آیت‌الله‌العظمی حسینی‌زنجانی؛ فیلسوفی که مورد تمجید علامه‌طباطبایی بود

به گزارش خبرگزاری بین‎المللی قرآن(ایکنا) از زنجان، با توجه به فرارسیدن نخستین سال‌روز ارتحال حضرت آیت‎الله‌العظمی سید‌محمد‌عزالدین حسینی زنجانی، مرجع فقید زنجانی، این خبرگزاری در نظر دارد تا در مجالی کوتاه، درحد وسع خود به بیان بخشی از ویژگی‎های بارز شخصیتی و علمی این عالم ربانی بپردازد.
بخشی از زندگی‎نامه آیت‏الله‌العظمی سیدمحمد‌عزالدین حسینی زنجانی:
ایشان در سال 1300 هجری شمسی مطابق با 1340 هجری قمری در شهر زنجان متولد شد و تحت تربیت پدر بزرگوارش، آیت‎الله‌العظمی میرزا‌محمود حسینی‌زنجانی مدارج علمی را طی کرده و در کنار آن به تحصیلات کلاسیک و فراگیری زبان فرانسه نزد میرزامهدی‌خان وزیری پرداخت.
قبل از تشکیل حوزه علمیه قم، به وسیله مرحوم آیت‎الله‌العظمی حائری یزدی، حوزه علمیه زنجان در منطقه از موقعیت ویژه‎ای برخوردار بود که آیت‎الله سید‌یونس اردبیلی، آیت‎الله فاضل لنکرانی، پدر مرجع فقید و آیت‎الله‌العظمی سیدابوالحسن رفیعی‌قزوینی از جمله تربیت‌یافتگان این حوزه هستند که هر کدام از این بزرگان در فقه و اصول و فلسفه از حوزه علمیه زنجان استفاده کرده‎اند.
آیت‌الله‌العظمی سید‌عزالدین حسینی‌زنجانی پس از ورود به قم در کلاس‌های درس خارج آیت‎الله‌العظمی حجت در فقه و اصول شرکت کرده و از اول اصول تا اواخر استصحاب و در فقه از اول خیار مجلس تا آخر خیارات و یک دوره صلاة را دوره می‎بیند که حدود 13 سال به طول می‎انجامد.
پس از گذشت چند سال از ورود آیت‎الله حسینی‌زنجانی، آیت‎الله‌العظمی بروجردی در قم اقامت گزیده و درس خویش را شروع می‎کند و آیت‎الله حسینی‌زنجانی در کلاس‌های درس وی شرکت کرده و در اصول از ابتدا تا اواسط ظن و در فقه، کتاب اجاره و بخش اعظم صلاة را آموزش می‌بیند و نیز در درس اصول آیت‌الله‌العظمی صدر نیز به مدت یک دوره حاضر می‌شود.
وی همچنین از محضر آیت‎‌الله‌العظمی سیداحمد خوانساری، خارج مباحث الفاظ را آموخته و کتاب «اسفار اربعه» را به مدت یک دوره به جز مباحث جواهر و اعراض، در محضر حضرت امام خمینی(ره) خواند. وی این کتاب را یک دوره در محضر امام خمینی(ره) و یک دوره در معیت علامه طباطبایی و نصف دوره را در محضر حاج شیخ مهدی مازندرانی خوانده است.
تحصیل آیت‌الله‌العظمی سید‌محمد‌عزالدین حسینی‌زنجانی در نجف اشرف:

آیت‌الله‎العظمی حسینی‌زنجانی پس از سال‏ها تحصیل و تدریس در حوزه علمیه قم به نجف اشرف عزیمت کرد و ماه‎ها در کلاس‌های درس آیات عظام سیدعبدالهادی‌شیرازی و سیدابوالقاسم خوئی و به ویژه سیدمحسن حکیم شرکت می‎کرد، درحالی که خود از مجتهدان مطرح حوزه علمیه بود.
پس از رحلت پدر بزرگوارش، ایشان در سال 1335 به جهت اداره مسجد جامع زنجان که به مسجد و مدرسه «سید» معروف است، در زنجان مستقر شد و در آن مسجد، نماز جماعت و جمعه را اقامه می‎کرد.
گفتنی است، در زنجان نماز جمعه به وسیله اجداد ایشان اقامه می‌شده است و این منصب در اولاد ایشان بوده است. همچنین حوزه درس خارج ایشان به طور مرتب در زنجان دایر و محور بحث، فقه کتاب «وسیله النجاة» آیت‌الله‌العظمی اصفهانی بود و نیز کتابخانه‎ای در مرکز شهر به نام «کتابخانه حسینی» تأسیس کرد که هم‎اکنون یکی از کتابخانه‎های فعال شهر است.
از جمله آثار آیت‎الله ‌العظمی حسینی‌زنجانی می‎توان به رساله علمیه، راه رستگاری، تفسیر سوره حمد، شرح زیارت عاشورا، مناسک حج و ترجمه فارسی آن، شرح خطبه حضرت زهرا(س)، زندگی‌نامه علامه فرزانه شیخ محمد‌جواد بلاغی، کتاب مطارحات حوال معیار‌الشرک فی‌القرآن (به زبان عربی و ترجمه فارسی) و یکصد و ده سؤال اشاره کرد.
پای صحبت‌های نزدیکان آیت‌الله العظمی حسینی‌زنجانی:
حجت‌الاسلام یاسر مقدم، مدیر فعلی مدرسه علمیه سید زنجان درخصوص مهاجرت آیت‌الله حسینی‌زنجانی به مشهد مقدس، به خبرنگار ایکنای زنجان گفت: در اوایل انقلاب، با توجه به این‌که ایشان یک فرد انقلابی بود، عده‎ای قصد جان ایشان را کرده و تهدید کرده بودند که در صورت عدم ترک زنجان، جان اطرافیان ایشان نیز به خطر می‎افتد.
وی ادامه داد: ایشان نیز پس از ترور نافرجام توسط عوامل ضدانقلاب و برای جلوگیری از ریختن خون عده‎ای بی‎گناه، زنجان را ترک کرده و در مشهد، به تربیت شاگردان مشغول شد.
مدیر فعلی مدرسه علمیه سید زنجان با اشاره به ولایت‎پذیری آیت‌الله‌العظمی حسینی‌زنجانی، تصریح کرد: ایشان چندان رغبت به صدور اعلامیه و بیانیه‎های پشت سر هم نداشت و عمده‏ترین دلیل آن نیز این بود که ایشان صدور اعلامیه را از شئون ولی‎فقیه می‌دانست، منتهی اگر ولی فقیه حکمی یا سفارشی می‌کرد، ایشان هم در جماعت بر نظر ولی‎فقیه بحث کرده و سخنرانی می‎کرد.
حجت‎الاسلام مقدم خاطرنشان کرد: در زمان حیات حضرت امام خمینی(ره) ایشان از شاگردان حضرت امام بود و در زمان رهبری آیت‌الله خامنه‌ای هم ایشان حالت تبعیت در مقابل نظر ولی‌فقیه را همیشه دارا بود.

حوزه‌های علمیه، فقیهی ذوالفنون همچون آیت‌الله‌العظمی حسینی را کمتر دیده‌اند
وی با بیان این‌که آیت‎الله العظمی حسینی زنجانی، از هر بابی که صحبت می‌شد، سررشته داشت، گفت: امروز فقیهی همچون ایشان در حوزه علوم دینی کم داریم که ذوالفنون باشند، ایشان علاوه بر فقه و اصول، بر عرفان و مثنوی متبحر بود.
این مقام مسئول با اشاره به خصلت میهمان‌نوازی ایشان، بیان کرد: زبان آدمی عاجز از بیان شخصیت والای انسانی این عالم ربانی است، چراکه بسیار مهربان بوده و با وجود کهولت سن، جلوی پای مهمان می‌ایستاد.
حجت‎الاسلام مقدم یادآور شد: همچنین آیت‎الله‌العظمی حسینی‌زنجانی پس از بازگشت از نجف، مسجد سید را که 200 سال قدمت داشت، فعال کرده و «کتابخانه حسینی» را با اخذ وام 2 میلیون تومانی از بانک راه‎اندازی کردند.
مدیر حوزه علمیه سید زنجان با انتقاد از اصحاب رسانه درخصوص عدم پرداختن به سیره آیت‎الله العظمی حسینی زنجانی، اظهار کرد: با وجود این‌که در خارج از استان مطبوعات توجه ویژه‎ای به این عالم ربانی دارند، اما در زنجان که در گذشته، شهری عالم پرور بوده است، رسانه‎ها در این خصوص سهل‏انگاری کرده و کمتر نسبت به انعکاس این موضوع حساس نشان داده‎اند.
حجت‌الاسلام مقدم، متذکر شد: آیت‌الله‌العظمی حسینی‌زنجانی، از شاگردان فلسفی مرحوم علامه‌طباطبایی بود و وی در خصوص ایشان فرمود: «در فلسفه به 5 شخصیت مراجعه کنید که یکی از آنها آیت‌الله حسینی زنجانی است.»

مشهد مقدس؛ مرکزیت علوم حوزوی و مقصد مهاجرت آیت‌الله حسینی
همچنین سید‌مجتبی حسینی، نوه آیت‎الله‌العظمی سیدمحمد‌عزالدین حسینی‌زنجانی، در خصوص مهاجرت این عالم ربانی به مشهد مقدس، به خبرنگار ایکنای زنجان، گفت: به طور طبیعی هر عالمی جایی می‎رود که علم او در آن مکان مرکزیت داشته و بتواند با هم‌مسلکان خود حشر و نشر داشته باشد، از طرف دیگر بعد از انقلاب در محیط زنجان هنوز این ظرفیت و بستر ایجاد نشده بود که ایشان بتواند به نتایج مدنظر خود برسد.
وی با اشاره به ویژگی‎های بارز شخصیتی ایشان، گفت: آیت‎الله حسینی‌زنجانی درس‎های حوزوی را عمیق خوانده بود و در امور علمی نظم داشت که شاهد این ادعا، شاگردان معظم‌له می‎باشند.
حسینی خاطرنشان کرد: ایشان در اواخر عمر نیز با وجود کهولت سن، پس از اقامه نماز صبح بلافاصله مشغول مطالعه شده و حتی یک روز از مطالعه کتاب دست نمی‎کشیدند.
وی با بیان این‌‌که مداومت و ممارست ایشان در مسائل علمی ستودنی است، عنوان کرد: معظم‎له حافظه‌ای بسیار قوی داشته و در استناد به کتب علمی، به صورت دقیق به جلد و شماره آن استناد می‏کرد که یک محقق به راحتی می‌توانست به مستندات ایشان دست یابد.
این مدرس دانشگاه‌های زنجان با تأکید بر این‌که فهم روایی بسیار دقیق معظم‎له در عالم شیعه بی‎نظیر بود، گفت: فهم ایشان از کلام وحی و سنت ائمه معصومین(ع) به قدری دقیق و ارزشمند بود که دیگران را به تحیر وا می‎داشت.

تسلط بی‌نظیر آیت‌الله حسینی‌زنجانی به زبان فرانسه
حسینی با بیان این‌که ایشان عالم به‌روزی بود، بیان کرد: ایشان علاوه بر تسلط به زبان عربی، به راحتی به زبان فرانسه صحبت می‏کرد و تسلط بی‏‌نظیری به کتب فرانسوی داشت.
سید‌محمدیگانه‌فرد، از نزدیکان آیت‎الله‌العظمی حسینی‌زنجانی نیز که قریب به 60 سال از محضر ایشان استفاده کرده است، با بیان این‌که معظم‏له خود را وقف مردم کرده بود و تمام حاجت‎های مادی و معنوی آنان را رفع و رجوع می‎کرد، بیان کرد: هر کسی به در خانه ایشان می‎آمد، مأیوس برنمی‎گشت.
وی خاطرنشان کرد: معظم‏له در اخلاق و رفتار زبانزد خاص و عام بود و بین فقیر و غنی و کوچک و بزرگ فرقی قائل نمی‌شد.
در ادامه، زین‎‏العابدین صفوی، از شاگردان آیت‎الله العظمی سیدمحمدعزالدین حسینی‌زنجانی، با اشاره به این که از سال 63 به مدت 5 سال محضر درس اصول و تفسیر قرآن معظم‎له را درک کرده است، گفت: البته ارتباط علمی بنده با ایشان بعد از این فاصله زمانی نیز ادامه داشت.
وی با بیان این‌که ایشان عالم یگانه‎ای بود که حوزه علمیه نظیر ایشان را کمتر به خود دیده است، تأکید کرد: احاطه بر علوم مختلف توسط معظم‏له از جمله فقه، اصول، رجال، تفسیر، ادبیات عرب  و فارسی و مسائل اجتماع و سیاسی تحسین همگان را برانگیخته بود.
صفوی با اشاره به این‌که آیت‎الله‌العظمی حسینی‌زنجانی از شاگردان علامه طباطبایی بوده و کلاس درس ایشان پربار بود، گفت: علاوه بر طلاب، دانشگاهیان و روشنفکران نیز در کلاس درس ایشان حضور می‎یافتند.
وی با اشاره به ویژگی‎ بارز کلاس‎های تفسیر قرآن این عالم ربانی، عنوان کرد: ایشان تفسیرشان مبتنی بر مکتب علامه طباطبایی بود و به روش قرآن به قرآن تفسیر را انجام می‎داد؛ البته گاهی نیز کاملاً مستقل عمل کرده و حتی علامه طباطبایی را نقد می‎کرد.
صفوی خاطرنشان کرد: معظم‎له وقتی وارد مبحثی می‎شد، گاهی چندین ماه این بحث به طول می‎انجامید، چراکه به جوانب مختلف، شعبه‎ها و شاخه‎ها اشاره کرد و در این رابطه ید طولایی داشت. برای نمونه وقتی بحث «تجسم اعمال در قرآن» را مطرح می‎کردند به تمام مباحث فرهنگ عامه، فلسفه، ادبیات، جامعه‎شناسی، زیست‎شناسی اشاره می‎کردند تا مطلب به صورت جامع برای مخاطب تبیین شود.

برخورد صمیمی آیت‎الله العظمی حسینی‌زنجانی با شاگردان
این مدرس حوزه و دانشگاه زنجان به برخورد صمیمی آیت‎الله العظمی حسینی‌زنجانی با شاگردان خود اشاره کرد و گفت: ایشان پس از پایان کلاس درس نیز نشسته و ایستاده با شاگردان به صورت صمیمی گفت‌و‌گو کرده و صحبت‎های متنوعی را پیش می‎کشیدند؛ معظم‎له با وجود این‌که در رده علمای طراز اول بود و در سطح بالایی از علوم قرار داشت با افراد سطح پایین با تواضع برخورد می‎کرد و این نکته بسیار مهمی است، چراکه بسیاری از افراد متواضع هستند اما در سطوح بالای علمی و معرفتی قرار ندارند.
وی یادآور شد: منزل ایشان همواره محل رفت و آمد طلاب و سؤال‌کنندگان بود و با حوصله و صبوری آنان را به حضور خود می‌پذیرفت.