Şarcə kitab sərgisində tarixi Quranın nümayişi böyük maraq gördü
“KTimes”-in xəbərinə görə, faksimile şəklində sərgilənən bu qədim Quran nüsxəsinin dəqiqliyi və gözəlliyi İslam incəsənətinin tarixindən nadir bir parça görmək imkanı yaradıb. Ziyarətçilər 44-cü Şarcə Beynəlxalq Kitab Sərgisində (SIBF) min ildən çox yaşı olan bu əlyazmanın gözəlliyini seyr etmək fürsəti qazanıblar. Bu möhtəşəm Quran nüsxəsi məşhur xəttat Əbülhəsən Əli ibn Hilal — tanınmış adı ilə İbn Bəvvab tərəfindən köçürülüb.
Əlyazma Səfir Ərdəhal stendində nümayiş olunur. Burada ziyarətçilər erkən İslam dövrü xəttatlığının dəqiqliyinə və zərifliyinə şahidlik edirlər.
Səfir Ərdəhal nümayəndəsi Hamid Dehdeşti bildirib: “Bu, tanınmış bir xəttat tərəfindən yazılmış ən qədim tam Quran nüsxələrindən biridir. Sərgidə gördüyünüz nüsxə, İbn Bəvvabın hicri 391-ci ildə (təxminən miladi 1000-ci il) köçürdüyü Qurandan surət şəklində hazırlanıb. Əsli hazırda İrlandiyanın Dublin şəhərindəki Chester Beatty Kitabxanasında saxlanılır. Onu xüsusi edən cəhət budur ki, İbn Bəvvab yalnız bir xəttat deyildi; o, ərəb xəttini mükəmməl nisbət və mənəvi gözəlliyə malik bir incəsənətə çevirdi.”
Dehdeşti əlavə edib ki, Quran nəsx xətti ilə yazılıb – bu üslubu İbn Bəvvab təkmilləşdirib və kamilləşdirib. Hər səhifədə 16 sətir mətn var; hərflər düz, aralıqlar bərabər, qələm hərəkətləri isə sabitdir. O deyib: “Bu Quranda hər bir hərfin sanki öz nəfəs aldığı görünür. İbn Bəvvab hesab edirdi ki, gözəllik tarazlıqda gizlidir; hər bir əyri, hər bir nöqtə ahəng və ritmə tabe olur.”
Əvvəlki dövrlərin kufi kimi kvadrat və bucaqlı yazı üslublarının əksinə olaraq, İbn Bəvvabın nəsx xətti axıcılıq və oxunaqlılıq gətirdi. Onun xətti sanki bir şeir kimi axır. Məhz buna görə bu gün ərəb xəttatlığı — çapdan tutmuş qrafik dizayna qədər — hələ də onun min il əvvəl qoyduğu qaydalara əsaslanır.
Dehdeşti əlavə edib ki, Chester Beatty-dəki Quran çox güman ki, tam şəkildə İbn Bəvvabın öz əl işidir. O, yalnız ayələri köçürməyib, həm də qızılı bəzəkləri və surə başlıqlarını özü dizayn edib. Dehdeşti deyib: “O, bir mükəmməlist idi. Yazı, qızıl yarpaqlar və çiçək naxışlı haşiyələr — hamısı eyni sənətkarın əli ilə yaradılmış kimi görünür.”
Bu xəttat təbii mürəkkəbdən istifadə edib — o, his və ərəb saqqızının qarışığından hazırlanıb. Qələm isə xüsusi bucaq altında yonulmuş qamış qələm idi ki, bu da həm incə, həm qalın xətlərin eyni hərəkətlə çəkilməsinə imkan verirdi. Mətn perqament üzərinə — heyvan dərisindən hazırlanmış hamarlanmış səthə — yazılıb və bu, əlyazmanın əsrlər boyu qorunmasına şərait yaradıb.
Dehdeşti deyib: “Ziyarətçilər üçün bu əlyazma sadəcə qədim bir kitab deyil. Bu nüsxə tarixə və incəsənətə açılan bir pəncərədir. Burada gördüyünüz şey saf insan bacarığıdır — heç bir maşın mürəkkəbin, xəttin və imanın bu ahəngini təkrarlaya bilməz.”
İbn Bəvvabın yazdığı orijinal Quran İslam sivilizasiyasının ən böyük xəzinələrindən biri sayılır və Chester Beatty kitabxanasında ciddi mühafizə altında saxlanılır. Dehdeşti bildirib: “Onun faksimile nüsxəsinin Şarcədə nümayişi də bir o qədər dəyərlidir. Bu Quran bizə müsəlman sənətkarların parlaq zəkasını və onların incəsənətinin dünyaya necə ilham verdiyini xatırladır.”
4315512
