«صِبْغَةَ اللّهِ» داشتن، اوصاف درونی انسان را به بهترین شکل زینت میدهد
گروه اندیشه: براساس آموزههای دین مبین اسلام، اوصاف درونی انسان تنها زمانی به بهترین شکل خود ساخته میشود که به رنگ خدا و به تعبیر قرآن کریم «صِبْغَةَ اللّهِ» باشد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، محسن جاهد، استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان، عصر روز گذشته، 15 تیرماه، در دومین دوره از سلسلهنشستهای «کاربرد اخلاق و فضیلتهای آن» که با حضور کارکنان جهاددانشگاهی استان زنجان در سالن همایشهای شهید نوری این نهاد برگزار شد، با اشاره به اینکه فایدهگرایی اخلاقی، وظیفهگرایی اخلاقی و اخلاق فضیلت، سه نظریه عمده اخلاقی محسوب میشوند، گفت: فایدهگرایان اخلاقی، عملی را اخلاقی میدانند که بیشترین فایده را برای بیشترین افراد داشته باشد.
وی افزود: در تعریف فایدهگرایان، از عمل اخلاقی، «افراد» به معنای همه موجودات زنده اعم از انسان و حیوان بوده و «فایده» نیز به معنای لذتهایی که به انسان رنجی را تحمیل نکنند، عنوان میشود.
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان با تأکید بر اینکه نظریه فایدهگرایی اخلاقی، نظریهای پرجاذبه، ولی دارای کمبودهایی است، اظهار کرد: یکی از اشکالات وارد بر این نظریه، مشکل محاسبه و دامنه آن است، چراکه فرد باید بداند فواید اعمال خود را در چه بازه زمانی و دامنهای بررسی کند تا اخلاقی باشد؛ در حالی که در بسیاری از موارد، این فرآیند، بسیار زمانبر است.
جاهد با اشاره به اینکه بسیاری از متون دینی ما نیز مبتنی بر فایده است، عنوان کرد: دعای «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ عِلْمًا نَافِعًا، وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ عِلْمٍ لاَ یَنْفَعُ: خدایا پناه میبرم به تو از علمی که سود نمیبخشد» که در تعقیبات نماز عصر بیان شده است، نمونهای از توجه به ضرر و فایده در متون دینی است، اما باید توجه داشت که اسلام، همه اخلاق را مبتنی بر فایدهگرایی نمیداند و در برخی موارد، فایدهگرایی با شهودهای اخلاقی ما در تضاد است.
وی دومین نظریه اخلاقی مطرح در دنیا را، وظیفهگرایی اخلاقی دانست و بیان کرد: کانت، فیلسوف آلمانی درباره این نظریه اخلاقی میگوید «عمل اخلاقی باید اختیاری و مطابق تکلیف بوده و به نیت انجام تکلیف انجام شود» و براساس این نظریه اگر کاری این شرایط را دارا باشد، فایده در آن معنا پیدا نمیکند.
قانونپرستی، اشکال نظریه وظیفهگرایی اخلاقی است
این مدرس دانشگاههای زنجان با اشاره به اینکه قانونپرستی، اشکالی است که به نظریه وظیفهگرایی اخلاقی نسبت داده میشود، عنوان کرد: اشکال عمده نظریههای وظیفهگرایی و فایدهگرایی اخلاقی در این است که این دو نظریه به فاعل عمل اخلاقی توجهی نداشته و تنها عمل اخلاقی را تعریف میکنند.
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان تأکید کرد: اخلاق فضیلت به طور کلی به این موضوع توجه دارد که فرد اخلاقمدار کیست؟ و انسانهایی با اوصاف درونی، خوب را دارای فعل خوب معرفی میکند و در سیستم اخلاق اسلامی نیز این موضوع وجود دارد که «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلَى شَاکِلَتِهِ: بگو هر کس بر حسب ساختار [روانى و بدنى] خود عمل مىکند(84/اسراء)».
جاهد ادامه داد: بر اساس آموزههای دین مبین اسلام، اوصاف درونی انسان تنها زمانی به بهترین شکل خود ساخته میشود که به رنگ خدا و به تعبیر قرآن کریم «صِبْغَةَ اللّهِ» باشد.
وی در پایان با بیان اینکه هنر سیستم اخلاقی اسلام در این است که انسان باید مراقب باشد خود واقعی خود را فراموش نکند، عنوان کرد: وجود انسان و خود واقعی او بر اساس آموزههای قرآن کریم، به صورت محکم به خدا گره خورده است و عالم چیزی جز عین ارتباط با خدا نیست.
