بازگشت حج به مسیر ابراهیمی، مشکل‌گشای جهان اسلام است

حجت‌الاسلام داود حسینی، مدیر گروه اخلاق پژوهشکده حج و زیارت، در گفت‌و‌گو با ایکنا درباره برگزاری مراسم «برائت از مشرکین» در صحرای عرفات و «حج ابراهیمی» اظهار کرد: یکی از اصطلاحاتی که امام خمینی(ره) در ادبیات سیاسی حج وارد کردند، «برائت از مشرکین» و «حج ابراهیمی» بود. این موضوع، یعنی حج ابراهیمی و ویژگی‌های آن و نیز برائت از مشرکین، از سفارش‌های مؤکد قرآن کریم به شمار می‌رود. خداوند در سوره توبه می‌فرماید: «بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِینَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ» و «وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ۙ وَرَسُولُهُ».

 

وی در ادامه به ویژگی‌های حج ابراهیمی اشاره کرد و افزود: حج ابراهیمی، حجی است که در کنار عبادت فردی، ابعاد اجتماعی و سیاسی و نیز مسائل و مشکلات مسلمانان در آن مطرح و بررسی می‌شود. خداوند حج را برخلاف عمره که در هر فصلی قابل انجام است، در زمانی مشخص و با اعمالی معین واجب گردانیده تا همه مسلمانان این عمل را با هم و در کنار یکدیگر به جای آورند. از این نکته روشن می‌شود که غیر از بُعد عبادی فردی، اهداف دیگری نیز مدنظر بوده است. مسلمانان در کنار اعمال عبادی فردی، در این اجتماع جمعی باید به مسائل دیگری نیز توجه کنند؛ مشکلات جامعه اسلامی، نیاز‌های آن و هر آنچه که باعث پیشرفت جامعه اسلامی می‌شود، باید مورد توجه قرار گیرد. این امور نشان می‌دهد که در کنار مسائل عبادی، اهداف اجتماعی و سیاسی نیز مدنظر اسلام بوده و حج با این ویژگی‌ها تشریع شده است.

 

حجت‌الاسلام حسینی ادامه داد: اگر حج تنها عبادتی فردی بود، می‌توانست مانند عمره دستور داده شود که هر زمانی فرصت کردید بروید و انجام دهید. پس حج فقط بُعد فردی ندارد، بلکه ابعاد دیگری نیز دارد که یکی از مهم‌ترین ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، بُعد برائت از مشرکین است؛ به این معنا که مسلمانان خط مشی خود را از دشمنان جدا کنند، نقشه‌های شوم دشمن را بشناسند، اهداف آنان را شناسایی و با آنها مبارزه کنند. از این جهت می‌گوییم حج، افزون بر بُعد عبادی، یک بُعد سیاسی نیز دارد و آن بُعد سیاسی در برائت از مشرکین جلوه‌گر می‌شود. اگر این بُعد را کنار بگذاریم، حج به یک عمل عبادی صِرف و بی‌تأثیر در سرنوشت مسلمانان تبدیل خواهد شد؛ بدین معنا که صرفاً می‌روید، یک عمل عبادی انجام می‌دهید و بازمی‌گردید، بدون آنکه از سرنوشت و مسائل مسلمانان آگاه شوید.

 

وی در ادامه تصریح کرد: امام خمینی(ره) مسئله «حج ابراهیمی» را مطرح کردند، زیرا ابراهیم(ع) بُعد اساسی و اصلی دین حنیف خود را مبارزه با بت‌ها و شرک، و همچنین مبارزه با بت‌پرستان و مشرکان قرار داد. از این جهت حج ابراهیمی مطرح شد و در میان آن، بُعد شرک‌زدایی و مبارزه با مشرکان از اهمیتی ویژه برخوردار است. برای تحقق این موضوع و بازگشت حج به جایگاه اصلی خود و نیز توجه مسلمانان به بُعد سیاسی حج، تزکیه نفس و ارتباط حاجیان با خداوند نیز حائز اهمیت خواهد بود. اما مسلمانان باید ارتباطشان با یکدیگر نیز نزدیک باشد، از مشکلات هم آگاه شوند و به سرنوشت جمعی خود بیندیشند که این یکی از ابعاد مهم حج است. بنابراین، برای تحقق این هدف باید حج را از حالت یک‌بعدی خارج کنیم.

 

حجت‌الاسلام حسینی بیان کرد: جهان اسلام باید درک کند که حج بهترین نقطه و بهترین جایگاهی است که در آن نمایندگان مسلمانان از سراسر کشور‌های اسلامی و حتی غیراسلامی گرد هم می‌آیند، مسائل یکدیگر را می‌فهمند، مشکلات هم را می‌شنوند و برای یافتن راه‌حل با یکدیگر همفکری می‌کنند. سپس به شهر‌ها و کشور‌های خود بازمی‌گردند و آنچه را شنیده‌اند برای دیگران مطرح می‌کنند، در میان می‌گذارند و راه‌حل‌ها را ارائه می‌دهند. اگر این بُعد از حج مورد توجه قرار گیرد، بزرگترین کمک را به جامعه اسلامی خواهد داشت و دیگر دنیای اسلام منزوی و بی‌تفاوت نخواهد ماند. همان‌گونه که از وزیر خارجه پیشین انگلستان نقل شده که گفت: «وای به حال دنیای غرب، اگر روزی مسلمانان به حقیقت حج پی ببرند.» اگر مسلمانان حقیقت حج را بفهمند، وضعیت آنان بسیار متفاوت خواهد بود؛ از این رو حج صرفاً یک عمل عبادی نیست و مسلمانان می‌توانند بسیاری از مشکلات خود را از این طریق حل کنند.

 

وی در ادامه گفت: در یکی دو سال پیش، رهبر شهید(ره) فرمودند: «امسال حج، حج برائت است.» یعنی در اوج مشکلات سرزمین فلسطین و کشتار مردم فلسطین، این مسئله را مطرح کردند و این بدان جهت بود که مردم دنیای اسلام بفهمند در فلسطین چه می‌گذرد و بر سر جهان اسلام چه می‌آید. اگر مسلمانان مشکل فلسطین را در ایام حج بیان می‌کردند و جهان اسلام حرکتی انجام می‌داد، این همه مسلمان در سرزمین فلسطین کشته نمی‌شدند و شصت، هفتاد هزار مسلمان در فلسطین زیر بمباران‌ها به شهادت نمی‌رسیدند. اگر حج برائت زنده شود، اسلام قدرت می‌گیرد و به جایگاه حقیقی خود بازمی‌گردد؛ یعنی زیر بار ظلم نمی‌رود، مسلمانان نسبت به ظلمی که بر سایر مسلمانان می‌شود بی‌تفاوت نمی‌مانند و برای حل مشکلات چاره‌جویی و اندیشه می‌کنند. آنگاه جهان اسلام در برابر دشمن هوشیار می‌شود و درمی‌یابد بر سر دیگر برادران و خواهرانش چه می‌آید. اما اگر حج را همان‌طور که کشور میزبان می‌خواهد برپا کنیم و تنها به عنوان یک عبادت فردی به آن بنگریم، همان خواهد شد که امروز بر سر جهان اسلام آمده است.

 

حجت‌الاسلام حسینی ادامه داد: اینکه امام شهید ما و امام راحل بر مسئله برائت از مشرکین بسیار تأکید داشتند، یک دستور قرآنی است. قرآن می‌فرماید از مشرکین برائت بجویید. اما بهترین مکان برای اعلام برائت از مشرکان کجاست؟ سرزمین وحی؛ یعنی در جمعی که همه نمایندگان جهان اسلام حضور دارند. همۀ جهان اسلام از درد مسلمانان آگاه می‌شوند و عامل این مشکلات را می‌شناسند که دنیای غرب و صهیونیسم جهانی، عامل اصلی این مصائب و گرفتاری‌های جهان اسلام است.

 

مدیر گروه اخلاق پژوهشکده حج و زیارت گفت: اگر جهان اسلام به این جایگاه عظیم پی ببرد و بداند که حج بهترین موقعیت است و برائت از مشرکین بهترین ابزار برای احیای حج ابراهیمی به شمار می‌رود؛ همان حجی که ابراهیم(ع) پایه‌گذاری کرد، پیغمبر اسلام(ص) آن را ادامه داد و امیرالمؤمنین(ع) در حج، آیات برائت را برای مشرکان و مؤمنان خواند و مسیر را تعیین کرد. اگر حج ما به این مسیر بازگردد، می‌تواند مشکل‌گشا و کارگشا باشد.

 

وی در پایان خاطرنشان کرد: ان‌شاءالله روزی حج به این جایگاه برسد که وقتی مردم از حج بازمی‌گردند، آن پیام را برای شهر‌ها و کشور‌های خود با خود بیاورند و بازگو کنند. این امر سبب می‌شود اسلام جان تازه‌ای بگیرد، مسلمانان نقشه‌های دشمن را بفهمند، مشکلات جهان اسلام را درک کنند، درد‌ها را بشناسند، درمان‌ها را بدانند و تا سال آینده گامی به جلو بردارند و در حل مشکلات مسلمانان قدمی مؤثر بردارند.