جامعه ایران در سوگ فرهیختگان
گزارشی از درگذشتگان شاخص حوزه اجتماعی در سال ۱۴۰۴
سال ۱۴۰۴، جامعه ایران را با فقدان جمعی از چهرههای تأثیرگذار خود در حوزههای گوناگون اجتماعی تنها گذاشت؛ از پیشکسوتان عرصه درمان و آموزش تا خیران مدرسهساز و اساتید برجسته علوم انسانی. این گزارش، به پاسداشت یاد و خدمات این عزیزان میپردازد و بر این باور تأکید دارد که یاد این بزرگان، نه تنها تکلیفی اخلاقی، که سرمایهای برای الهامبخشی و تداوم مسیر خدمت به جامعه است.
به گزارش ایکنا؛ در فرهنگ غنی و ریشهدار ایرانی - اسلامی، یاد کردن از درگذشتگان و زنده نگه داشتن نام و یاد آنها، فقط یک رسم دیرینه نیست، بلکه تجلی یک باور ژرف اخلاقی و عاطفی است. این عمل، پلی است میان دنیای مادی و معنوی که نشاندهنده تداوم عاطفه، قدردانی و پیوند ناگسستنی انسانها با میراث گذشتگان است. زیارت قبور، قرائت فاتحه و ادای احترام به آنها که این دیار را ترک گفتهاند، عملی است که روح جامعه را صیقل میدهد و به زندگی معنا و عمق میبخشد.
پنجشنبه آخر سال در سنت ایرانی، جلوهای ویژه از این فرایند است. زمانی که خانوادهها پیش از استقبال از سال نو، به سراغ عزیزان از دست رفته خود میروند تا با حضور بر مزار آنها، آرامش بخشیده و آرامش بگیرند و با خواندن فاتحه، عطر روحبخشی از دعا و نیایش را برایشان هدیه کنند. این کار، نمادی از گذار و پیوستگی است؛ پایان یک سال را به آغاز سالی دیگر پیوند میزند و نشان میدهد که حلقه حیات و محبت، با مرگ گسسته نمیشود.
یادکرد از چهرههای شاخص اجتماعی، علمی، فرهنگی و ... ابعاد این سنت حسنه را گستردهتر میکند. این افراد، با گذر از محدوده خانواده، به سرمایههای اجتماعی و معنوی ملت تبدیل شدهاند. استادان، پزشکان، خیران، فرهیختگان و مدافعان علم و فرهنگ، میراثی فراتر از یک عمر زندگی فردی از خود به جای گذاشتهاند؛ دانش، خدمت، ایثار و الگویی برای زیستن. بزرگداشت آنها فقط یک عمل احساسی نیست؛ بلکه ضرورتی اجتماعی و فرهنگی است. یاد کردن از آنها به ما میآموزد که زندگی زمانی ارزشمند است که در راستای بهبود جامعه و کمک به همنوعان سپری شود و نام انسان، پس از او، در کارهای نیکش جاویدان میماند.
بنابراین، گزارش حاضر نه تنها یادآور فقدان عزیزانی است که در سال ۱۴۰۴ جامعه ایران را تنها گذاشتند، بلکه تلاشی است برای پاسداشت مسیر پرنوری که آنها ترسیم کردند و انگیزهای است تا ما نیز در تداوم این راه گام برداریم.
فاطمه ربی زواره
فاطمه ربی زواره سردبیر ایسنا در نخستین روزهای سال ۱۴۰۴ یعنی دوشنبه، ۱۱ فروردینماه در سن ۴۸ سالگی درگذشت. وی از سال ۱۳۸۲ به جمع خبرنگاران ایسنا پیوست و به عنوان خبرنگار سرویس مجلس تا سال ۱۳۸۹ فعالیت کرد. پس از آن، تا سال ۱۳۹۲ دبیری سرویسهای سیاست داخلی و دین و اندیشه را برعهده داشت. از سال ۱۳۹۲ تاکنون، او در مقام سردبیر سرویس مجلس ایفای نقش کرده و به عنوان آرشیو زنده خبری این سرویس شناخته میشد. خانواده ایسنا او را به عنوان فردی مسئولیتشناس، دقیق و کوشا همواره در خاطر خواهند داشت.
اکبر بازوبند
حاج اکبر بازوبند، از مداحان برجسته غرب تهران و پیرغلام اهلبیت(ع)، صبح چهارشنبه سوم اردیبهشتماه در شب شهادت رئیس مذهب تشیع، امام جعفر صادق(ع) در سن ۸۲ سالگی دعوت حق را لبیک گفت.
ناصر قفلی
ناصر قفلی، شامگاه شنبه سوم خرداد بعد از یک عمر مجاهدت و تلاش خالصانه در مسیر مدرسهسازی و تأمین آسایش برای فرزندان ایران درگذشت.
وی متولد ۱۳۱۵ در مشهد بود که بعد از گرفتن دیپلم برای ادامه تحصیل به آلمان رفت و تحصیلاتش را تا مقطع دکترا در رشته کشاورزی ادامه داد و پس از آن به ایران بازگشت.
ناصر قفلی از بنیانگذاران جامعه خیرین مدرسهساز کشور بود که بیش از ۸۰ مدرسه بزرگ و کوچک ساخت.
قاسم قنات آبادی
حاج قاسم قناتآبادی، آخرین بازمانده نسل نوحهخوانان قدیم و از سرآمدان نوحهخوانی کشور، شب گذشته ۲۴ خردادماه پس از تحمل یک دوره بیماری در ۸۲ سالگی درگذشت.
او از کودکی چهارپایهخوانی را نزد حاج اکبر ناظم فرا گرفت و بیش از ۷۰ سال در لباس نوحهخوانی سیدالشهدا(ع) خدمت حسینی کرد.
خبرگزاری ایکنا شهریور ۱۴۰۲ و همزمان با ایام اربعین سید و سالار شهیدان به گفتوگو با این خادم حسینی نشست. در این گفتوگوی ویدیویی او خاطراتی از کودکی و عشق به حسین(ع) و ورود به چهارپایهخوانی تحت تعیلم استادان خود گفت و همچنین توصیههای اخلاقی و معرفتی به مداحان و روضهخوانان حسینی داشت.
غلامرضا باهر
غلامرضا باهر از شاگردان دکتر قریب، متخصص اطفال و سرپرست گروه پزشکی برخی علما در سن ۸۴ سالگی درگذشت. این پزشک پیشکسوت، اول تیر ۱۳۲۰ در شهر قم، محله «چهار مردان» متولد شد. دوران تحصیل خود را در مدرسه «ملی محمدیه» و دبیرستان «دین و دانش» طی کرد و در این مقطع از درس شهیدان دکتر بهشتی و مفتح و آقایان مکارم و مصباح زاده منجم بهره جست.
از ۱۳۵۷، سرپرستی گروه پزشکی امام خمینی(ره) در قم و نیز در تهران(پس از انتقال امام (ره) به تهران در پی عارضه قلبی) به عهده دکتر باهر بود. همچنین سرپرستی گروه پزشکی حضرات آیات عظام گلپایگانی، مرعشی نجفی، حائری یزدی، صفائی خوانساری، مولائی (تولیت آستانه قم) و بسیاری دیگر از علما نیز با ایشان بوده است.
در طی سالها تدریس، دروس اخلاق پزشکی، اطفال و پوست در واحد پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی قم و تدریس دروس مربوط به اطفال در دانشگاه پرستاری و مامایی تهران نیز به عهده آن مرحوم بوده است.
کتاب شعری به نام طلیعه باهر مشتمل بر هشت دفتر در: توحید، مدایح و مراثی اهل بیت عصمت و طهارت(ع)؛ سرودههای من برای دیگران و سرودههای دیگران برای من؛ عاشقانهها، عارفانهها، بهاریهها؛ اندر مرثیت عزیزان، نصایح، اندرزها و عبرتها؛ نثرگونهها؛ و مطایبات از ایشان به چاپ رسیده است.
علی اکبر کسائیان
استاد علی اکبر کسائیان، شاعر و معلم و پیشکسوت مطبوعاتی، در ایام سوگواری ایام محرم درگذشت. او زاده دامغان بود و بیش از نیم قرن در مقام معلم فعالیت کرد؛ همچنین به عنوان روزنامهنگار پیشکسوت و دبیر در هیئت منصفه مطبوعات شناخته میشد.
در سال ۱۳۹۷ کتابخانه شخصیاش شامل ۱۴۲۶ جلد کتاب و مجله را به کتابخانه عمومی دامغان اهدا کرد تا «زکات علم را ادا کند» و تجربههایش را در اختیار نسلهای بعد قرار دهد.
وی شاگردانی همچون شهید محمدجواد باهنر و جلال آلاحمد داشت و در حوزه رسانه و آموزش جایگاهی استوار و اثرگذار داشتند.
بیژن اشتری
بیژن اشتری، مترجم و روزنامهنگار متولد ۱۳۳۹، ۱۸ خرداد ۱۴۰۴ در سن ۶۴ سالگی در منزل خود درگذشت.
«تیم برتون»، «سینمای انگلستان»، «فرهنگ سینمای معاصر آمریکا» در دو مجلد، «زندگینامه بیل کلینتون» و «زندگینامه هیلاری کلینتون»، «حرمسرای قذافی»، «فرمانده؛ ونزوئلای هوگو چاوز»، «انور خوجه»، «دختر استالین»، «استالین؛ دربار تزار سرخ»، «لنین»، «ادبیات علیه استبداد»، «دستنوشتهها نمیسوزند»، «امید علیه امید» و «رفیق؛ زندگی و مرگ ارنستو چه گوارا» از جمله آثار ترجمهای او هستند.
ثمینه باغچهبان
ثمینه باغچهبان متولد ۴ فروردینِ ۱۳۰۶ در کودکستان «باغچه اطفال» تبریز، نویسنده کودکان و نوجوانان و بنیانگذار مؤسسههای آموزشی و فرهنگی برای کودکان کمشنوا و ناشنوا، ۲۶ شهریور در ۹۷ سالگی از دنیا رفت.
«پل چوبی»، «نوروزها و بادبادکها»، «جم جمک برگ خزون»، «آفتاب مهتاب چه رنگه» و «روشنگر تاریکیها» (درباره پدرش جبار باغچهبان) از جمله آثار اوست. همچنین ارائه ترانه فولکلوریک «دویدم و دویدم» در قالب کتاب و تهیه ویدئو آن به زبان اشاره، و برگردان فارسی کتاب «پیمان جهانی» و تهیه ویدئویی به زبان اشاره از جمله دیگر کارهای اوست.
محمود روحانی
محمود روحانی، قرآنپژوه و عضو هیئت امنای بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی، متولد سال ۱۳۱۵ در مشهد، ۲۰ مهرماه در ۸۹ سالگی درگذشت.
کتاب «المعجم الاحصائی لألفاظ القرآن الکریم/ فرهنگ آماری کلمات قرآن کریم» در ۳ جلد شامل ۲۶۷۲ صفحه نوشته محمود روحانی، برگزیده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۹)، کتاب برگزیده دانشگاههای کشور (۱۳۷۰) و رتبه اول مسابقه کتاب سومین جشنواره دهه فجر (۱۳۷۰) بوده است.
داور شیخاوندی
داور شیخاوندی، جامعهشناس، استاد دانشگاه و نویسنده و مترجم که روز ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ در تهران و در ۹۲ سالگی درگذشت.
«پزشکی آفتزا و دردهای جامعه»، «ده مقاله از مارکس و انگلس»، «تکوین و تکوین هویت ایرانی»، «مدرسهزدایی از جامعه» و «سرگذشت یک خانواده مبارز» از جمله آثار شیخاوندی است.
ناصر فکوهی استاد دانشگاه تهران و مدیر مؤسسه انسانشناسی و فرهنگ درباره او نوشته است: «دکتر شیخاوندی از مهمترین و تأثیرگذارترین چهرههای جامعهشناسی چند دهه گذشته در ایران به شمار میآمد؛ بیش از دو دهه نیز در شورایعالی مؤسسه انسانشناسی و فرهنگ حضور داشت و از ابتدای فعالیتهای ما در این مؤسسه، همواره در کنارمان و در صف اول هرگونه برنامه داوطلبانه آموزشی و فرهنگی قرار داشت. شیخاوندی، در طول سالها فعالیت در دانشگاه و در حوزه انتشار نوشتهها و ترجمه کتابهای جامعهشناسی خدمات بیشماری به این علم کرد.»
انتهای پیام 
