شبی که ثانیههایش غنیمت است
گروه اندیشه: لیلةالرغائب شبی که در آن آمال و آرزوهایمان رنگی به باور امید میگیرد و ثانیههایش فرصتی ناب را برای راز و نیاز با خداوند فراهم میکند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، در فرهنگ قرآنی ـ اسلامی، برای برخی از زمانها و مکانها اقتدار و خصوصیات ویژهای گفته شده است. از این رو برخی از سرزمینها چون بیتالمقدس و مکه جایگاه قداست معنوی خاصی دارند و اعمال در آن مکانها از پاداش و ارزش ویژهای برخوردار است.
برخی از زمانها نیز چون سحرگاهان، فجر و لیلةالقدر از چنین ویژگیهای خاص بهرهمند هستند و خداوند در آیات و حتی سورههایی به ارزش و جایگاه ویژه آنها اشاره کرده است و درباره شب قدر آن را برابر با هزار ماه که به اندازه عمر آدمی است دانسته است، این ویژگی را میتوان درباره برخی از ماهها چون ماه رمضان و یا ماه رجب برشمرد که از ویژگیهای انحصاری برخوردار هستند. از جمله ویژگیهای انحصاری ماه رجب، لیلةالرغائب است.
کلمه «رغائب» جمع «رغیبه» به معنای چیزی که مورد رغبت و میل است و نیز به معنای عطا و بخشش فراوان است؛ بنابراین معنای اول «لیلةالرغائب» یعنی شبی که میل و توجه به عبادت و بندگی در آن فراوان است و بندگان خوب و شایسته خداوند در این شب تمایل زیادی به رفتن به در خانه خداوند و ارتباط و انس با معبود خویش دارند.
بنابر معنای دوم، «لیلةالرغائب» یعنی شبی که در آن عطاء و بخشش خداوند فراوان است و بندگان مخلص خداوند با روآوردن به بارگاه قدس ربوبی و خاکساری در برابر عظمت حق، شایسته دریافت انعام، عطا و بخشش بیکرانه حق میشوند.
عظمت و ارزش لیلةالرغائب
درباره فضیلت و ارزش و عظمت آن میتوان دو جهت زیر را بیان کرد: 1) از این جهت که اصولاً شب جمعه، خود دارای ویژگی و ارزش خاصی است و اعمال عبادی فراوانی در آن وارد شده و زمان عبادت و مناجات و عرض حاجات با قاضیالحاجات است.
2) ماه رجب اولین ماه از ماههای حرام(ماههای حرام عبارتند از رجب، ذیالقعده، ذیالحجه، محرم) و ماه خدا و هنگام عبادت و دعا و استغفار است و رحمت الهی در این ماه در حال ریزش و نزول است، به همین جهت این ماه را رجبالاصب گویند، چون «صب» به معنای ریختن است. پس لیلةالرغائب، شرافت و ارزش شب جمعه و ماه رجب هر دو را درخود جمع کرده و ارزشی دوچندان دارد.
شیخ المحدثین عباس قمی در کتاب شریف مفاتیحالجنان درباره این شب مینویسد: بدان که شب جمعه اول ماه رجب را لیلةالرغایب گویند و از برای آن عملی از حضرت رسول(ص) با فضیلت بسیار وارد شده که سیدبن طاووس در کتاب اقبال و علامه مجلسی در اجازه نبیزهره آن را نقل کردهاند.
از جمله فضیلتهایی که برای آن برشمردهاند اینکه به سبب شرافت این شب گناهان بسیار از کسانی که اعمال خاصی را انجام دهند آمرزیده میشود.
از اعمال این شب نمازی است که اگر شخص آن را به جا آورد، پس از مرگ هنگامی که در قبر گذاشته شود خداوند تبارک و تعالی ثواب نمازش را بهسوی او به بهترین صورت میفرستد تا همدم او شود و او را از تنهایی بیرون آورد، این شخص با روی گشاده و درخشان و زبانی شیوا و فصیح به او میگوید: ای حبیب و دوست من! بشارت باد تو را که از هر شدت و سختی نجات یافتی. میت میپرسد: تو کیستی؟ به خدا سوگند که من چهرهای بهتر از روی تو ندیدهام و کلامی شیرینتر از کلام تو نشنیدهام و بویی بهتر از بوی تو نبوییدهام.
آن شخص میگوید: من ثواب آن نمازم که در فلان شب از فلان ماه از فلان سال به جا آوردی. امشب نزد تو آمدهام تا حق تو را ادا کنم و مونس تنهایی تو باشم و وحشت را از تو بردارم و چون در صور رستاخیز دمیده میشود من در عرصه قیامت، سایه بر سر تو خواهم افکند. پس خوشحال باش که هرگز خیر از تو معدوم نخواهد شد.
آنگاه شیخ عباس قمی درباره چگونه اعمال این شب مینویسد: کیفیت آن چنان است که روز پنجشنبه اول ماه رجب را روزه میداری و چون شب جمعه داخل شود مابین نماز مغرب و عشا دوازده رکعت نماز میگذاری که هر دو رکعت را با یک سلام تمام میکنی. در هر رکعت از آن نماز یک مرتبه «حمد» و سه مرتبه «اناانزلناه» و دوازده مرتبه «قل هوالله احد» میخوانی و چون از نماز دو رکعتی فارغ شدی، هفتاد مرتبه «اللهم صلی علی محمدالنبی الامی و علی اله» میگویی و سپس به سجده میروی و هفتاد مرتبه «سبوح قدوس رب الملائکه و الروح» میگویی. پس از آن، سر از سجده برمیداری و هفتاد مرتبه «رب اغفر و ارحم و تجاوز عما تعلم انک انت العلی الاعظم» میگویی. پس از آن نیز دوباره به سجده میروی و هفتاد مرتبه «سبوح قدوس رب الملائکه و الروح» میگویی. آن گاه حاجت خود را میطلبی که برآورده خواهد شد. (مفاتیحالجنان، شیخ عباس قمی با تصرف و تخلیص)
از اولین شب جمعه در ماه رجب غافل نشوید
از پیامبر اکرم(ص) روایت شده است که فرمودند: از اولین شب جمعه در ماه رجب غافل نشوید؛ زیرا شبی است که فرشتگان آن را «لیلةالرغائب» مینامند. این نامگذاری به این جهت است که هنگامی که مقداری از شب گذشت، هیچ فرشتهای در آسمانها و زمین نمیماند مگر این که در کعبه و اطراف آن جمع میشوند؛ آنگاه خداوند میفرماید: ای فرشتگانم! هرچه میخواهید از من درخواست کنید، فرشتگان عرض میکنند: حاجت ما این است که از روزهداران رجب درگذری؛ خداوند میفرماید: این کار را انجام دادم.
عارف کامل، ملکی درباره اعمال این شب مینویسد: بهتر است کسی که این حدیث را میشنود، در این شب، زیاد بر فرشتگان صلوات فرستاده تا تکلیفی را که آیه تحیت (سوره نساء آیه 86) برای صلوات فرستادن به عهده ما گذاشته به اندازه توانایی انجام داده باشد. وی آنگاه به نقل از رسول خدا(ص) نمازی را که در بالا شرح آن گذشت نقل میکند.
ملکی تبریزی این پرسش را مطرح میکند که ظاهر روایت این است که «لیلةالرغائب» اولین شب جمعه ماه رجب است و اگر اعمالی که در این روایت ذکر شده از اعمال این شب بوده و شب جمعه اول ماه، مصادف با اول ماه شد، چگونه میتوان این عمل را بهجا آورد؟
وی پاسخ میدهد از آنجایی که پنجشنبه قبل از جمعه اول، جزو ماه رجب نیست؛ باید در پاسخ بگوییم که اگر بخواهیم به ظاهر روایت عمل کنیم، این اعمال در صورتی است که شب اول ماه شب جمعه نباشد و اگر شب جمعه بود، شب جمعه دوم، این اعمال انجام میشود؛ گرچه لیلةالرغائب نباشد.
چون در روایت تصریح نشده که این اعمال حتماً باید در لیلةالرغائب باشد. ولی راه دوم و سومی هم هست که صحیحتر به نظر میرسد. راه دوم این است که این اعمال را بدون روزه انجام دهیم و راه سوم این است که روزه را هم بگیریم گرچه روزه در رجب نباشد. (کتاب المراقبات/ مرحوم آیتالله حاج میرزا جواد مالکی تبریزی) اجمالاً آنکه لیلةالرغائب، اولین شب جمعه ماه رجب است که برای آن اعمال و فضایل بسیاری نقل کردهاند که از آن جمله میتوان به روزه پنجشنبه و استغفار زیاد در آن شب اشاره کرد. کسی که میخواهد به ثواب و پاداش اعمال این شب برسد باید به اعمال آن اهتمام جدی بورزد.
