نشست‌های جشنواره مقاومت به بررسی ابعاد سینمای جنگ پرداختند
سه نشست تخصصی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت با موضوع ایده‌یابی و فیلمنامه‌نویسی، کارگردانی صحنه‌های جنگی و موسیقی فیلم برگزار شد و سه هنرمند سینما در این نشست‌ها به تشریح تجربه‌ها و دیدگاه‌های خود پرداختند.
به گزارش ایکنا به نقل از روابط عمومی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، سومین روز این رویداد با برگزاری سه کارگاه آموزشی و انتقال تجربه در حوزه‌های ایده‌پردازی و فیلمنامه‌نویسی، کارگردانی صحنه‌های جنگی و موسیقی فیلم همراه بود. در این برنامه‌ها، هادی مقدم‌دوست درباره شیوه شکل‌گیری ایده و اهمیت نگاه شخصی فیلم‌ساز سخن گفت، دانش اقباشاوی به بررسی ویژگی‌های کارگردانی صحنه‌های جنگی پرداخت و مسعود سخاوت‌دوست نیز درباره جایگاه موسیقی در روایت سینمایی و ضرورت تعامل میان آهنگساز و کارگردان توضیحاتی ارائه کرد.
فیلم‌ساز باید صاحب نگاه و رأی شخصی باشد
هادی مقدم‌دوست در کارگاه ایده‌یابی و فیلمنامه‌نویسی، با اشاره به اهمیت مشاهده‌گری در مسیر شکل‌گیری ایده‌های سینمایی، بیان کرد: فیلم‌ساز برای رسیدن به یک ایده قابل‌توجه باید پیرامون خود را با دقت ببیند و از اتفاقات و موقعیت‌هایی که در زندگی روزمره رخ می‌دهد، به‌سادگی عبور نکند. بسیاری از ایده‌های جذاب در دل موقعیت‌های کوچک و معمولی قرار دارند و آنچه اهمیت دارد، توانایی فیلم‌ساز در کشف ظرفیت‌های نمایشی این موقعیت‌هاست.
وی با تأکید بر اینکه ایده‌یابی صرفاً به معنای پیدا کردن یک موضوع بزرگ و پیچیده نیست، اظهار کرد: گاهی یک اتفاق ساده، یک رفتار یا حتی یک موقعیت محدود می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک فیلم کوتاه را فراهم کند. فیلم‌ساز باید بتواند از دل همین موقعیت‌ها به معنایی فراتر برسد و با نگاه و زاویه دید خود، آن را به یک روایت سینمایی تبدیل کند. در این مسیر، مشاهده‌گری و توجه به جزئیات زندگی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه ایده‌ها اغلب از دل همین جزئیات متولد می‌شوند.
مقدم‌دوست با اشاره به نقش خیال در فرآیند ایده‌پردازی، افزود: خیال‌پردازی زمانی در سینما ارزشمند است که از شناخت و مشاهده جهان پیرامون جدا نباشد. فیلم‌ساز باید بتواند آنچه را می‌بیند، در ذهن خود گسترش دهد و از ترکیب تجربه، تخیل و شناخت به یک موقعیت تازه برسد. خیال بدون پشتوانه مشاهده و تجربه ممکن است به فضایی غیرقابل‌باور منتهی شود؛ اما زمانی که بر پایه شناخت شکل بگیرد، می‌تواند به خلق موقعیت‌های نمایشی تأثیرگذار کمک کند.
این فیلم‌ساز همچنین بر ضرورت داشتن جهان شخصی در فیلم‌سازی تأکید کرد و گفت: فیلم‌ساز باید صاحب نگاه و رأی باشد و صرفاً به بازگویی موضوعاتی که پیش‌تر درباره آنها صحبت شده است، اکتفا نکند. داشتن جهان شخصی به این معناست که هنرمند نسبت به موضوعات پیرامون خود موضع و برداشت مشخصی داشته باشد و بتواند آن را در قالب اثر هنری بیان کند. چنین نگاهی موجب می‌شود آثار سینمایی از تکرار فاصله بگیرند و هویت مستقلی پیدا کنند.
تجربه زیسته و نسبت آن با سینمای مقاومت
مقدم‌دوست در ادامه با اشاره به نسبت تجربه زیسته و سینمای مقاومت، بیان کرد: تجربه زیسته برای پرداختن به موضوع مقاومت لزوماً به معنای حضور مستقیم در میدان جنگ نیست. فیلم‌ساز می‌تواند از موقعیت‌ها و تجربه‌های مختلف زندگی به درکی از مفاهیمی برسد که با مقاومت ارتباط دارند. مفاهیمی مانند حق، عزت، استقلال و دفاع از حقیقت، محدود به یک موقعیت تاریخی یا جغرافیایی خاص نیستند و می‌توانند در شکل‌های گوناگون زندگی انسان نمود پیدا کنند.
وی با بیان اینکه سینمای مقاومت نباید صرفاً به بازنمایی ظاهری جنگ محدود شود، اظهار کرد: آنچه اهمیت دارد، شناخت معنای مقاومت و کشف موقعیت‌هایی است که این مفهوم در آنها جلوه پیدا می‌کند. فیلم‌ساز باید بتواند نسبت خود را با این مفاهیم مشخص کند و از دریچه جهان‌بینی و تجربه‌های انسانی به سراغ آنها برود. در چنین شرایطی، اثر سینمایی از سطح بازگویی رویدادها فراتر می‌رود و می‌تواند به تجربه‌ای انسانی و قابل‌درک برای مخاطبان تبدیل شود.
هر صحنه جنگی منطق خاص خود را دارد
دانش اقباشاوی در کارگاه کارگردانی صحنه‌های جنگی، با اشاره به اینکه نمی‌توان برای طراحی و اجرای این صحنه‌ها نسخه‌ای واحد در نظر گرفت، بیان کرد: شیوه کارگردانی صحنه‌های جنگی به لحن و جهان فیلم بستگی دارد. ممکن است یک اثر با رویکردی حماسی ساخته شود، فیلمی دیگر فضای کمدی داشته باشد و اثری نیز با لحنی تراژیک، ملودرام یا حتی ضدجنگ به موضوع بپردازد. بنابراین، کارگردان پیش از طراحی صحنه‌های جنگی باید بداند با چه نوع فیلمی روبه‌روست و قرار است چه تجربه‌ای را به مخاطب منتقل کند.
وی با تأکید بر اهمیت شناخت تاریخ و جغرافیای رویدادهای جنگی اظهار کرد: کارگردان نمی‌تواند بدون تحقیق و شناخت کافی درباره موقعیت تاریخی و جغرافیایی یک نبرد، به بازسازی آن بپردازد. جزئیات مربوط به منطقه، شرایط جغرافیایی، موقعیت نیروها و چگونگی وقوع رویدادها در باورپذیری صحنه تأثیرگذار است. هرچه شناخت فیلم‌ساز از موضوع دقیق‌تر باشد، امکان طراحی موقعیت‌های واقعی‌تر و پرهیز از کلیشه‌های رایج افزایش پیدا می‌کند.
اقباشاوی با اشاره به شیوه نمایش دشمن در آثار جنگی افزود: حضور دشمن در یک صحنه الزاماً به معنای نمایش مستقیم وی نیست و گاهی می‌توان اثر حضور دشمن را از طریق واکنش شخصیت‌ها، شرایط محیطی یا پیامدهای حمله نشان داد. انتخاب این شیوه به جهان فیلم و هدف دراماتیک صحنه بستگی دارد. آنچه اهمیت دارد، این است که مخاطب حضور تهدید را احساس کند و موقعیت داستانی برای وی قابل‌باور باشد.
این کارگردان همچنین بر ضرورت طراحی قهرمان باورپذیر در فیلم‌های جنگی تأکید کرد و گفت: شخصیت اصلی باید ویژگی‌های انسانی داشته باشد و مخاطب بتواند با موقعیت، تصمیم‌ها و رفتارهای وی ارتباط برقرار کند. قهرمان نباید صرفاً مجموعه‌ای از ویژگی‌های اغراق‌شده باشد؛ بلکه باید در بستر شرایط داستانی و تاریخی شکل بگیرد. تحقیق، استفاده از خاطرات و بهره‌گیری از تخیل می‌توانند در ساخت چنین شخصیتی به فیلم‌ساز کمک کنند؛ البته تخیل نیز باید در چارچوب واقعیت و منطق جهان فیلم قرار داشته باشد.
از انتخاب زاویه دوربین تا بازسازی واقعیت جنگ
اقباشاوی در بخش دیگری از این کارگاه به اهمیت انتخاب زاویه دوربین و اندازه نما در کارگردانی صحنه‌های جنگی اشاره کرد و اظهار کرد: استفاده از دوربین روی دست، راه‌حل همیشگی برای ایجاد هیجان و انتقال آشفتگی میدان نبرد نیست. کارگردان باید متناسب با موقعیت داستانی تصمیم بگیرد که از چه نوع حرکتی و چه اندازه نمایی استفاده کند. گاهی یک نمای باز می‌تواند اطلاعات لازم درباره موقعیت جغرافیایی و وضعیت نیروها را در اختیار مخاطب قرار دهد و در موقعیتی دیگر، نمای بسته برای انتقال احساس و وضعیت روانی شخصیت ضرورت پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه طراحی صحنه جنگی باید بر اساس رابطه میان کنش و واکنش شکل بگیرد، افزود: کارگردان باید بداند هر اتفاق چه واکنشی در شخصیت‌ها و فضای صحنه ایجاد می‌کند. نمایش صرف انفجار، تیراندازی و حرکت نیروها به‌تنهایی نمی‌تواند یک صحنه جنگی مؤثر بسازد؛ بلکه این عناصر باید در خدمت روایت قرار گیرند و به پیشبرد داستان و شناخت بهتر شخصیت‌ها کمک کنند.
این کارگردان با اشاره به تجربه ساخت فیلم «اسفند» و تحقیقات انجام‌شده درباره عملیات والفجر مقدماتی گفت: برای بازسازی فضای این عملیات در منطقه فکه، بررسی اسناد و خاطرات و شناخت جغرافیای محل اهمیت زیادی داشت. در طراحی صحنه‌های فیلم تلاش شد شرایط تاریخی و موقعیت نیروها با دقت مورد توجه قرار گیرد. در پلان افتتاحیه نیز حرکت علی هاشمی به سمت خط مقدم در شرایطی به تصویر کشیده می‌شود که نیروها در حال عقب‌نشینی هستند؛ موقعیتی که برای اجرای درست آن باید نسبت شخصیت با محیط و شرایط حاکم بر میدان نبرد به‌درستی شناخته می‌شد.
موسیقی فیلم باید با روایت سینمایی گفت‌وگو کند
مسعود سخاوت‌دوست در کارگاه موسیقی فیلم، با تأکید بر ضرورت ارتباط نزدیک میان آهنگساز و کارگردان، بیان کرد: موسیقی فیلم نباید صرفاً عنصری برای همراهی تصاویر یا ایجاد احساسات از پیش تعیین‌شده باشد؛ بلکه باید با روایت سینمایی ارتباط برقرار کند و در کنار تصویر، به انتقال معنا و احساس کمک برساند. موسیقی زمانی در یک اثر نمایشی جایگاه مؤثری پیدا می‌کند که بتواند با جهان فیلم هماهنگ شود و در خدمت مسیر دراماتیک آن قرار گیرد.
وی با اشاره به اهمیت حضور زودهنگام آهنگساز در فرآیند تولید فیلم اظهار کرد: بهتر است آهنگساز از مرحله شکل‌گیری طرح و پیش از رسیدن پروژه به مراحل پایانی وارد فرآیند تولید شود. چنین ارتباطی به وی امکان می‌دهد شناخت دقیق‌تری از فضای اثر، شخصیت‌ها و مسیر روایت پیدا کند. در مقابل، زمانی که آهنگساز در مراحل پایانی با فیلم مواجه می‌شود، فرصت کمتری برای شناخت جهان اثر و رسیدن به یک زبان موسیقایی متناسب با آن در اختیار دارد.
این آهنگساز با اشاره به دشواری انتقال احساسات و برداشت‌های ذهنی کارگردان به زبان موسیقی افزود: یکی از چالش‌های مهم در همکاری میان کارگردان و آهنگساز، تبدیل خواسته‌ها و احساسات توصیف‌شده از سوی کارگردان به یک ساختار موسیقایی مشخص است. گاهی کارگردان تصویری ذهنی از فضای موسیقی دارد، اما بیان آن با واژه‌ها و اصطلاحات تخصصی موسیقی امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی، آهنگساز باید بتواند منظور و نیاز دراماتیک کارگردان را دریافت کند و آن را به زبان موسیقی ترجمه کند.
سخاوت‌دوست با تأکید بر اینکه تفاهم هنری و روان‌شناختی میان دو طرف از آشنایی صرف با اصطلاحات تخصصی مهم‌تر است، گفت: کارگردان و آهنگساز باید به درک مشترکی از جهان فیلم برسند. این ارتباط زمانی شکل می‌گیرد که هر دو طرف بتوانند دیدگاه یکدیگر را بشنوند و به نقطه مشترکی درباره چگونگی استفاده از موسیقی در اثر دست پیدا کنند. در نهایت، موسیقی باید به روایت کمک کند، نه اینکه به عنصری جدا از آن تبدیل شود.
انتهای پیام
