Quranda Qədir-Xum, Əhli-Sünnə təfsirlərində Qədir-Xumun sənədlərinə yenidən baxış
Bu müsahibədə müəllif və tədqiqatçı höccətül-İslam vəl-müslimin Məhəmməd Yaqub Bəşövi ilə birlikdə oluruq.
Müsahibənin tam mətnini aşağıda oxuyursunuz:
İQNA - Siz bu əsərdə Əhli-Sünnə mənbələrinə diqqət yetirmisiniz. Birinci hissədə kitab haqqında qısaca izahat verin.
Bu kitab əvvəlcə elmi mühitlərdə təqdim edildi və daxil olan əsərlər arasında ən yaxşı əsərlərdən biri seçilərək Mədəniyyət və İrşad Nazirliyi tərəfindən dəstəkləndi. Hazırda dünyanın 23 dilinə tərcümə edilmişdir; bunların arasında rus (Moskvada çap olunub), suahili, urdu (Pakistan və Qumda), azəri, portuqal və fars dilləri var.
İQNA - Bu beynəlxalq maraq göstərir ki, düşüncəli cəmiyyət Qədir və Əmirəl-mömininin (ə) vilayəti haqqında bu sualların cavabını axtarır.
Bəli, bu, Qədir-Xumun beynəlxalq səviyyədə öz yerini tapmasıdır. Qədir qlobal bir məsələdir və dünya xalqlarına təqdim edilməlidir. Bugünkü vəzifəmiz bu anlayışları müasir dünyanın dilinə tərcümə etməkdir. Biz Qədiri ixtilaf mövzusu kimi təqdim etməməli, əksinə, bəşəriyyətə sivilizasiya həlli kimi hədiyyə etməliyik. Bu kitab müxtəlif dillərdə nəşr olunanda və Moskvada, Afrikada və ya Avropanın ürəyində maraqla qarşılananda, bu, Qədirin mesajının dünya dili olduğunu və dini sərhədləri aşaraq insanların həqiqət axtaran fitrəti ilə danışa bildiyini göstərir.
İQNA - Qədir müzakirəsində əsas çətinliklərdən biri "mövla" kimi sözlərin təfsirindəki ixtilafdır. Sizin Əhli-Sünnə mətnlərindəki dil göstəriciləri ilə qarşılaşmanız necə oldu ki, "rəyə əsaslanan təfsir"dən çəkinə bildiniz?
Bu kitabda mən dilçilik və tarixi baxımdan "mövla" sözünün ərəb mədəniyyətindəki bütün mənalarını araşdırmağa çalışdım. Bəziləri "mövla"nı sadəcə "dostluq və məhəbbət" mənasında təfsir etməyə çalışırlar; lakin gəlin səmimi və elmi şəkildə Qədir səhnəsinə baxaq. Bu təfsir, həmin kontekstdə heç bir ağıl və tarix məntiqi ilə uyğunlaşmır.
Təsəvvür edin ki, Peyğəmbər (s) Cuhfənin yandırıcı istisində, o böyük izdihamın içində və bütün ərəb qəbilələrinin iştirak etdiyi bir şəraitdə, çətin bir yolu qət etdikdən sonra insanları saxlayır ki, onlara desin: "Mən kimin dostu olsam, Əli də onun dostudur" Məgər "Bəlliğ ma ünzilə ileyk..." ayəsi, o Allahın təhdidli ifadəsi ("Əgər çatdırmasan, risaləti yerinə yetirməmisən") sadəcə əxlaqi bir tövsiyəni bildirmək üçün nazil olubmu? Əlbəttə ki, xeyr. Bu söz daha ağır hüquqi və siyasi yük daşıyır.
"Mövla" burada "nəfs üzərində ixtiyar sahibi" və "mütləq səlahiyyət sahibi" mənasındadır. Qədir, şəxsi bir hissin deyil, davam edən bir prosesin elanıdır. Peyğəmbərlik risaləti, Peyğəmbərdən (s) sonrakı rəhbərlik olmadan natamam qalır. Əgər Qədir olmasaydı, din kəsilməli bir iş olaraq qalardı. Lakin vilayət, Allahın dininin, Peyğəmbərin yolunu eyni səlahiyyətlə davam etdirən bir qoruyucusu olması həqiqətini təmin edir.
İQNA - Adətən Qədir Şiə və Sünninin ayrılıq nöqtəsi hesab olunur. Bu kitabda sizin baxışınız Qədiri necə "münaqişə nöqtəsi"ndən yeni İslam sivilizasiyasında "birlik mərkəzi"nə çevirir?
Mən hesab edirəm ki, Qədir ayrılıq nöqtəsi deyil; Qədir özü danışan Qurandır, Quran mesajının praktiki izahıdır. Məgər kökü vəhyə dayanan bir şey təfriqə səbəbi ola bilərmi? Əgər biz Qədiri düzgün başa düşsək, görərik ki, Qədir təkcə birliyə qarşı deyil, həm də İslam ümmətinin həqiqi birliyinin ən dərin əsaslarından biridir. Çünki real birlik, mərkəzsiz birlik deyil; ümmətin ilahi mərkəzi olmasa, dağılma, ziddiyyətli təfsirlər və sonsuz ixtilaflarla üzləşər.
Bu kitabı sünni dostlarıma hədiyyə etdim, çünki inanıram ki, Qədir müzakirəsi, əgər elmi, Quran və sənədli dillə aparılsa, məsafə yaratmaq əvəzinə, alimlərin söhbəti və əsas ortaq məqamlara qayıtmaq üçün zəmin ola bilər.
Qədir, şəxsi və ya sadəcə tarixi məsələ deyil; Qədir, ümmət qurma məsələsidir.
4354867
