نگاهی به چرایی تبلیغ دین و شناسایی نیاز مخاطبان
گروه اندیشه: دین اسلام، مسیر صحیح زندگی را فراروی ما مینهد، تبلیع چنین دین کاملی نیاز به دقت و جدیت ویژهای دارد، در این زمینه شناسایی مخاطبان و نیاز آنها نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است، در همین رابطه گزارشی میدانی را در ادامه میخوانیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، دین اسلام، دینی است که پذیرفتن تمام دستورات آن سبب سعادت هر دو دنیای انسان میشود و مسیر صحیح زندگی فردی و اجتماعی را فرا روی ما مینهد، گاهی اوقات دیده میشود که برخی در بیان دین آن را به مشکلترین صورت تعریف و با الفاظ و اقداماتی دشوار همراه میکنند که مانع گرایش و جذب کودکان، جوانان و ... به معارف دین میشود در حالی که باید دین اسلام واضح، صریح و در قالبی ساده همانطور که است بیان شود. بدون هیچ کم و کاستی...!!
اما متأسفانه گاهی از اصول و اخلاقیات اسلام که امری بسیار مهم و تأثیرگذار در زندگی انسان است، غافل شدهایم و به بررسی برخی مسائل حاشیهای پرداختهایم که این خود سرگردانی عدهای از افراد را در اجرای احکام اسلامی بهدنبال دارد، در حالی که اسلام، دینی سخت و دامنگیر نیست....
با توجه به مسئله مهم ترویج دین بهصورت ساده و صریح بر آن شدیم تا گزارشی بهصورت میدانی تهیه کنیم و نظر مردم را درباره نحوه ارائه دین جویا شویم.
فهیمه بهمنی، کارشناس علوم تربیتی در گفتوگو با ایکنا گفت: بهعنوان یک شهروند معتقدم خلأهای زیادی در حوزه تبیلغ دین وجود دارد و بیتوجهی به بخش مهمی از دین یعنی اخلاق و به عبارت دیگر حقالناس یکی از این خلأها است و این در حالی است که بارها شنیدهایم ممکن است خداوند حقالله را ببخشد اما حقالناس را به صاحب حق واگذار کرده است.
دین اسلام؛ زیبا، سهل و مطابق با فطرت است
وی افزود: دین زیبا، سهل و مطابق با فطرت است و نباید بهگونهای معرفی شود که تصور دیگری از دین در جامعه پدید آید در حالی که به علل برخی شیوههای نادرست در تبلیغ، این تصور در برخی از جوانان بهوجود آمده است.
نقش هنر در تبلیغ دین نباید فراموش شود
این کارشناس علوم تربیتی گفت: نقش هنر در تبلیغ دین را نباید فراموش کرد، زیرا هر آنچه بهوسیله هنر معرفی میشود در ذهن و دل جاودانه میماند و از خاطر محو نمیشود.
بهمنی در زمینه شیوه صحیح تبیین دین برای کودکان اظهار کرد: معارف دینی حتماً باید در حد فهم کودک بیان شود و از گفتن بخشهایی از اعتقادات که کودک از درک آنها عاجز است به شدت پرهیز شود.
مبلغان دینی از ظرفیت منابر برای معرفی دین استفاده کنند
راضیه فنودی، دانشجوی روانشناسی نیز در این زمینه گفت: من همواره در مجالس و محافل مذهبی شرکت کردهام و معتقدم اینگونه جلسات به لحاظ روحی و روانی به انسان آرامش میبخشد، اما مبلغان دین از ظرفیت بزرگ منبر و مجالس دینی بهتر از این میتوانند استفاده کنند.
وی افزود: وقت امانت مردم است و این امانت در مدت 45 تا یک ساعت در اختیار کسی قرار دارد که با بیان خویش میخواهد مردم را با معارف قرآن و دین آشنا کند؛ بنابراین به عقیده من بهعنوان یک دانشجو باید نهایت دقت را در انتخاب موضوع مورد بحث، شیوه بیان و.. وجود داشته باشد.
وقت مردم امانتی در اختیار واعظان و سخنرانان است
این دانشجوی روانشناسی بیان کرد: سخنان مفید و سازنده که بتواند نیازهای جامعه امروز را پوشش دهد بهطور طبیعی مخاطب خودش را خواهد داشت و نیاز به اقدام خاصی برای جذب افراد نیست، اما در شرایط فعلی هرچند سخنرانان و مبلغان خبره و پختهای وجود دارد، اما کسانی هم هستند که به اندازه کافی قدر این فرصت و امانت را نمیدانند.
فنودی گفت: نکته دیگری که میتواند در گسترش فرهنگ دینی مؤثر باشد، ارتباط صمیمانه مردم و کسانی است که در مقام طلبگی و تبلیغ دین هستند، هرچقدر این ارتباط صمیمانه و به دور از تشریفات زائد باشد، دین در جامعه رواج بیشتری خواهد داشت.
تعلیم دین از قرآن آغاز شود
بهناز خسروی، معلم یکی از مدارس خراسان جنوبی نیز در اینباره اظهار کرد: یکی از مسائلی که در تبلیغ دین باید مدنظر قرار گیرد، آموزش قرآن است، به نظرم تعلیم دین را باید از قرآن و مفاهیم آن که اصل اسلام بدون افراط و تفریط است، شروع کرد.
وی افزود: هرچند در آموزش و پرورش اقداماتی در این زمینه صورت گرفته و نسبت به قبل به تعلیم اصل قرآن تأکید بیشتری میشود و مدارس قرآنی توسعه یافته اما هنوز در آغاز راه هستیم و باید این مسیر را جدی پیگیری کنیم.
تنها به روانخوانی قرآن اکتفا نشود
خسروی ادامه داد: انس با قرآن لذتی دارد که هرکس آن را بچشد، با هیچ چیز دیگر عوض نخواهد کرد و لزوم درک شیرینی دوستی با کلام خدا آشنایی با مفاهیم و ظرایف آن است، بدین جهت نباید تنها به روانخوانی قرآن اکتفا کرد.
این معلم عنوان کرد: اگر مؤسسات قرآنی دارای امکانات بهروزی باشند، کودکان، نوجوانان و جوانان با اشتیاق جذب کلام نور شده و در یکی از رشتههای علوم قرآنی تمایل به آموزش خواهند داشت.
محبت؛ لازمه رسوخ در دل جوانان
وی افزود: براساس تجربه دوران معلمی میگویم، محبت و همذاتپنداری دو اصلی است که بهوسیله آن میتوان در دل نوجوان و جوان نفوذ کرد و اگر کسانی که دغدغه دین دارند با توجه به این دو مؤلفه حرکت کنند به توفیق الهی میتوانند میان نوجوان و جوان و آموزههای خداوند پل ارتباطی برقرار کنند.
خسروی ادامه داد: البته بیش از هر کسی خانوادهها در انتقال مفاهیم دینی نقش دارند و اگر والدینی خودشان نخواسته باشند فرزندشان فردی معتقد شود نهادهای دیگر از جمله مدرس و دانشگاه به ندرت میتوانند در شخصیت فرد تأثیر بگذارند.
طاهره جوانمرد، فارغالتحصیل رشته ادبیات فارسی در اینباره بیان کرد: شرایط تبلیغ در دنیای امروز با گذشته متفاوت است و در سدههای گذشته افراد کمتر در مواجهه با نظرات دیگر گروهها و مذاهب و ادیان قرار داشتند اما در دنیای امروز فرد با چند کلیک ساده میتواند با عقاید فرقههایی چون بهائیت آشنا شود.
زیباییهای دین، سخت جلوه داده نشود
وی افزود: نکته قابل تأمل اینجاست که این گروهها با شیوههای کاملاً روانشناسانه عمل میکنند و با دقت در ظرافتها، عقاید نادرست خود را در نزد جوانی که اطلاعات کافی نیز ندارد، زیبا جلوه میدهند و ممکن است حتی بتوانند بر عقاید او نیز تأثیر بگذارند.
جوانمرد گفت: ما نیز نباید در تبلیغ دینمان بدون برنامه اقدام کنیم و با عملکرد نادرست همه رشتههای بین مردم و دین را پاره کنیم و زیباییهای دین را سخت و سختیهای مسیر وصل به معبود را ناممکن جلوه دهیم.
مشکل بیحیایی در جامعه جدیتر از بدحجابی است
وی اظهار کرد: در بسیاری از موارد نیز در تبیین ارزشها به ظاهر بسنده کردهایم. بهعنوان مثال به نظر من در مقوله عفاف و حجاب مشکل جامعه ما بیحجابی نیست بلکه بیحیایی است که در ظاهر چندان قابل مشاهده نیست.
جوانمرد ادامه داد: حجاب برگرفته از آیات قرآن است، اما تأکید بیش از اندازه بر آن سبب میشود، افراد به جهت فشار اجتماع و خانواده حجاب(حتی حجاب برتر) را داشته باشند در حالی که حیای درونیشان به اندازه ظاهر دینیشان نیست و این مسئله بسیار آسیبزا است.
این کارشناس ادبیات فارسی افزود: به عقیده من از آنجایی که شعر بر احساس آدم تأثیر عمیقی میگذارد، بهتر است در تبیین ارزشها از اشعار شیرین شعرای فارسی استفاده شود و تجربه نیز ثابت کرده سخنرانانی که در سخنان خویش از شعر مدد میجویند موفقتر خواهند بود.
در حوزه معرفی دین گامهای جدیتری برداشته شود
آزاده قربانی، کارشناس علوم اجتماعی گفت: میان دینی که ما شناختهایم و جامعه امروز فاصله بسیار زیاد و عمیق است و با وجود همه گفتهها و شنیدهها کسی در این زمینه کاری نمیکند و یا فریاد بلند تأثیرگذاری نمیزند.
وی بیان کرد: بهعنوان مثال در زمینه ازدواج، از هدف ازدواج و انگیزه تشکیل خانواده گرفته تا شیوه فرزندپروری تفاوت عمیقی میان فرامین الهی و رسوم جامعه امروز وجود دارد که وجود انسان را میآزارد و نمکی بر زخمهای انسان است.
چرا همسران از باهم بودن لذت نمیبرند؟
این کارشناس علوم اجتماعی اظهار کرد: قرآن کریم هدف از با هم بودن زن و مرد در کنار یکدیگر را رسیدن به آرامش از طریق محبت و مودت عنوان کرده است، اما بهراستی چقدر از زنان و مردان امروز از با هم بودن لذت میبرند.
قربانی عنوان کرد: اگر آیات نورانی قرآن درست بیان میشد و سختگیریهای بیجا و نادرست، خدایی بودن را در نظر مردم سخت و غیر ممکن جلوه نمیداد، الان شاهد شرایط فعلی نبودیم که در نزد برخی نمیتوان سخنی از دین و دینداری گفت.
وی ادامه داد: اگر از همان ابتدا بهجای افراط و تفریطها، دوستانه از حیا و حجاب میگفتیم و بهعنوان مثال برای جوان بیان میکردیم که رعایت حریمها در دوران تجرد، علاقه بیشتر به همسر را در ایام تأهل بهدنبال دارد، امروز کمتر در زمینه عفاف و حجاب دغدغه داشتیم.
حجتالاسلام علیرضا نخعیپور، مسئول مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان جنوبی درباره نحوه بیان دین گفت: در تبلیغ دین شرط اول مخاطبشناسی است و تا نتوانیم مخاطب خود را بهدرستی بشناسیم موفق نخواهیم بود.
نداشتن شناخت کافی از مخاطب، آسیب تبلیغ است
وی با اشاره به اینکه عدم شناخت مخاطب یکی از آسیبهای تبلیغ در شرایط فعلی است، افزود: اگر مخاطب را نشناسیم ممکن است حتی عکس نتیجهای که مد نظر ما است، حاصل شود و از این منظر این موضوع حائز اهمیت است.
نخعیپور با اشاره به اینکه ارتباط حضوری و مستقیم بهترین شیوه در تبلیغ دین است، عنوان کرد: نمونه این ارتباط را میتوان در حلقه شجره طیبه صالحین دید.
مسئول مرکز مشاوره حوزه علمیه خراسان جنوبی گفت: نباید نسخه اعتقادی که مبلغ برای مخاطب میپیچد بیشتر یا کمتر از سطح فکری او باشد، زیرا اگر کمتر از سطح فکری او باشد، تصور خواهد کرد دین همین بیانات و دستورهای ساده و ابتدایی است.
ضرورت اولویتسنجی مسائل در تبلیغ دین
نخعیپور با اشاره به اولویتسنجی مسائل در تبلیغ دین بیان کرد: در تبلیغ و بیان حوزههای اعتقادی مانند اصل توحید کم کار شده در حالی که مبنای اصلی و شاکله اعتقادی مسلمان همان اصول دین است و البته ارائه مباحث اصولی و اعتقادی دین، هنر میخواهد.
وی در زمینه چگونگی تبلیغ دین برای کودکان اظهار کرد: اگر والدین میخواهند کودکانشان معتقد رشد کنند خودشان باید به لحاظ اعتقادی جلو باشند و با مشاورههای دقیق، شیوههای انتقال مفاهیم دینی را بیاموزند. والدین باید روانشناسی کودک بدانند تا بدانند چگونه میتوانند یک ارزش یا رفتار را در کودک نهادینه کنند.
