İmam Əli (ə) günbəzinin bərpası, tarixi memarlığın qorunmasında dönüş nöqtəsi
“İQNA”-nın Müqəddəs İmam Əli (ə) Hərəmi xəbər portalına istinadən verdiyi məlumata görə, Nəcəfdə yerləşən İmam Əli (ə) hərəminin günbəzinin yenidən qızıl örtüklə bəzədilməsi layihəsi İslam dünyasının ən mühüm dini məkanlarından birinin tarixi və memarlıq irsinin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Layihə ali dini mərcə tərəfindən təsdiqləndikdən və bütün texniki detallar tam şəkildə araşdırıldıqdan sonra işə başlanıb. Eyni zamanda vurğulanıb ki, günbəzin irsi kimliyini qorumaq üçün orijinal qızıl lövhələrin saxlanılması, bərpası və öz əvvəlki mövqelərinə qaytarılması zəruridir.
Günbəzin qızıl örtüyünün tarixinə qısa baxış
Günbəzin və iki minarənin ilk genişmiqyaslı qızıl örtüyü hicri 12-ci əsrə (miladi 18-ci əsr) təsadüf edir. Həmin dövrdə Kaşan istehsalı olan mavi kaşılar saf qızıl suyuna çəkilmiş mis lövhələrlə əvəz olunmuşdu. Lövhələr Qurani-Kərim ayələri və ərəb, fars və türk dillərində şeirlərlə bəzədilmişdi. Günbəzi əhatə edən qızıl kəmərin üzərində tamamlanma tarixi də həkk olunmuşdu.
Onilliklər ərzində günbəz bir neçə dəfə bərpa olunub. Ən mühüm bərpa işlərindən biri 1960-cı illərin sonlarında həyata keçirilib və günbəzin yuxarı hissəsi 50 kiloqramdan çox saf qızıldan istifadə edilməklə yenidən qızıl örtüklə bəzədilib. Lakin sonrakı illərdə bəzi dekorativ elementlərdə dəyişikliklər və təhriflər baş verib, üstəlik 1991-ci ildə Nəcəfdəki hərbi toqquşmalar nəticəsində ciddi zədələr yaranıb.
2003-cü ildən sonra əvvəlki dövrlərdə götürülmüş orijinal elementlərin bərpası, eləcə də mavi mina ilə işlənmiş tarixi lövhələrin təmiri üçün geniş layihə həyata keçirilib. Günbəzin yenidən qızıl örtüklə bəzədilməsi iki mərhələdə tamamlanıb.
Birinci mərhələ günbəzin ətrafındakı 18 dairəvi sırada düzülmüş 2525 lövhənin yenidən qızıl örtüklə bəzədilməsini əhatə edib və bu iş üçün təxminən 45 kiloqram saf qızıl istifadə olunub. Bu mərhələ 2014-cü ildə başa çatıb.
İkinci mərhələ günbəzin yuxarı hissəsinin yenidən qızıl örtüklə bəzədilməsi, qızıl lövhələrin müasir mühəndislik standartlarına uyğun şəkildə təmiri üçün ixtisaslaşmış emalatxanaların yaradılması və icra prosesinin dəqiqliyini və təhlükəsizliyini təmin edən xüsusi avadanlıqların istifadəsini əhatə edib.
Layihənin ən mühüm cəhətlərindən biri günbəzin qızıl tacının bərpası olub. Bu tac Əhli-beyt (ə) irsindən ilhamlanmış dini əhəmiyyətə malik simvolik bir elementdir. Onun maketi köhnə foto arxivləri əsasında hazırlanıb, saf qızıl ilə örtülüb və 2016-cı ildə rəsmi mərasimlə öz əvvəlki yerinə quraşdırılıb.
Günbəzin yenidən qızıl örtüklə bəzədilməsinin əhəmiyyəti
Layihənin müşahidəçiləri bildirirlər ki, bu iş təkcə estetik gözəlliklə məhdudlaşmır; o, İmam Əli (ə) hərəminin tarixi və memarlıq xüsusiyyətlərinin qorunmasına, keçmiş hadisələr və iqlim faktorları nəticəsində yaranmış çatların və zədələrin aradan qaldırılmasına xidmət edir və beləliklə, bu müqəddəs abidənin gələcək nəsillər üçün davamlılığını təmin edir.
Layihə 2016-cı ilin sonunda günbəzin yeni görünüşünün təqdimatı ilə zirvəsinə çatıb. Bu mənzərə mühəndislik və mənəvi əzəmətin vəhdətini əks etdirərək hərəmin əvvəlki ehtişamını bərpa edib və Nəcəf səmasında seçilən bir dönüş nöqtəsinə çevrilib.
4334490
