اصول معماری در جوامع اسلامی، اهداف دین را تأمین میکند
گروه اجتماعی: در شهرسازی اسلامی باید به اهداف ساختن بناها و شکل آنها توجه کرد، از دیدگاه دین اسلام برای همه زمانها و مکانها شکل یکسان و خاصی معین نشده، بلکه مناسب است براساس تأمین اهداف مورد نظر اسلام بناها تأسیس شوند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، فضاهای معماری شهری، پدیدههایی کالبدی هستند که بازتاب بسیاری از خصوصیات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی یک جامعه بهشمار میروند؛ بنابراین میتوان آنها را تجسم کالبدی بخشی از تاریخ و فرهنگ یک جامعه فرض کرد و پیشینه تاریخی و فرهنگی و اهمیت سیاسی، اقتصادی و ارتباطی یک شهر است که سبب شکلگیری و پیدایش گونههای مختلفی از فضاهای مهم معماری و عناصر شهری میشود.
در زمینه اعتلای معماری اسلامی، کشور ایران بیش از هر کشور اسلامی دیگر نقش عمده و سازندهای را ایفا کرده و در زمان اقتدار حکومتهای اسلامی به دلیل وسعت زیاد این کشور، که فراتر از مرزهای کنونی آن بوده، نقش کلیدی را ایفا کرده است؛ لذا از جهات مختلف، ایران را میتوان بهعنوان کلید معماری اسلامی در جهان به حساب آورد.
تأمل در اصول بنیادین معماری اسلامی، ضروری است
معماری اسلامی این مرز و بوم که در سراسر پهنه جغرافیایی و زمینه فرهنگی آن ظهور یافته است، همواره از نقشها و اصولی ثابت پیروی کرده است، به طوری که بهواسطه حضور آنها، وحدتی بیبدیل در تمامی بناها پدیدار شده است و درک عمیق این معماری مستلزم آن است که در کنار سخن گفتن درباره وجوه روبنایی و ظاهر آن، به تعمق و تأمل بیشتری درباره اصول بنیادین در خلق این آثار پرداخته شود.
ورود به دنیای معاصر با تمامی آفرینشها و نوآوریهایی که در عرصههای مختلف اجتماعی و انسانی داشته است، چالش جدی و مهمی برای معماری و شهرسازی جوامع اسلامی بهوجود آورد که بخشی از این چالش مربوط به عدم درک مناسب جایگاه و قواعد دنیای معاصر بود.
رهایی از هویت بحرانزا؛ دغدغه معماری معاصر
کسب هویت مطلوب و رهایی از هویت بحرانزا، از دغدغههای مطرح در حوزه معماری مسکن معاصر است و بهمنظور دستیابی به این مهم، پرداختن به مبانی و اصول مطرح در معماری و شهرسازی اسلامی و کاربردی کردن آن جهت بهرهگیری در مسکن معاصر ضروری به نظر میرسد.
در شهرسازی اسلامی باید به اهداف ساختن بناها و شکل آنها توجه ویژه مبذول داشت و در تأسیس بناها و تأمین امکانات بهداشتی - رفاهی آنان باید بهگونهای عمل کرد که حریم زن و مرد نامحرم حفظ شود و اصل عدم اختلاط زن و مرد رعایت شود، همچنین از دیدگاه دین مبین اسلام برای همه زمانها و مکانها شکل یکسان و خاصی معین نشده است، بلکه مناسب است براساس شرایط زمانی و مکانی و تأمین اهداف مورد نظر اسلام بناها تأسیس شوند.
جستوجو و تحلیل آموزههای نهجالبلاغه نشان میدهد که سه ویژگی اصلی مسکن در نهجالبلاغه مورد تأکید قرار گرفته است؛ نخست اینکه پول خرید خانه باید حلال بوده و غصبی نباشد، دوم اینکه روابط همسایگی در انتخاب مسکن باید در اولویت قرار بگیرد و در نهایت شکوه و وسعت خانه مورد تحسین اسلام نیست، مگر اینکه جهت برگزاری آئینهای شرعی و خدمت به خلق مورد استفاده قرار گیرد.
توجه به احداث مسجد در شهرسازی اسلامی
در شهرسازی اسلامی به ساختن اماکن فرهنگی و عبادی بهویژه مسجد عنایت و توجه خاصی صورت گرفته است و نخستین گامی که پیامبر اکرم(ص) در آمادهسازی زیرساخت مدینه نبوی برداشت، تأسیس مسجد بهعنوان پایگاه ارتباط با خدا و مرکز رسیدگی به امور دنیا و آخرت مردم بوده است.
آیات قرآن کریم و روایات معصومین(ع)، مسلمانان را به ایجاد پایگاههای فرهنگی و ساختن مراکز عبادی و تعمیر آن، ترغیب کرده و به بیان آداب بهرهگیری از مسجد و برکات و آثار سازنده دنیوی و اخروی آن پرداخته است.
