ay kritika ng Islamikong Pag-tuturo. Nabasa natin sa banal na kora’n na ang pag-mamahal sa pamilya, kaarian at ang ibabaw na mundo sa sangkatuhan upang maabot ang pagmamahal ng Panginoon. Ano ang dapat gawin ng sangkatauhan?mahalin ang isa sa kanila o silang dalawa? Ito ay patungo sa antas kung saan ang sangkatauhan ay mag-sisimula. Kapag ang sangkatauhan ay naintindihan ang totong kagandahan, sa kanyang puso ay matatanggap ang pag-mamahal sa ibang bagay. Ang Panginoon ay totong maganda; gusto natin maisakatuparan ang lahat na ito. Ito ang daan na ang tao ay mag-bigay ng prioridadupang mahalin ang Panginoon at mag-uumpisa sa pag-papakita ng pag-mamahal pati narin sa ibang bagay. Pagmamahal tungo sa Panginoon ay inklusibo at pagmamahal sa limitadong bagay ay exklusibo mula ng hindi kasama ang ibang katunayan. Kung ganon, ang dalawang perspektibo tungo sa mapag-mahal na mundo: Ang pagmamahal sa Donya (sa ibabaw ng Mundo), at ang pag-mamahal sa pinakamataas na mundo.
Panenhenic mysticism is that mysticism which involves a natural trigger, such as Otto's "sensus numinis" or Carl Jung's "collective unconscious". Such mysticism may also be drug induced.
Kaung ang sangkatauhan ay masunurin sa Panginoon, siya ay maaring kalamigin ng loob sa kanyang taga-paglikha ang kanilang pangangailangan. Ang pagka masunurin ay tinatawag “Ibadah” (tagapanampalataya) kung saan ay para lamang sa Panginoon. Tayo ay nanampalataya sa panginoon upang pag-silbihan ang mga tao. Inaalagaan natin ang mga nilikha ng Panginoon dahil sila ay nilikha rin ng Makapangyarihan na Panginoon. Lahat ay nag-dadala ng palatandaan ng Panginoon sa mundo ito at kung ganun ito ay banal.
Si Robert Charles Zaehner (1913-1974) isang akademikong Britanyo, ay ang nagsabi sa tatlong ibat ibang klase ng mitisismo:
Panenhenikong mitisismo ay ang mitisismo kung saan ay kasali ang natural na gatilyo, tulad ng Otto’s “sensus numinis ‘ o Carl Jung’s “collective unconscious”. Ang mitisismo ay puede rin sa pagbuod ng droga.
Ang Panenhenik (naturalesa), monistiko, theistiko. Ilan sa mga tao ay naniniwala na na ang pinaka dulong katotohanan ay ang kanyang naturalesa at hindi sa panginoon. Kung ganun ay mayroon silang parehong nararamdaman at emosyon na inugnay natin sa Panginoon.
Ang Monistikong mistisismo ay ingnay sa karanasan na mayroon ang indibidwal,patungo sa pag-sisikap ng kanyang sarili,tapik sa impersonal (monistiko) bagay. Ang mitisismona kasama ang maraming hudyu at Buddhismong tradisyon kung saan ang katalasan, kawalang laman o Nirbana ay ang ibig sabihin ng ascetikong pag-sanay na inugnay sa meditasyon. (sakatunayan,ang Zaehner na kasama ang hudyunismo at Buddhismo sa kategoryang ito.,ang klasipikasyon kung saan ay gumagawa ng maraming kritisismo, mula na ang ilang paaralan sa bawat na relihiyon ito ay pinapakita ang Bagay bilang personal.)
Ang Teistiko mitisismo ay mag-kaugnay sa karanasanan ng personal a Bagay, at kung ganun kukuha sa relasyonal na aspekto. Tulad ng halimbawa, maraming kristiyanong mistiko ay nagpahayag ng kanilang pag-mamahal sa Panginoon ay base sa karanasan.
Ayon sa Zaehner, ang personal na aspekto ng teistko mitisismo ay hindi pumapayag sa pag-kakaisa sa mga monistsong impersonal na karanasan o ang parenhenikong natural na karanasan.Ang tatlong kategoryang ito ay exklusibong mutwo. Mula sa klasipikasyon, ito ay pantay na ang Zaehnr ay basehan sa kanyang teorya sa akala ng unmediasiyo. Para sa Zaehner na tatlong kategorya manggaling mula sa anong mistiko umako na mayroong karanasan. Sa madaling salita, ang klasipikasyong ito ay ipinalakay na ang mistiko sa katotohanang experinsiya at ang wastong na kaugnay sa kanilang karanasan.
Sa pagtingin sa isyung na may kalayaang hangad. Kung papano posibleng mag-mahal sa lahat habang mayroong manipesto kung saan ang masama ay laging magka-salungat.
Sa pananaw ng Panginoon, walang masama sa mundong ito. Ang kasamaan ay ang result at ang produkto ng ating kalayaan mag-hangad. Halimbawa; pagkatapos ang nangyari sa karbala, ang sandatahang lakas ng Yazid ay kinuha ang mga kabataan at mga kababaihan bilang isang taong bilangguan. Kinuha sila mula sa karbala patungong kufa At sa pag-pupulong ni Ibn Zyad tinanong si Hadrat Zeinab (AS).
“Paano mo makita ang pamamaraan ng Allah sa makipagtrato ng iyong mga kapatid at pamilya?”
Sinagot ni Bb. Zeynab (AS) sa tonong pinagmamalaki niya at ang kapangyarihan, ipinakita ang kanyang paniniwala at pagka masurin tungo sa Allah (SWT).
“Wala ako nakita kundi ang Kagandahan…….
Hindi ibig sabihin na kung ano ang kanilang ginawa ay maganda. Sakatunayan, ang pamamaraan ng Panginoon sa pag-trato sa kanila ay maganda. Ang buong mundo ay maganda kapag may kaugnayan sa Panginoon. Bilang Pilosopo sinabi na ang eksistensiya ay mabuti at ang masama galing mula sa hinding eksistensiya.
Sa trahedyang naganap noon sa Karbala, iyon ay ang desisyon ng Yazi’d at ang kapangyarihang hangad na hindi sa Panginoo. Ang sangkatauhan ay nag-desisyon sa pag-alinsunod ng kanyang kapangyarihang hangad.
Ang Islamikong mistisismo ay pinapaligiran ng mga sumusunod na karakteristiko:
1) Teismo ( Panginoon-sentro)
2) Ang konsepto ng Pag-kakaisa
3) Pag-papahayag
4) Ang muling pagka-buhay
5) Moderasyon (hiwalay na buhay at di-pag-aasawa ay hindi dapat sa Islam).
6) Ascestikong Buhay
953178