مسجد کوشک، مسجدی که قدمت آن بیش از 1000 سال است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، مجموعه تاریخی کوشک که مشتمل بر یک مسجد، حمام، حوض انبار و آب انبار است در ابتدای دروازه قائن شهر تاریخی تون(فردوس) جای داشته است. این مجموعه به لحاظ هم‌نشستی چند بنا و تلفیق معماری آن حائز اهمیت و قابل ارزش مطالعاتی است.

علاوه بر آن مسجد کوشک 2 شبستان تابستانی و زمستانی دارد که شبستان زمستانی آن با طاق‌های گهواره‌ای و ستون‌های قطور خشتی خود و لایه‌های مرمتی زیادی که در خود دارد، از اجزای بسیار مهم و قابل ارزش مجموعه کوشک است.

در شبستان زمستانی مسجد کوشک، محرابی قرار دارد که بر پیشانی آن کتیبه‌ای متعلق به 554 ه. ق جای داشته که قدیمی‌ترین کتیبه تاریخی شهر تون محسوب می‌شود.

در عملیات خاک‌برداری شبستان ستون‌هایی از زیر لایه‌های گچی هویدا شد که طاق‌های گهواره‌ای به کار رفته در شبستان را به لحاظ تاریخ معماری بسیار غنی می‌کرد، شبستان زمستان مسجد کوشک، قدیمی‌ترین بخش معماری مسجد نیز محسوب می‌شود، چراکه شبستان تابستانی آن در دوره صفوی بدان اضافه شده است.

فرم خاص محراب شبستان زمستانی مسجد و طاق‌های بیضی شکل آن و در حقیقت نام مسجد که کلمه‌ای کاملا ایرانی است برای برخی از محققان این گمان را به وجود آورده است که این بنا در گذشته‌های دور آتشکده یا محل به جای آوردن آداب و سنن زرتشتی بوده است.

این گفته هیچ ریشه علمی و تاریخی نداشته و در بررسی‌های انجام شده بنای مسجد متعلق به سده‌های نخست اسلام است و از همان ابتدا با تعریف بنای مسجد ساخته شده است.

مسجد کوشک شهر تون فردوس هم دوره با مساجد فهرج و تاری‌خانه دامغان است. بر اساس شواهد معماری موجود و یافته‌های باستان شناسی و با توجه به شکل مسجد، تاریخ بنای آن به دوره ساسانی بر می‌گردد و معماری آن از خشت و گل است و دارای لایه‌های گچ کاری متعددی است و اولین لایه، مربوط به دوره سلجوقی است.

تاریخ ساخت بخش قدیمی بنا مربوط به دوره ساسانیان است و در سمت شمال شرق ورودی مسجد آب انباری به همین نام وجود دارد که از قدمت زیادی برخوردار است.

مسجد و حمام کوشک به‌ترتیب به شماره‌های 11992 و 11990 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند.