تدبر در قرآن کریم، زمینه‌ساز درک الهی بودن آن است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از زنجان، حجت‌الاسلام عباس صبوحی، مدرس مؤسسه تدبر در کلام وحی قم عصر دیروز، 29 اردیبهشت‌ماه، در کارگاه تخصصی «تدبر در قرآن» که در مرکز علمی ـ کاربردی جهاددانشگاهی برگزار شد، با تأکید بر این‌که امروز در برهه حساسی از زمان، مکان و موقعیت واقع شده‌ایم، گفت: از نظر زمانی، در برهه‌ای قرار گرفته‌ایم که حرکتی شکوفا‌ شده به نام اسلام، پس از مدت‌ها سر برآورده و ادعایش این است که فرهنگ قرآن را جهانی خواهد کرد و از نظر مکانی در قلب این حرکت قرار گرفته‌ایم و همچنین از نظر موقعیتی نیز سردمداران تبلیغ و ترویج این فرهنگ هستیم.
وی افزود: دشواری و حساسیت این برهه به این دلیل است که جبهه مقابل ما، با وجود این‌که افکاری معاندانه دارد، اما با چهره‌ای علمی به میدان آمده و جنگ با دشمنی که ظاهری علمی دارد، نیاز به ابزار، ظرفیت و ذخیره‌ای غنی و محکم دارد.
این مدرس مؤسسه تدبر در کلام وحی قم در ادامه با اشاره به آیات سوره مبارکه مدثر و تدبر در آن، ابزار مورد نیاز برای این جنگ را از طریق آیات کلام وحی تشریح و اظهار کرد: در دوره تبلیغ پیامبر اکرم(ص)، زمانی که ایشان با عناد فراوان در مسیر تبلیغ روبرو شده و دلگیر شدند، ردایی به خود پیچیده و خود را از محیط رها کردند که به این حالت در ادبیات عرب «مدثر» اطلاق می‌شود، از این‌رو خداوند متعال در سوره مبارکه مدثر، پیامبر اکرم(ص) را مخاطب قرار داده است.
حجت‌الاسلام صبوحی ادامه داد: پس از مخاطب قرار دادن پیامبر اکرم(ص) با آیه «یَا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ: اى کشیده رداى شب بر سر»، خداوند متعال ایشان را دعوت به ایستادن و صبوری می‌کند و با اشاره به آیه 8 این سوره «فَإِذَا نُقِرَ فِی النَّاقُورِ: پس چون در صور دمیده شود»، قیامت را یادآوری کرده و ایشان را دعوت به هدایت امت می‌کند چراکه در تاریخ نیز آمده است که حضرت نوح(ع) با وجود عمر950 ساله خود، در هر 12 سال، توانست یک نفر را مؤمن کند.
وی اظهار کرد: خداوند سبحان در آیات بعدی این سوره مبارک، قدرت و جاه افرادی را که با پیامبر اکرم(ص) به عناد برخواسته‌اند را توصیف کرده و در نهایت به سحر دانستن قرآن توسط آنان و طرح‌ریزی و تفکرشان برای دشمنی اشاره می‌کند و در پاسخ به این طرح‌ریزی‌ها نیز می‌فرماید «إِنَّهَا لَإِحْدَى الْکُبَرِ: که آیات [قرآن] از پدیده‌‏هاى بزرگ است» و سرنوشت آنان را دوزخ معرفی می کند که 19 نگاهبان دارد.
این کارشناس علوم قرآنی با تأکید بر این‌که ابزار جنگیدن با معاندان، باید منبعی وحیانی باشد، تصریح کرد: قرآن کریم، در زمینه‌های مختلف فردی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی  فرهنگی برای انسان برنامه ارائه کرده و ما مدعی هستیم که قرآن باید در رأس فرهنگ‌های دنیا قرار گیرد اما نکته قابل توجه این است که تاکنون چه میزان این برنامه‌ها را در زندگی وارد کرده و تا چه حد این آیات الهی برای ما تحول‌آفرین بوده است؟
تأکید امیرالمؤمنین(ع) بر تدبر در قرآن
حجت‌الاسلام صبوحی با اشاره به این‌که تا در قرآن تدبر نکنیم، به الهی بودن آن پی نمی‌بریم، عنوان کرد: آیاتی همچون آیه 29 سوره مبارکه ص که در آن آمده است «کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَکَّرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ: [این] کتابى مبارک است که آن را به سوى تو نازل کرده‌‏ایم تا در [باره] آیات آن بیندیشند و خردمندان پند گیرند»، به این نکته اشاره دارد که تا تدبر به قرآن اضافه نشود، تفاوتی با کلام‌های دیگر ندارد و این تدبر است که قرآن را اثرگذار می‌کند.
وی تأکید کرد: امیرالمؤمنین(ع) برای تأکید بر تدبر در قرآن می‌فرماید «ألا لا خَیرَ فی قِراءةٍ لیسَ‏فیها تَدَبُّرٌ: بدانید قرائتی که همراه با تدبّر نباشد خیری در آن نیست.» و پیامبر اکرم(ص) نیز در روز غدیر، در حالی که دست امیرالمؤمنین(ع) در دست او بود، فرمود «(معاشر الناس) تدبروا القرآن وافهموا آیاته وانظروا إلى محکماته ولا تتبعوا متشابهه، فوالله لن یبین لکم زواجره ولا یوضح لکم تفسیره الا الذى انا آخذ بیده ومصعده الی» و در این جملات، مردم را به تدبر در قرآن و فهم آن دعوت کرده و تفسیر قرآن را وظیفه علی(ع) می‌داند.
این مدرس مؤسسه تدبر در کلام وحی قم با بیان این‌که تا قرآن را نفهمیم، بستر تفسیر آن فراهم نمی‌آید، عنوان کرد: واژه «تدبر» در ادبیات عرب، به معنای پشت سر هم آمدن است و برای درک این واژه باید دانست که «تدبیر» به معنای پشت سرهم دریافت کردن است و خداوند متعال آیات قرآن را پشت سر هم آورده است و دستور به دریافت پشت سرهم آن نیز داده است چراکه تا ارتباط بین گزاره‌های قرآن، پشت سرهم درک نشود، قرآن فهم نشده است.
این کارشناس مسائل مذهبی با اشاره به این‌که اغلب تفاسیر امروز، به فهم تک‌تک آیه‌ها توجه کرده و تدبر در سوره‌ها در آن مغفول مانده است، اظهار کرد: این در حالی است که اعجاز هدایتی قرآن کریم، در سوره‌ها شکل گرفته است و مادامی که قرآن به عنوان 114 درمان برای دردهای جامعه درک نشود، هنوز برنامه سعادت درک نشده است.
قرآن کریم شواهد و قرائنی دارد که حجاب زمان را از میان برمی‌دارد
حجت‌الاسلام صبوحی گذر زمان را حجابی برای فعال کردن مکانیزم تدبر دانست و گفت: قرآن کریم شواهد و قرائنی در خود جای داده است که این حجاب را از میان برمی‌دارد و برای کشف انسجام قرآن، باید این حجاب‌ها برداشته شود.
وی در ادامه این کارگاه، به تفسیر آیات سوره مبارکه انشقاق پرداخت و گفت: خداوند متعال در ابتدا به شکافته شدن آسمان و کشیده شدن زمین به فرمان الهی اشاره داشته و سپس به حرکت قطعی انسان در جهت ملاقات الهی اشاره می‌کند و ویژگی این حرکت مرحله به مرحله را داشتن برنامه می‌داند.
این کارشناس علوم قرآنی در پایان یادآور شد: در آیه 21 این سوره مبارکه، به قرآن کریم به عنوان برنامه‌ای اشاره دارد که از بالا برای انسان آورده شده و آنها را دعوت به ایمان به خداوند متعال می‌کند «وَإِذَا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لَا یَسْجُدُونَ: و چون بر آنان قرآن تلاوت مى‏‌شود چهره بر خاک نمی‌سایند».
یادآور می‌شود، این کارگاه‌های تخصصی توسط معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی زنجان برپا شده و دور دوم آن نیز روز گذشته به میزبانی دانشگاه پیام نور زنجان برگزار شد.