تداوم ایثار و مقاومت زنان در جنگ‌های تحمیلی

در روایت جنگ، نام مردان اغلب پررنگ‌تر شنیده می‌شود، اما در پشت بسیاری از صحنه‌های دفاع و مقاومت، زنانی ایستاده‌اند که نقش آنان به حضور در میدان محدود نمی‌شود، از سال‌های دفاع مقدس هشت ‌ساله و پشتیبانی از رزمندگان و مدیریت خانواده در روزهای سخت گرفته تا تجربه جنگ 12 روزه و رمضان، زنان در کنار حفظ انسجام خانواده و جامعه، بخشی از بار سنگین مقاومت را بر دوش کشیده‌اند، خبرگزاری ایکنا در میزگردی با موضوع نقش زنان در جنگ‌های تحمیلی علیه ایران اسلامی، به بررسی و روایت‌های کمتر شنیده ‌شده زنان و تفاوت تجربه آنان در این سه دوره پرداخت که در ادامه باهم می‌خوانیم.

نقش زنان در جنگ کمتر از مردان نبود

مریم ثنایی، مدیر فرهنگی جامعه زنان سپاه حضرت قمر بنی هاشم(ع) چهارمحال‌وبختیاری در این نشست با اشاره به نقش‌آفرینی بانوان در دوران دفاع مقدس، جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، اظهار کرد: نگاه انقلاب اسلامی به بانوان همان نگاه دین مبین اسلام و پیامبراکرم(ص) است، همین نگاه موجب شد تا زنان ایران همانند زنان صدر اسلام در دوران دفاع مقدس نقش‌آفرین باشند و این نقش‌آفرینی در دو جنگ اخیر نیز ادامه داشت، امام راحل نیز در مورد زنان فرمودند که زنان باید مقتضیات اساسی جامعه را به‌دست بگیرند که در این کلمه هزاران حرف نهفته است، همواره به زنان در جامعه باتوجه به پتانسیل‌هایی که در حوزه حقوق، جایگاه و نقش‌ها دارند در جهان اجحاف شده بود.

وی افزود: دنیایی که از دیرباز در حوزه حقوق زنان مدعی است، همواره با نام آزادی ظلم‌های بسیاری را در حق آنان انجام داده و به این قشر به‌عنوان یک کالا نگاه می‌کند، اما زمانی‌که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، این نگاه شکسته شد، بانوان در پیروزی انقلاب اسلامی نقش تأثیرگذاری داشتند و در میدان مبارزه با طاغوت بودند و همچنین فرزندان و همسران خود را در این مبارزه پشتیبانی می‌کردند، این نگاه در ابتدای شکل‌گیری انقلاب اسلامی پررنگ بود و زنان دریافتند که شاید نظام جمهوری اسلامی در برخی موارد مانند اقتصاد نتوانست موفقیت‌های چشمگیری را کسب کند، اما در بالابردن جایگاه آنان در حوزه‌های علمی، تحصیلی، مادرانگی و ... عملکرد قابل قبولی داشت.

ثنایی با تأکید بر اینکه زنان در دوران دفاع مقدس در حوزه پشتیبانی و حتی جنگ نظامی ورود داشتند، بیان کرد: زنان حامی فرزندان، همسران و برادران خود برای حضور در جبهه‌های حق علیه باطل بودند و این نقش در دوران دفاع مقدس بسیار پررنگ شد، روایتگری بانوان پس از اتمام جنگ تحمیلی اول موجب ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و انتقال آن به نسل جدید شد و این نقش‌آفرینی همچنان ادامه داشت و هیچگاه کمرنگ نشد، زیرا پس از پیروزی انقلاب اسلامی بحران‌های متعددی را در کشور پشت سر گذاشته‌ایم و همواره این ایثار زبانزد بود، برای نمونه در دوران کرونا شاهد حضور زنان برای دوخت ماسک، پرستاری از بیماران، تغسیل و تدفین اموات کرونایی بودیم.

مدیر فرهنگی جامعه زنان سپاه حضرت قمر بنی هاشم(ع) با بیان اینکه فرهنگ ایثار و شهادت در بین بانوان باوجود احساس و عواطف زنانه همچنان جاری و ساری است، مطرح کرد: در میدان بودن زنان برای انجام دادن کارهای بزرگ از روحیه لطیف آنان نشئت می‌گیرد و این فرهنگ باوجود تمام برنامه‌ریزی‌های استکبار همچنان در جامعه وجود دارد، بنابراین استکبار قبل از اقدامی برای استعمار یک کشور، بر روی تغییر نگرش بانوان آن سرزمین برنامه‌ریزی می‌کند.

وی تأکید کرد: در بحران‌هایی که کشور درگیر آن می‌شود، هیچگاه مشاهده نشده است که نقش بانوان کمرنگ‌تر از آقایان باشد و همواره هم‌دوش با مردان و تقویت‌کننده نقش آنان در میدان بودند.

مدیر فرهنگی جامعه زنان سپاه حضرت قمر بنی هاشم(ع) در خصوص روحیه فداکاری و صبوری زنان در مبین اسلام، تصریح کرد: قوام و محوریت هر خانواده با زن است، بنابراین تاب‌آوری هر خانواده در شرایط مختلف از جمله جنگ به نقش زن در آن خانواده بر می‌گردد، اما زن دیدگاه خود را معطوف به خانواده نمی‌بیند، به همین دلیل در آموزه‌های دینی، زندگی اجتماعی یکی از محورهای اخلاقی و دینی محسوب می‌شود و همواره بانوان از صدر اسلام تاکنون پشتیبان مردان در تمامی مراحل زندگی بوده‌اند، حضرت زهرا(س) در جنگ‌هایی که پیامبراکرم(ص) و امام علی(ع) درگیر بودند، با همراهی سایر بانوان در پشتیبانی جنگ به‌عنوان امدادگر، ترمیم لباس، طبخ غذا و ... کمک می‌کردند و این آموزه‌ها از دیرباز برای بانوان به یادگار مانده است.

وی با اشاره به نقش حضرت زینب(س) در واقعه عاشورا، گفت: ایشان پرچم‌دار نهضت عاشورا بودند و پیام این نهضت را بعد از امام حسین‌(ع) با همراهی امام سجاد(ع) ابلاغ کردند، اما پرستاری از کاروان عاشورا پررنگ بود و به همین دلیل روز ولادت این بانو به نام روز پرستار نامگذاری شده است و ویژگی‌ها و رشادت ایشان همواره در طول تاریخ جهان اسلام تکرار می‌شود و این روایت بعد از قرن‌ها هنوز کمرنگ نشده است و بانوان مؤمنه ایران اسلامی نیز حضرت زینب(س) را الگوی خود قرار داده‌اند. 

ثنایی با تأکید بر اهمیت معرفی الگوهای زنان موفق دوران دفاع مقدس و دو جنگ اخیر به نسل‌های آینده، تصریح کرد: بانوان در این حوزه کم‌کاری کرده‌اند، این قشر زمانی‌که ایثار و فداکاری را انجام می‌دهند، علاقه‌مند به بیان آن و روایتگری نیستند، باید روحیه ایثارگری بانوان به‌‌عنوان الگو در جامعه پررنگ شود و به نسل‌های آینده انتقال دهند، زیرا امکان دارد بحران‌های شدیدتری از جنگ‌های تحمیلی را در آینده در کشور شاهد باشیم و نیازمند این روحیه ایثارگرانه بانوان برای مقابله با بحران‌ها هستیم، اکنون با جنگ اقتصادی درگیر هستیم که خانواده‌ها را تحت تأثیر قرار داده است و نقش زنان در مدیریت مالی خانواده و افزایش تاب‌آوری جامعه برای عبور از این بحران بسیار تأثیرگذار است.

مدیر فرهنگی جامعه زنان سپاه حضرت قمر بنی هاشم(ع) بیان کرد: نقش زنان در جنگ فرهنگی نیز بسیار حائز اهمیت است، بانوان می‌توانند بر ورودی‌های فرهنگی به خانواده نظارت کافی داشته باشند، البته باید به نقش خود اعتقاد قوی داشته باشد، بانوان تاب‌‌آوری بالاتری نسبت به بحران‌ها دارند و نباید این ویژگی را نادیده گرفت، زیرا نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند.

حمایت عاطفی زنان از مردان در جنگ بسیار تأثیرگذارتر است

نرگس آل‌مومن، معاونت زنان و معاونت تحقیقات و آموزش اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس چهارمحال‌و بختیاری با اشاره به نقش زنان در دوران دفاع مقدس و دو جنگ اخیر و ضرورت روایت‌گری صحیح از نقش آنان در میدان، اظهار کرد: زنان نیمی از جمعیت کشور را شامل می‌شوند و نمی‌توان نقش آنان را نادیده گرفت، اما در روایت‌گری‌ها کمتر به نقش و تأثیرگذاری آنان در موفقیت‌ها توجه شده است، جنگ را همواره یک میدان نبرد تن به تن می‌بینیم و کسانی را نقش‌آفرین می‌بینیم که اسلحه به دست گرفتند و در مقابل دشمن ایستادند و نقش پررنگ بانوان در این حوزه به خوبی دیده نشده است.

وی بیان کرد: جنگ دارای ابعاد مختلفی است و تمام ابعاد آن باید در کنار یکدیگر دیده شود، اگر بانوان در دوران جنگ تحمیلی اول، دوم و سوم، حمایت عاطفی از همسر و فرزندان خود انجام نمی‌دادند، شاید هیچ مردی با خیال آسوده در میدان نبرد با دشمن حاضر نمی‌شد، این حمایت عاطفی بسیار حائز اهمیت است، در دوران دفاع مقدس و حتی در جنگ رمضان کارگاه‌های پشتیبانی از جبهه‌های جنگ از سوی بانوان اداره می‌شد، اما آنگونه که باید در روایت‌های جنگ به آن پرداخته نشده است، برای نمونه در دوران دفاع مقدس شاهد بودیم برخی بانوان با کمک‌های کوچک از رزمندگان در جبهه حمایت می‌کردند، اما ایثارگری آنان در روایت‌های جنگ ثبت نشده است.

آل‌مومن با بیان اینکه آمار دقیقی از شهدای زن چهارمحال‌وبختیاری در دوران دفاع مقدس ارائه نمی‌شود و حتی بسیاری از این آمار بی‌اطلاع هستند، گفت: این استان در دوران دفاع مقدس ۱۵ شهید زن تقدیم انقلاب اسلامی کرده است، به همین منظور چندین کتاب در این حوزه از جمله نقش زنان در دوران دفاع مقدس تألیف شده است.

معاونت زنان و معاونت تحقیقات و آموزش اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس چهارمحال‌و بختیاری مطرح کرد: باید نقش زنان در تحکیم بنیان خانواده مورد توجه جدی قرار بگیرد، اگر بنیان خانواده مستحکم باشد، مردان خانواده می‌توانند در برابر دشمنان قد علم کنند، همچنین زنان می‌توانند در مقابل هجمه‌های فرهنگی نیز ایستادگی کنند، تفکر فمنیسم بزرگترین ظلم را به زنان جهان کرد، برابری حقوق زن و مرد در جامعه، موجب شد زنان به سمت و سویی سوق داده شوند که باید نقش مردان را نیز بپذیرند و بسیاری از این نقش‌ها با روحیات آنان سازگار نیست، نیازمند مخاطب‌شناسی در این حوزه هستیم.

وی افزود: زمانی‌که همسر یک خانم به درجه شهادت و جانبازی نائل می‌شود، آن بانو بنیان خانواده را حفظ می‌کند و این جنگ برای سالیان سال ادامه دارد، جنگ با شهادت برای آن رزمنده تمام می‌شود، اما همسرش همچنان در میدان نبرد باقی می‌ماند، این بانوان برای حفظ خانواده باید حمایت شوند، نگاه جامعه به اسرای زن و مرد یکسان نیست، اگر همسر یک خانم اسیر شود، سال‌ها منتظر برگشت همسر خود می‌ماند، اما اگر برای همسر یک آقا این اتفاق بیفتد، جامعه هیچ انتظاری ندارد که منتظر همسرش بماند، همسران شهدا و جانبازان با ایثارگری از فرزندان خود مراقبت کردند و از آرزوهای خود گذشتند و بسیار قوی‌تر هستند.

 آل‌مومن با بیان اینکه الگوهای موفقی از زنان از صدر اسلام تاکنون وجود دارد، تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص)، جایگاه زنان در جامعه را افزایش داد، در تاریخ اسلام زنانی مانند حضرت زهرا(س) و حضرت زینب(س) وجود دارند که باید سبک زندگی آنان به نسل جدید منتقل شود، نباید در الگوسازی به سمت شعار حرکت کنیم، امروز جوامع غربی با تکیه بر ویژگی عاطفی زنان، در حال تأثیرگذاری بر آنان هستند، اما در ایران به سمت مخاطب‌شناسی در حوزه زنان حرکت نکرده‌ایم، باید شیوه صحبت با این قشر متفاوت از آقایان و متناسب با رده سنی آنان باشد، نمی‌توان با نوجوان امروزی با شیوه دهه‌های گذشته صحبت کرد.

معاونت زنان و معاونت تحقیقات و آموزش اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس چهارمحال‌وبختیاری بیان کرد: موضوعاتی که برای نسل دختران جوان مطرح می‌شود باید از حالت تحکمی و شعاری فاصله بگیرد و باید پیام در قالب یک ویدئوی کوتاه یا بازی منتقل شود، همچنین تولیدات برای معرفی الگوهای ناب اسلام در حوزه زنان باید براساس ذائقه نسل جدید باشد، تأثیر یک فیلم شاید بیشتر از چند سخنرانی است، الگوها باید با زبان هنر معرفی شوند.

مسجد صاحب‌الزمان شهرکرد؛ مکانی برای فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه 

فرزانه گنجی، فعال فرهنگی حوزه بانوان و نوجوانان در شهرکرد، با اشاره به حضور بانوان و نوجوانان در فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه در دوران جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه، گفت: بانوان با تمام توان در حمایت از نیروهای مسلح و فعالیت‌های پشت جبهه حضور داشتند و در این عرصه پیش‌قدم بودند.

وی اظهار کرد: در دوران جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه، مسجد صاحب‌الزمان شهرکرد به‌عنوان مرکز فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه فعالیت می‌کرد و در این عرصه شاهد همت والای بانوان و جوانان بودیم، در مقطعی اعلام شد که برخی اقلام برای رزمندگان و پشتیبانی از جبهه نیاز است و پس از اعلام این موضوع به بانوان و نوجوانان حاضر در مسجد، بدون اینکه اعتباری از سوی نهادی اختصاص پیدا کند، هر یک از بانوان بخشی از کار را برعهده گرفتند و این اقدامات را با هزینه شخصی خود انجام دادند.

این فعال فرهنگی حوزه بانوان و نوجوانان ادامه داد: بانوان علاوه بر مشارکت شخصی، دوستان و آشنایان خود را نیز برای مشارکت در فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه ترغیب می‌کردند و در این اقدامات شاهد همت والای آنان بودیم.

وی با بیان اینکه بانوان همواره پای فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه و حمایت از نیروهای مسلح ایستاده‌اند، گفت: بانوان با تمام توان در این عرصه فعال هستند و هیچ‌گاه صحنه را خالی نمی‌کنند، حتی در شرایط سخت.

گنجی با اشاره به فعالیت‌های فرهنگی بانوان در دوران جنگ رمضان، بیان کرد: پس از شهادت رهبر شهید، تیمی از بانوان فعال فرهنگی که در حوزه جهاد تبیین فعالیت می‌کردند، آماده حضور در صحنه شدند و به جهاد تببین در جامعه پرداختند.

این فعال فرهنگی حوزه بانوان و نوجوانان با اشاره به برخی اقدامات خلاقانه بانوان در دوران جنگ رمضان، بیان کرد: بخشی از فعالیت‌هایی که در دوران جنگ رمضان انجام می‌شد، خلاقانه بود، برای نمونه، شابلون‌هایی طراحی و آماده شده بود که در برخی از آنها آرم جمهوری اسلامی ایران وجود داشت و این شابلون‌ها در اختیار مردم در تجمعات شبانه قرار می‌گرفت، زمانی‌که مردم این شابلون‌ها را باز می‌کردند و آرم جمهوری اسلامی ایران را می‌دیدند، تحت تأثیر قرار می‌گرفتند، همچنین این اقدام بازخورد ملی داشت.

وی با بیان اینکه مسجد در دوران جنگ رمضان تنها محلی برای اقامه نماز نبود، تصریح کرد: مسجد در این دوران به مکانی برای فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه تبدیل شده بود.

گنجی با اشاره به فعالیت‌های بانوان پیش از پویش جان فدا گفت: پیش از اینکه پویش جان فدا سازماندهی شود، بانوان به‌صورت خودجوش در مسجد حضور پیدا می‌کردند و در حوزه‌هایی که توانایی داشتند، اعلام آمادگی می‌کردند و در سنین مختلف شاهد حضور افراد برای کمک بودیم، حتی افرادی با سنین بالا نیز در این فعالیت‌ها مشارکت داشتند.

این فعال فرهنگی حوزه بانوان و نوجوانان ادامه داد: در فعالیت‌هایی مانند پخت غذا نیز هزینه‌ها از سوی خود افراد تأمین می‌شد و بانوان شخصاً این امور را انجام می‌دادند، همانند دوران جنگ تحمیلی که بانوان سال‌ها برای جبهه‌ها کنسرو آماده می‌کردند، در این دوران نیز چنین اقداماتی انجام شد.

وی همچنین به فعالیت‌های آموزشی و فرهنگی در مساجد اشاره کرد و گفت: در دوران جنگ رمضان که مدارس تعطیل بود، حدود هفت مدرسه در یک روز به‌صورت شیفت‌بندی در مسجد کلاس برگزار می‌کردند، یکی از معلمانی که در مسجد کلاس برگزار می‌کرد، مادر شهیدی بود که پسرش سرباز بود و در جنگ رمضان به فیض شهادت نائل آمده بود، این مادر شهید با وجود شرایط سختی که داشت، کلاس را به خوبی اداره می‌کرد و این موضوع نشان‌دهنده ایمان قوی او بود.

گنجی با اشاره به حضور نسل Z در فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه، اظهار کرد: شاهد بودیم افرادی که حتی پوشش کاملی نداشتند نیز در صحنه حاضر می‌شدند و برای فعالیت‌های پشتیبانی از جبهه به مسجد می‌آمدند و از وطن و کشورشان حمایت می‌کردند، این افراد حتی دوستان و هم‌ سن‌وسالان خود را نیز به حضور در این فعالیت‌ها ترغیب می‌کردند.

وی در پایان تأکید کرد: نوجوانان و بانوان در طول دوره جنگ رمضان در شهرکرد اقدام به کاشت نهال بیاد شهدای جنگ تحمیلی در گلزار شهدای شهرکرد کردند، همچنین بسته‌بندی آجیل و توزیع در اجتماعات شبانه بین رزمندگان، برگزاری حجله‌های شهادت برای امام شهید آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، برپایی سفره افطاری ویژه دانشجویان و بانوان با هدف جهادتببین مسائل روز در مسجد و حضور در تجمعات شبانه با حمل پرچم ایران و تمثال امام شهید از دیگر اقدامات آنان بود.