Бино ба гузориши икно, дар ғарби Қазоқистон ва сарзамини паҳновари Манғистау маҷмӯае аз падидаҳои табиӣ ва осори таърихӣ дар паҳлуи ҳам ҷой гирифтаанд, ки ба ин минтақа чеҳраи хос ва ҳайратангез бахшидаанд. Аз ҷумла, кӯҳҳои сафеду баланди Бӯзжира, кураҳои сангии асроромез, кӯҳҳои Иректӣ бо қуллаҳои монанди қалъа ва масҷидҳои таърихии дар дили санг тарошидашуда. Дар миёни ин осор, масҷиди зеризаминии Шакпак-Ота яке аз муҳимтарин биноҳои динӣ ва таърихии минтақа ба ҳисоб меравад.

Манғистау дар тӯли миллионҳо сол дар натиҷаи равандҳои табиӣ ва ҳамчунин ҳузур ва фаъолияти инсон шакл гирифта, имрӯз ба яке аз минтақаҳои нодири Қазоқистон табдил ёфтааст; сарзамине, ки дар он масҷидҳои зеризаминӣ, қабристонҳои бостонӣ ва мақбараҳои таърихӣ дар канори манзараҳои кӯҳиву санглох ҷой гирифтаанд.

Шакпак-Ота аз ҷумлаи 362 шахсияти муқаддас ба шумор меравад, ки мардуми Манғистау онҳоро эҳтиром мекунанд. Масҷиди зеризаминии мансуб ба ӯ то имрӯз барои зоироне, ки барои дуо ва талаби ҳоҷат ба он ҷо мераванд, макони муқаддас мебошад. Ҳамзамон, ин бино яке аз намунаҳои барҷастаи меъмории таърихӣ дар минтақаи Арал Хазар ба ҳисоб меравад.

Масҷиди Шакпак-Ота мустақиман дар дохили як кӯҳи оҳаксанг тарошида шудааст. Сохтори он аз чор фазои асосӣ иборат буда, аз як толори марказӣ ба чор самт шимол, ҷануб, шарқ ва ғарб густариш меёбанд. Ҳамин меъмории ғормонанд масҷиди Шакпак-Отаро аз бисёре аз биноҳои ҳамсон фарқ мекунад.

Дар деворҳои ин масҷид тақрибан 250 катиба ва нақшу нигор бо хатти арабӣ дида мешавад. Дар миёни онҳо шеърҳое бо мазмунҳои ирфонӣ ва сӯфиёна низ мавҷуданд, ки бар нопойдории дунё ва беэътибории молу мақом таъкид мекунанд. Бо вуҷуди таҳқиқоти анҷомдодашуда, муаллифон ва таърихи дақиқи навишта шудани ин шеърҳо ҳанӯз маълум нест. Ҳатто эҳтимол дода шудааст, ки баъзе аз онҳо аз ҷониби худи Шакпак-Ота навишта шуда бошанд.

Яке аз унсурҳои ҷолиби дигари ороиши масҷид нақши такроршавандаи кафи дасти инсон дар деворҳост. Нишонаҳои монанд дар биноҳои Кенга-Бобо ва Султон-Эпе низ мушоҳида шудаанд. Гарчанде барои ин нақш дар суннатҳои ирфонӣ ва сӯфиёна тафсирҳои гуногун пешниҳод шудаанд, маънои дақиқи он ҳанӯз ҳам мавриди баҳс қарор дорад.

Бар асоси хусусиятҳои геологии минтақа ва мавҷудияти ғорҳо ва сохторҳои хос дар кӯҳҳо, ин минтақа дар гузашта як қисми қаъри уқёнуси бостонии Тетис будааст. Муҳаққиқон замони бунёди масҷиди Шакпак-Отаро ба давраи байни асрҳои IX то XIV мелодӣ нисбат медиҳанд. Бо вуҷуди ин, дар бораи замони зиндагии дақиқи ин шахсияти динӣ маълумоти кофӣ вуҷуд надорад. Мероси ӯ дар тӯли асрҳо тавассути ҳамин масҷид ва ривоятҳои шифоҳии мардуми минтақа ҳифз шудааст.

Маҷмӯаи Шакпак-Ота танҳо ба масҷиди зеризаминӣ маҳдуд намешавад, балки осори зиёди динӣ ва дафнӣ аз асри X то XIX мелодӣ-ро дар бар мегирад. Мақбараҳои Сағанатам ва санги қабрҳои Қулпитас ва Кӯйтас аз ҷумлаи осори таърихии ин маҷмӯа мебошанд.

Ин маҷмӯаи таърихӣ тақрибан 30 километр дар шимолу ғарби деҳаи Таушик, дар минтақаи Тупқараған ҷойгир шудааст.

Президенти Қазоқистон дар ҷаласаи сеюми Курултойи миллии Қазоқистон дастур додааст, ки масҷидҳои зеризаминии ин минтақа барои шомил шудан ба рӯйхати номзадҳои мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО пешниҳод шаванд.

Барои мусулмонони Қазоқистон, Шакпак-Ота танҳо як бинои таърихии динӣ нест. Ин масҷиди зеризаминӣ бахше аз мероси маънавии Манғистау ва шоҳиди садсолаҳои ибодат, зиёрат, зиндагӣ ва эътиқодҳои динии мардуми ин сарзамин мебошад.

4370570