İbrahim peyğəmbərin (ə) dilində Allahın tanıtdırılması
Həzrət İbrahim (ə) müşrik qövmünün qarşısında iki hərəkət etdi. Əvvəlcə misallar gətirərək, suallar verməklə onların səhvlərini başa salmağa çalışdı. Onun diqqət çəkdiyi səhvlərdən biri də öz məbudlarını təqlid edərək seçmələri idi.
Burada həzrət İbrahim (ə) məhəbbət və düşmənçilikdən bəhs edir. Həmçinin vurğulayır ki, Allah sizin tərəfinizdən sevilməli, siz də onun tərəfindən sevilməlisiniz. Məbud bəndənin aşiq və məşuqu olmalıdır. Bu əlaqə Quranda var: «یحبهم و یحبونه» "Onlar Onu sevir O da onları sevir". İbrahim (ə) öz Allahını axtararkən daim belə deyirdi: “انی لااحب الافلین; Mən batanları sevmirəm”. Ona görə də ibadət edənlə Allah arasındakı münasibət sevgi münasibəti olmalıdır.
Burada İbrahim (ə) Allahı dinləyicilərə sadə şəkildə izah etməyə başlayır və deyir ki, “Rəbül-Aləmin” (aləmlərin Rəbbi) dinləyicilərin hər birinin təsdiq edə biləcəyi bu sadə xüsusiyyətlərə malikdir.
Əvvəlcə məni yaratdı: "الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ; Məni yaradan məni doğru yola yönəldir". Hamımız bir gün olmamışıq və yaradılmışıq. Bizi kim yaradıb? Bizi yaradan və hidayət edən Allahdır. Bu o deməkdir ki, mənim yaradılışım əbəs deyil və bir məqsəd üzərində qurulmuşdur. Ona görə də mən o məqsədə doğru yönəlmişəm. Dinləyicilər deyə bilərmi ki, bütlər bizi hidayət edirlər? Deyə bilməzdilər.
İkinci xüsusiyyəti budur ki, Allah məni yedirir və içirdir:
«وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ».
Düzdür, əlimlə yeməyi ağzıma qoyuram, amma yemək yeyəndə hansı qüvvə məni doydurur? Üçüncü xüsusiyyət budur ki, əgər xəstələnsəm, Allah mənə şəfa verər: Bütün digər müalicə vasitələri alət və vasitələrdir, lakin şəfa Allahın əlindədir. Dördüncü xüsusiyyət odur ki, mən öləndə Allah məni yenidən dirildir: «وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ» İbrahim tövhidin və məadın bünövrəsini atır. Bunlar elə şeylərdir ki, onlar cansız bütlərin bunları edə biləcəyini deyə bilmirdilər. Son xüsusiyyət budur ki, mən səhv edirəm, amma Allahdan günahlarımın bağışlanmasını diləyirəm: "Cəza günü günahlarımı bağışlamasına ümid etdiyim də Odur".
İbrahim (ə) bizə dua etməyi öyrətmək üçün burada dua etməyə başladı. Əvvəlcə Allaha həmd etməli və haqqın tərifəlayiq sifətlərini sadalamalıyıq. İbrahimin ilk duası belədir: “Rəbbi Həb li hukmən və əlhiqni bil-səhalihin”. "Ey Rəbbim, mənə hökm bəxş et və məni salehlərə qovuşdur". Bu hökm, İbrahim peyğəmbərin həm özü, həm də gələcək nəsli üçün istədiyi hikmətdir. İbrahim Allahdan ona hikmət verməsini istəyir. Hibə vermək pulsuz vermək və pulsuz sahib olmaqdır. Bu hikmət ilahi hikmətdir. Sokrat və Platonun hikməti dərslər və müzakirələrlə əldə edilir, lakin bu hikmət ilahi hikmətdir.
