صدور انقلاب به معنای بیداری ملت‌ها و مقابله با سلطه است

مجتبی نوروزی، عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد در گفت‌وگو با ایکنا از چهارمحال‌وبختیاری، با اشاره به برداشت‌های مختلف از مفهوم صدور انقلاب اسلامی، اظهار کرد: وقتی واژه صدور انقلاب اسلامی به‌کار برده می‌شود، ممکن است در ادبیات رایج روابط بین‌الملل، مفاهیمی همچون لشکرکشی یا مداخله در امور داخلی سایر کشورها تداعی شود، اما در منظومه فکری امام خمینی(ره)، صدور انقلاب نه یک پروژه نظامی و امنیتی، بلکه فرایندی فرهنگی، معرفتی و آگاهی‌بخش بود.

وی افزود: امام خمینی(ره) بارها تأکید کردند که منظور از صدور انقلاب، رساندن پیام اسلام، ندای مظلومیت و بیداری ملت‌ها به گوش جهانیان است، بنابراین، اساس این اندیشه بر آگاهی‌بخشی، معرفی ارزش‌های اسلامی و نشان دادن امکان رهایی ملت‌ها از سلطه قدرت‌های بزرگ استوار بود.

نوروزی با بیان اینکه دیدگاه صدور انقلاب اسلامی بر سه مبنای اصلی استوار است، گفت: نخست، مبنای معرفتی و اعتقادی که بر جهان‌شمولی آموزه‌های اسلام و اصل قرآنی نفی سبیل، به معنای نپذیرفتن سلطه بیگانگان بر جامعه اسلامی، تأکید دارد، دوم، مبنای هویتی و سیاسی که در پی شکستن دوقطبی شرق و غرب و احیای هویت مستقل ملت‌های مستضعف در برابر قدرت‌های سلطه‌گر بود و سوم، مبنای فرهنگی که بر اثرگذاری از طریق الگوسازی و ارائه یک الگوی جذاب تأکید می‌کند، نه تحمیل قهری ارزش‌ها و باورها.

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد تصریح کرد: در برخی برداشت‌های امروزی، مفهوم صدور انقلاب به حضور منطقه‌ای و ظرفیت‌های لجستیکی و امنیتی تقلیل پیدا کرده است، در حالی‌که این نگاه تمام ابعاد اندیشه امام را پوشش نمی‌دهد، اگرچه حضور و نقش‌آفرینی منطقه‌ای می‌تواند یکی از ابزارهای پشتیبانی از اهداف انقلاب باشد، اما جوهره اصلی صدور انقلاب، تسخیر قلوب، بیداری ملت‌ها و انتقال یک گفتمان فکری و فرهنگی است، هر اندازه در داخل کشور بتوانیم در عرصه‌های اقتصادی، علمی، اجتماعی و فرهنگی الگویی موفق و قابل دفاع ارائه دهیم، امکان تأثیرگذاری پیام انقلاب در سطح بین‌المللی نیز افزایش خواهد یافت.

وی با اشاره به ضرورت ارزیابی علمی میزان موفقیت صدور انقلاب اسلامی گفت: در مطالعات علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، برای ارزیابی مفاهیم کیفی باید شاخص‌های مشخصی تعریف کرد تا بتوان درباره میزان تحقق آن‌ها قضاوت علمی داشت. موفقیت صدور انقلاب اسلامی نیز با چند مؤلفه قابل بررسی است.

نوروزی شکل‌گیری و تقویت بازیگران غیردولتی و جریان‌های اجتماعی و سیاسی همسو با گفتمان استقلال‌خواهی و نفی سلطه را یکی از این شاخص‌های صدور انقلاب اسلامی دانست و افزود: شکل‌گیری جریان‌های مقاومت در لبنان، یمن و عراق را می‌توان از جمله نمونه‌هایی دانست که در چارچوب این گفتمان قابل بررسی هستند.

این استاد دانشگاه تغییر نگرش نخبگان و افکار عمومی در کشورهای مختلف را دومین مؤلفه ارزیابی صدور انقلاب اسلامی دانست و بیان کرد: برای سنجش این موضوع باید بررسی کرد که تا چه اندازه جوانان، دانشگاهیان و روشنفکران در جهان اسلام و کشورهای جنوب جهانی به الگوهای بومی استقلال و رهایی از وابستگی توجه نشان می‌دهند.

وی تبدیل اندیشه مقاومت به یک ظرفیت بازدارنده را از دیگر شاخص‌ها برشمرد و گفت: زمانی‌که یک گفتمان از سطح اعتراض سیاسی فراتر می‌رود و به ظرفیت دفاعی و امنیتی تبدیل می‌شود که محاسبات قدرت‌های بزرگ را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌توان از یکی از پیامدهای عملی آن سخن گفت.

نوروزی میزان بازتاب بین‌المللی اندیشه انقلاب اسلامی را نیز در چارچوب قدرت نرم قابل ارزیابی دانست و افزود: تعداد پژوهش‌ها، کتاب‌ها، کنفرانس‌ها و مطالعات دانشگاهی درباره نقش دین در عرصه عمومی و نسبت دین، سیاست و استقلال می‌تواند بخشی از این تأثیرگذاری را نشان دهد.

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد با تأکید بر اهمیت عملکرد داخلی کشور در میزان جذابیت گفتمان انقلاب اسلامی تصریح کرد: میزان الگوپذیری از تجربه حکمرانی جمهوری اسلامی ایران نیز اهمیت دارد، زیرا هر اندازه در ایجاد الگویی موفق در عرصه‌های اقتصادی، علمی، اجتماعی و رفاهی توفیق بیشتری داشته باشیم، پیام انقلاب نیز در خارج از مرزها از جذابیت و اعتبار بیشتری برخوردار خواهد شد.

از حزب‌الله لبنان تا جنبش اسلامی نیجریه؛ جلوه‌های تأثیر انقلاب اسلامی در جهان است

نوروزی با اشاره به نمونه‌های تاریخی تأثیر انقلاب اسلامی بر جنبش‌های سیاسی و آزادی‌خواه جهان، اظهار کرد: تأثیر انقلاب اسلامی بر برخی جنبش‌ها و جریان‌های سیاسی جهان را نمی‌توان صرفاً یک ادعای ذهنی دانست و برای بررسی آن باید به شواهد تاریخی و تحولات سیاسی پس از سال ۱۹۷۹ میلادی توجه کرد.

وی یکی از نمونه‌های قابل توجه را تأثیر انقلاب اسلامی بر جریان‌های اسلامی فلسطین دانست و افزود: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بخش قابل توجهی از مبارزات فلسطینیان در چارچوب جریان‌های ناسیونالیستی عربی و چپ‌گرا تعریف می‌شد، اما پس از پیروزی جمهوری اسلامی، جریان‌های اسلامی نیز در عرصه مبارزه با رژیم صهیونیستی نقش پررنگ‌تری پیدا کردند، جنبش جهاد اسلامی فلسطین به رهبری شهید فتحی شقاقی از نمونه‌های مهم تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی است و این جریان با الهام از اندیشه‌های انقلاب ایران، مبارزه با رژیم صهیونیستی را در چارچوب یک گفتمان اسلامی و سیاسی تعریف کرد و همچنین شکل‌گیری حماس را نیز می‌توان در بستر تحولات گسترده‌تر بیداری اسلامی در فلسطین بررسی کرد.

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد تحول در جایگاه سیاسی و اجتماعی شیعیان منطقه را نمونه دیگری از این تأثیرگذاری دانست و بیان کرد: حزب‌الله لبنان یکی از بارزترین نمونه‌های تأثیرپذیری از گفتمان انقلاب اسلامی به‌شمار می‌رود که توانست در تحولات سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۰۶، معادلات نظامی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد و تصور شکست‌ناپذیری ارتش رژیم صهیونیستی را به چالش بکشد و در عراق نیز جریان‌های سیاسی و مذهبی مخالف رژیم بعث، از جمله مجلس اعلای اسلامی و حزب الدعوه، در تحولات پس از انقلاب اسلامی با شرایط و ظرفیت‌های جدیدی مواجه شدند.

وی با اشاره به تأثیر انقلاب اسلامی در قاره آفریقا تصریح کرد: در شبه‌قاره و آفریقا نیز می‌توان به جنبش اسلامی نیجریه به رهبری شیخ ابراهیم زکزاکی اشاره کرد، این جنبش از جمله جریان‌هایی است که از انقلاب اسلامی تأثیر پذیرفت و توانست مفاهیم اسلام سیاسی و آگاهی اجتماعی را در میان بخش‌هایی از جامعه نیجریه گسترش دهد.

نوروزی با اشاره به بازتاب گفتمان استقلال‌خواهی در آمریکای لاتین گفت: حتی در این منطقه نیز اشتراک در ادبیات ضداستکباری و مخالفت با هژمونی آمریکا موجب شکل‌گیری زمینه‌هایی برای همگرایی سیاسی با ایران شد، کشورهایی مانند ونزوئلا، بولیوی و نیکاراگوئه، باوجود تفاوت‌های فکری و ایدئولوژیک با جمهوری اسلامی، در برخی مواضع بین‌المللی با گفتمان استقلال‌خواهی و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی همپوشانی داشته‌اند، تأثیر انقلاب اسلامی را باید در مجموعه‌ای از تحولات سیاسی، اجتماعی و فکری بررسی کرد؛ تحولاتی که هرکدام ریشه‌ها و زمینه‌های تاریخی و بومی خاص خود را نیز داشته‌اند.

فلسطین؛ سنگ‌محک پایبندی به آرمان‌های انقلاب اسلامی

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد با بیان اینکه مسئله فلسطین یکی از مهمترین معیارهای سنجش پایبندی انقلاب اسلامی به آرمان‌های اولیه خود است، اظهار کرد: امام خمینی(ره) از سال‌های پیش از پیروزی انقلاب، مسئله قدس و مقابله با رژیم صهیونیستی را مطرح می‌کردند و پس از پیروزی انقلاب نیز با نام‌گذاری آخرین جمعه ماه مبارک رمضان به‌عنوان روز جهانی قدس، تلاش کردند این مسئله را از یک مناقشه صرفاً عربی یا منطقه‌ای فراتر ببرند و به یک آرمان انسانی و اسلامی تبدیل کنند، یکی از مبانی صدور انقلاب، ایستادگی در کنار ملت‌های مظلوم و مخالفت با نظام سلطه است، بنابراین، حمایت از فلسطین در این چارچوب، یک موضوع حاشیه‌ای یا صرفاً تاکتیکی نیست، بلکه با هویت و مبانی فکری انقلاب ارتباط دارد.

وی با اشاره به دستاوردهای این رویکرد بیان کرد: زنده نگه داشتن مسئله فلسطین و تقویت گفتمان مقاومت در برابر سازش‌های سیاسی بی‌فرجام، ایجاد نوعی عمق راهبردی برای امنیت ملی ایران از طریق شکل‌گیری ظرفیت‌های بازدارنده در محیط پیرامونی و بین‌المللی شدن مسئله فلسطین، از جمله دستاوردهای این رویکرد به‌شمار می‌روند.

نوروزی با اشاره به تحولات اخیر غزه و اعتراضات دانشجویی در دانشگاه‌های کشورهای غربی، گفت: این تحولات نشان داد که مسئله فلسطین همچنان ظرفیت تبدیل شدن به یک مطالبه جهانی را دارد و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً موضوعی محدود به جغرافیای خاورمیانه دانست.

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد در ادامه به پیامدهای سیاست حمایت از فلسطین برای جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و افزود: این رویکرد با هزینه‌هایی همچون تحریم‌های اقتصادی، فشارهای سیاسی و فضاسازی‌های رسانه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران همراه بوده است، همچنین جریان‌های مخالف تلاش کرده‌اند با بهره‌گیری از ابزارهای تبلیغاتی، تصویر ایران را در افکار عمومی جهان مخدوش کنند و زمینه ایران‌هراسی و عادی‌سازی روابط برخی کشورهای منطقه با رژیم صهیونیستی را فراهم آورند.

وی تصریح کرد: در محاسبات راهبردی باید هزینه مقاومت را در کنار هزینه تسلیم و پذیرش سلطه بررسی کرد، از نگاه گفتمان انقلاب اسلامی، استقلال و حفظ عزت ملی بدون پرداخت هزینه امکان‌پذیر نیست و تسلیم در برابر قدرت‌های سلطه‌گر نیز می‌تواند پیامدهای سنگین‌تری برای آینده کشورها داشته باشد.

نوروزی با اشاره به تأثیر انقلاب اسلامی بر نظریه‌های مربوط به نسبت دین و سیاست، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین ابعاد نظری انقلاب اسلامی، تأثیر آن بر برداشت‌های رایج درباره نسبت دین و سیاست در جهان معاصر بود که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در بخش قابل توجهی از نظریه‌های جامعه‌شناختی، این تصور وجود داشت که با گسترش مدرنیته و پیشرفت جوامع، نقش دین در عرصه عمومی به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و دین بیشتر به حوزه خصوصی زندگی افراد محدود می‌شود، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ میلادی این تصور را با چالش جدی مواجه کرد، زیرا نشان داد دین همچنان می‌تواند در تحولات سیاسی و اجتماعی نقش‌آفرین باشد و به نیرویی برای بسیج عمومی، استقلال‌خواهی و مطالبه عدالت تبدیل شود.

عضو هیئت علمی گروه سیاسی دانشگاه دولتی شهرکرد افزود: یکی از دستاوردهای فکری انقلاب اسلامی، تقویت این ایده بود که دین الزاماً در برابر آزادی‌خواهی و عدالت‌طلبی قرار ندارد، بلکه می‌تواند به‌عنوان یک منبع الهام‌بخش برای حرکت‌های اجتماعی و سیاسی عمل کند، این مسئله در برخی مطالعات پس از انقلاب درباره بازگشت دین به عرصه عمومی نیز مورد توجه قرار گرفت.

نوروزی شعار «نه شرقی، نه غربی» را حامل پیامی مهم در عرصه روابط بین‌الملل دانست و بیان کرد: این شعار تأکید می‌کرد که استقلال سیاسی و هویتی ملت‌ها لزوماً به معنای قرار گرفتن زیر چتر یکی از قدرت‌های بزرگ نیست و در واقع، انقلاب اسلامی تلاش کرد امکان تعریف یک مسیر مستقل در نظام بین‌الملل را به نمایش بگذارد.

وی با اشاره به جایگاه مفاهیمی همچون استقلال، چندجانبه‌گرایی و جنوب جهانی در ادبیات سیاسی معاصر گفت: نمی‌توان همه این تحولات را مستقیماً ناشی از انقلاب اسلامی دانست، اما می‌توان گفت گفتمان انقلاب یکی از جریان‌های تأثیرگذار در تقویت ادبیات مقابله با سلطه و یک‌جانبه‌گرایی بوده است.

این استاد دانشگاه اعتراضات دانشجویی در دانشگاه‌های کشورهای غربی در حمایت از مردم غزه و مخالفت با سیاست‌های رژیم صهیونیستی را از شواهد میدانی گسترش برخی مفاهیم عدالت‌خواهانه دانست و افزود: این تحولات نشان می‌دهد مفاهیمی مانند حق تعیین سرنوشت، مقابله با آپارتاید و دفاع از ملت‌های تحت ستم، ظرفیت عبور از مرزهای جغرافیایی و مذهبی را دارند، یکی از مهمترین ظرفیت‌های صدور انقلاب اسلامی، ارائه گفتمانی است که در آن استقلال، عدالت، معنویت و مقابله با سلطه به‌عنوان مطالباتی انسانی و فراتر از مرزهای ملی مطرح می‌شوند؛ با این حال، تداوم این تأثیرگذاری به میزان موفقیت جمهوری اسلامی در تحقق عملی همین ارزش‌ها در داخل کشور نیز وابسته است.