Cara ketiga beragama dunia moden
Selepas umat Islam mengenali dunia moden dan modenisme, mereka menghadapi banyak cabaran intelektual, bagaimana menjadi seorang Muslim di dunia moden dan bagaimanakah kehidupan Islam di dunia moden.
Dalam pada itu, muncul dua arus menentang kehadiran dan pencerobohan akal moden dalam dunia Islam, yang dalam satu cara masih hidup dan aktif serta mempengaruhi dan maju. Sejak awal, pendekatan negatif telah dibentuk, mungkin contohnya adalah pandangan Salafi terhadap bidang agama dan kerohanian.
Dalam pandangan Salafi, mana-mana elemen baru, mana-mana pendekatan baru ditolak, dan jalan kepada keselamatan adalah kembali kepada tradisi lama yang sama dan asas sebelumnya. Pandangan ini bukan sahaja cuba menghalang sebarang pergerakan baharu dan rasionaliti moden, tetapi juga mengkaji semua karyanya dengan mata kritikal yang tajam.
Sebaliknya, aliran intelektual sekular dan bahkan beberapa lapisan intelektual agama menghadapi penerimaan sepenuhnya dan penerimaan mutlak rasionalisme moden malah ramai di antara mereka, terutamanya intelektual agama, cuba menganggap rasionalisme moden sebagai satu lagi versi keagamaan dan religiositi ketuhanan agama yang cuba mencari kesinambungan agama ketuhanan dalam akal moden.
Berbeza dengan kedua-dua kecenderungan ini, Syahid Motahari adalah seorang pemikir yang mengkritik kedua-dua pendekatan dengan jelas dan berpandangan rasional sepenuhnya.
Beliau berkali-kali menyebut Asy'ariisme moden dan Akhbarisme moden dan mengingatkan kesan yang merosakkan pada masa lalu dan situasi kehidupan semasa umat Islam.
Sebaliknya, beliau tanpa segan silu menentang intelektualisme baru dan menunjukkan betapa intelektualisme ini boleh mengganggu warisan intelektual kita. Di dua kubu kuat ini, beliau cuba mencadangkan cara ketiga dengan kenyataan yang jelas dan dengan usaha yang gigih.
Cara ketiga bukan untuk meninggalkan rasional moden atau menerima sepenuhnya, tetapi untuk mencari kandungan akal moden yang boleh diterima dan boleh dipercayai.
Motahari cuba menunjukkan dimensi rasionalisme ini dalam diri manusia dan sedikit sebanyak percubaannya adalah untuk menunjukkan bahawa kita mempunyai jenis rasionalisme ini dalam tradisi Islam, walaupun ia tidak diperluaskan dan dikembangkan dengan betul.
Sebaliknya, beliau mengiktiraf unsur-unsur "tidak rasional" dalam bidang pemikiran agama. Salah satu bahagian penting dalam karya Syahid Motahari ialah menghidupkan semula unsur-unsur "tidak rasional" ini dan tidak semestinya anti-rasional.
Menurutnya, kita tidak boleh menjadikan agama hanya kepada akal. Juga, perhatiannya kepada alam semula jadi adalah baru dan jarang berlaku di kalangan pemikir falsafah kontemporari kita.
Beliau menyebut alam sebagai unsur kognitif yang bebas malah percaya bahawa unsur religiusitas yang paling asas ialah alam semula jadi.
Selain itu, pergantungan beliau kepada sumber yang diwahyukan dan perhatiannya kepada Al-Quran dan hadis sebagai salah satu sumber ilmu atau perbincangan penting yang beliau lakukan tentang hati nurani dan akhlak dan percaya bahawa sumber akhlak manusia yang abadi ialah kewujudan hati nurani dan akhlak.
Jadi, di satu pihak, kebenaran agama tidak mempunyai konfrontasi dengan rasional moden, tetapi mereka cuba mengenali kebenaran sepenuhnya daripada idea-idea yang cacat dari dalam rasional itu. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa akal sahaja tidak dapat menguruskan sistem kehidupan manusia.
*Petikan wawancara IQNA dengan Hujjatul-Islam dan Muslim, Mohammad Taqi Sobhani ( محمد تقی سبحانی), ketua Yayasan Imamah Antarabangsa.
