بررسی روش تفسير علمی قرآن كريم(46) / اعجاز علمی قرآن و تفسير نوين
معارف: آيه «والذی قدر فهدی» جلوه بارز تفسير علمی در تفسير «نوين» است
گروه انديشه: يكی از جلوههای بارز تفسير علمی در تفسير «نوين» اثر «محمدتقی شريعتی»، تفسير علمی برخی از آيات، همچون آيه «والذی قدر فهدی» در سوره اعلی است.
«مجيد معارف» در بخش قبلی گفتوگو با سرويس انديشه و علم خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، به بررسی اعجاز قرآن در تفسير «نوين» پرداخت و در بخشی از سخنانش گفت: استاد «محمدتقی شريعتی» پس از بررسی مفهوم اعجاز و تفاوت اصطلاحات «آيه» و «معجزه» به بررسی وجوه اعجاز قرآن پرداخته و از تحدی به بلاغت، به عنوان اولين و قديمیترين وجه اعجاز قرآن ياد میكند.
معارف در اين بخش به بررسی تفسير «نوين» و اعجاز علمی قرآن میپردازد كه تقديم حضورتان میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اينكه نويسنده تفسير «نوين» يكی از وجوه اعجاز قرآن را اعجاز علمی آن میداند گفت: صاحب تفسير «نوين» با اعتقاد به اينكه يكی از وجوه اعجاز قرآن، اعجاز علمی است، تعابير اعجاز علمی يا معجزه علمی قرآن را به گونه مكرر به كار برده است، اما درباره مباحث مربوط به اعجاز علمی قرآن، در دو قسمت از تفسير «نوين» وارد شده است.
عضو انجمن علوم قرآن و حديث ايران با تكيه بر اينكه «محمدتقی شريعتی» در مقدمه تفسير خود به اعجاز علمی قرآن اشاره دارد، افزود: همانطور كه ذكر شد تفسير نوين دارای مقدمه مفصلی در پارهای از مسائل علوم قرآنی است. در بخشی از آن، بحث مشبعی به اعجاز علمی قرآن اختصاص يافته و در اين بحث آمده است: «تعداد آياتی كه حاوی اسراری از طبيعت است و با اين وجود مفهوم واقعی آنها در پرتو علوم تجربی روشن میشود و در نتيجه وجود آنها در قرآن اعجازی برای كتاب الهی است بسيار زياد است؛ لذا وجود اين آيات در قرآن قابل حمل بر تصادف نخواهد بود.»
معارف در ادامه میافزايد: مؤلف تفسير «نوين» به عنوان نمونه مینويسد: «مثلاً قرآن در آيات بسياری درباره آسمان و زمين گفتوگو میكند. نخست از دورهای كه جميع كرات، توده انبوهی به شكل دود (گاز) بوده سپس آنگاه كه همگی به هم پيوسته بودهاند و به قدرت الهی جدا شدهاند و نيز گردش هر كدام در مداری معين و با فواصلی كه يكديگر را جذب نكنند و از اينكه نور خورشيد از خودش و نور ماه از اوست و يا اينكه نور سفيد خورشيد از انوار متعدد تركيب يافته و از حركت زمين با عبارات گوناگون مثل گاهواره يا شتر رام ناميدنش حتی كيفيت حركت از وضعی و انتقالی و پيدايش حيات در آب از قوه جاذبه و از جفت داشتن نباتات و جانوران و عموم اشيا و همچنين ... تا پيدايش اتومبيل و ترن و هواپيما، به جای اسب و الاغ و استر كه دو معجزه اخير را در همين تفسير توضيح خواهيم داد.»
نويسنده كتاب «تاريخ عمومی حديث» با اشاره به اينكه استاد شريعتی علاوه بر ذكر مستندات قرآنی مورد يادشده به ذكر نمونههای ديگر نيز همراه با شواهد قرآنی آن اقدام میكند، گفت: بخش بعدی كه مؤلف اين تفسير در آن به اعجاز علمی اشاره دارد در خلال تفسير سورههاست. تفسير «نوين»، اختصاص به تفسير جزء سیام قرآن دارد؛ لذا حجم محدودی از قرآن را تشكيل میدهد. در عين حال در همين كيفيت محدود، با نگرش علمی به آيات قرآن، بحثهای متنوع و گستردهای در خلال تفسير آيات ارائه شده است و در يك نگاه سريع به تفاسير سورههای جزء آخر میتوان مهمترين مباحث علمی مطرح شده را يافت.
وی در ادامه به برخی از اين مباحث اشاره كرد و گفت: مباحث ماهيتشناسی آسمانهای هفتگانه، لنگرگاه بودن كوههای زمين و نقش آنها در حفاظت زمين و ساكنان آن، مطلق بودن زوجيت عامه در نظام طبيعت، حركتهای وضعی و انتقالی كره زمين، شگفتیهای نطفه آدمی، اهميت طعام و خوراكیهای گوناگون در زندگی انسان، موازنه كنترل در عالم حيات، شناخت مبدأ حيات، شگفتیهای عالم جانوران از جمله مورچگان و عنكبوت، شگفتیهای شب و روز و راز جفت و طاق در نظام طبيعت، پيشگويی قرآن از اختراع وسايل مدرن حركتی؛ مانند قطار، ترن و ... و مسائل ديگر كه به هر مناسبتی بحثی به اختصار يا تفصيل درباره آنها آمده است، بخشی از موارد اعجاز علمی قرآن است كه در اين تفسير بيان شده است.
معارف يكی از جلوههای بارز تفسير علمی در تفسير «نوين» را تفسير علمی برخی از آيات دانست و و در بيان نمونهای از آن گفت: آيه «و الذی قدر فهدی» (الاعلی، 3) را استاد با حوصله فراوان از تناسب حاكم در طبيعت سخن رانده و نقش آب، هوا و گازهای موجود در طبيعت و فاصله كرات آسمانی در شكلگيری حيات را تشريح ساخته است، سپس مفهوم رشد از شكلگيری تا توقف آن را به همراه مطالب فراوان ديگر در راستای مسير موجود تا رسيدن به نقطه كمال خود، بر نمايانده و پس از اين تفصيلات، مینويسد: «قرآن كريم الفاظ و كلمات را در معانی عام و وسيع خود به كار میبرد اينجا نيز هدايت را شامل جميع هدايات و در همه كائنات و مخلوفات میدانيم. اگر به راستی، بخواهيم حق مطلب ادا شود، بايد برای اين آيه كوچك و تشريح كامل اين دو كلمه، يعنی «قدر فهدی» يك كتاب بزرگ بنويسيم، ولی اينجا به مقداری كه در تفسير آيه ضرورت دارد بسنده میكنيم.»
اين گفتوگو ادامه دارد ... .
معارف در اين بخش به بررسی تفسير «نوين» و اعجاز علمی قرآن میپردازد كه تقديم حضورتان میشود.
عضو هيئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به اينكه نويسنده تفسير «نوين» يكی از وجوه اعجاز قرآن را اعجاز علمی آن میداند گفت: صاحب تفسير «نوين» با اعتقاد به اينكه يكی از وجوه اعجاز قرآن، اعجاز علمی است، تعابير اعجاز علمی يا معجزه علمی قرآن را به گونه مكرر به كار برده است، اما درباره مباحث مربوط به اعجاز علمی قرآن، در دو قسمت از تفسير «نوين» وارد شده است.
عضو انجمن علوم قرآن و حديث ايران با تكيه بر اينكه «محمدتقی شريعتی» در مقدمه تفسير خود به اعجاز علمی قرآن اشاره دارد، افزود: همانطور كه ذكر شد تفسير نوين دارای مقدمه مفصلی در پارهای از مسائل علوم قرآنی است. در بخشی از آن، بحث مشبعی به اعجاز علمی قرآن اختصاص يافته و در اين بحث آمده است: «تعداد آياتی كه حاوی اسراری از طبيعت است و با اين وجود مفهوم واقعی آنها در پرتو علوم تجربی روشن میشود و در نتيجه وجود آنها در قرآن اعجازی برای كتاب الهی است بسيار زياد است؛ لذا وجود اين آيات در قرآن قابل حمل بر تصادف نخواهد بود.»
معارف در ادامه میافزايد: مؤلف تفسير «نوين» به عنوان نمونه مینويسد: «مثلاً قرآن در آيات بسياری درباره آسمان و زمين گفتوگو میكند. نخست از دورهای كه جميع كرات، توده انبوهی به شكل دود (گاز) بوده سپس آنگاه كه همگی به هم پيوسته بودهاند و به قدرت الهی جدا شدهاند و نيز گردش هر كدام در مداری معين و با فواصلی كه يكديگر را جذب نكنند و از اينكه نور خورشيد از خودش و نور ماه از اوست و يا اينكه نور سفيد خورشيد از انوار متعدد تركيب يافته و از حركت زمين با عبارات گوناگون مثل گاهواره يا شتر رام ناميدنش حتی كيفيت حركت از وضعی و انتقالی و پيدايش حيات در آب از قوه جاذبه و از جفت داشتن نباتات و جانوران و عموم اشيا و همچنين ... تا پيدايش اتومبيل و ترن و هواپيما، به جای اسب و الاغ و استر كه دو معجزه اخير را در همين تفسير توضيح خواهيم داد.»
نويسنده كتاب «تاريخ عمومی حديث» با اشاره به اينكه استاد شريعتی علاوه بر ذكر مستندات قرآنی مورد يادشده به ذكر نمونههای ديگر نيز همراه با شواهد قرآنی آن اقدام میكند، گفت: بخش بعدی كه مؤلف اين تفسير در آن به اعجاز علمی اشاره دارد در خلال تفسير سورههاست. تفسير «نوين»، اختصاص به تفسير جزء سیام قرآن دارد؛ لذا حجم محدودی از قرآن را تشكيل میدهد. در عين حال در همين كيفيت محدود، با نگرش علمی به آيات قرآن، بحثهای متنوع و گستردهای در خلال تفسير آيات ارائه شده است و در يك نگاه سريع به تفاسير سورههای جزء آخر میتوان مهمترين مباحث علمی مطرح شده را يافت.
وی در ادامه به برخی از اين مباحث اشاره كرد و گفت: مباحث ماهيتشناسی آسمانهای هفتگانه، لنگرگاه بودن كوههای زمين و نقش آنها در حفاظت زمين و ساكنان آن، مطلق بودن زوجيت عامه در نظام طبيعت، حركتهای وضعی و انتقالی كره زمين، شگفتیهای نطفه آدمی، اهميت طعام و خوراكیهای گوناگون در زندگی انسان، موازنه كنترل در عالم حيات، شناخت مبدأ حيات، شگفتیهای عالم جانوران از جمله مورچگان و عنكبوت، شگفتیهای شب و روز و راز جفت و طاق در نظام طبيعت، پيشگويی قرآن از اختراع وسايل مدرن حركتی؛ مانند قطار، ترن و ... و مسائل ديگر كه به هر مناسبتی بحثی به اختصار يا تفصيل درباره آنها آمده است، بخشی از موارد اعجاز علمی قرآن است كه در اين تفسير بيان شده است.
معارف يكی از جلوههای بارز تفسير علمی در تفسير «نوين» را تفسير علمی برخی از آيات دانست و و در بيان نمونهای از آن گفت: آيه «و الذی قدر فهدی» (الاعلی، 3) را استاد با حوصله فراوان از تناسب حاكم در طبيعت سخن رانده و نقش آب، هوا و گازهای موجود در طبيعت و فاصله كرات آسمانی در شكلگيری حيات را تشريح ساخته است، سپس مفهوم رشد از شكلگيری تا توقف آن را به همراه مطالب فراوان ديگر در راستای مسير موجود تا رسيدن به نقطه كمال خود، بر نمايانده و پس از اين تفصيلات، مینويسد: «قرآن كريم الفاظ و كلمات را در معانی عام و وسيع خود به كار میبرد اينجا نيز هدايت را شامل جميع هدايات و در همه كائنات و مخلوفات میدانيم. اگر به راستی، بخواهيم حق مطلب ادا شود، بايد برای اين آيه كوچك و تشريح كامل اين دو كلمه، يعنی «قدر فهدی» يك كتاب بزرگ بنويسيم، ولی اينجا به مقداری كه در تفسير آيه ضرورت دارد بسنده میكنيم.»
اين گفتوگو ادامه دارد ... .
