پیشینه و بررسی راه‌های قدیم و جدید روستای بی‌بی حکیمه(س)

رامین چرومی، کارشناس روابط عمومی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از کهگیلویه و بویراحمد، با اشاره به پیشینه و بررسی راه‌های قدیم و جدید روستای بی‌بی حکیمه(س)، گفت: قبل از ذکر نام محورهای مزبور، پیشینه جاده شاهی، جاده‌ای‌ که از فارس و از طریق ایستگاه‌های(خان اسد)، (دشت ارژن) و (دبه سر) به کازرون هدایت می‌شود از طریق (دیه درین)، (سر عفبه)، (توّج)به جنابه(گناوه) می‌رسید که قسمتی از آن در ناحیه جنوب غربی جزو جاده شاهی محسوب می‌شود، قابل بررسی است.
وی با اشاره به ‌‌‌پیشینه جاده ابرایشم اضافه کرد: احتمالاً کسانی که از شیراز قصد جنابه(گناوه) داشتند، با عبور از مجاور آستانه بی‌بی حکیمه در امتداد محور راه (باستی، باستین) و گربه‌ای(والفجر) به جنابه(گناوه) می‌رسیدند و این جاده، شاخه فرعی دیگری داشته که به ریشهر(بوشهر) و سپس به سیراف می‌رفته است که قسمتی از آن در ناحیه شمال شرقی جزء جاده ابریشم محسوب می‌شود.
مسئول روابط عمومی اوقاف کهگیلویه و بویراحمد ابراز کرد: اما شاخه دوم، جاده‌ای که از شرق شیراز و از طریق ایستگاه‌های خلار و گویم، جایجان، به خاک شولستان(ممسنی) می‌رسید و از آنجا به نوبندگان، (مسیر دوره ساسانی که از کازرون می‌آمد) می‌پیوست و به سمت درخید (دهنو ممسنی) و خوابدان(باشت) مرز شرقی ارجان(بهبهان) رهسپار می‌شود.
چرومی بیان کرد: در دوره اسلامی دو بندر سیراف و بصره سهم عمده‌ای در بخشی از این محور را از نظر تجاری به عهده داشت و ازآنجا ارتباط این دو بندر توسط بنادر ولایت ارجان، مهرویان سی نیز، جنابه، میشان(منطقه بی‌بی حکیمه) برقرار می‌گشت این دو راه، کاروانی و دریایی، موقعیت ویژه‌ای برای رونق ارجان(بهبهان) و توابع را داشت.
وی با اشاره به منزلگاه‌های مسیر شرقی و غربی ولایت ارجان یادآور شد: منزلگاه اول؛ خان حماد یا درخید(دهنو ممسنی) یا انبوران یا خوندان یا گشن، منزلگاه دوم؛ بندک(بیدک باشت)، یا گنبد ملغان(دوگنبدان) یعنی از بندک به دره کمبل محور بی‌بی حکیمه(س) و سپس از طریق رودخانه زهره به سمت هندیجان و یا از طریق ماهور میلاتی به منطقه میشان(بی‌بی حکیمه) به سمت دریا(دیلم، گناوهفهندیجان) رهسپار می‌شدند.
کارشناس روابط عمومی اوقاف کهگیلویه و بویراحمد عنوان کرد: منزلگاه سوم؛ هیر با فاصله چهار فرسخی بیدک، منزلگاه چهارم؛ حبس(گچ عوض، هوس) یا لیشتر یا خیرآباد گچساران، منزلگاه پنجم؛ فرزدک(خیرآباد کنونی یا زیدون بهبهان)، منزلگاه ششم؛ خود ارجان(بهبهان) و منزلگاه هفتم؛ بوستانک یا بازار سنبیل، بابک، یا دهلیزان (بعد از بهبهان) است.
چرومی گفت: با توجه به مصادیق و پیشینه ذکر شده، راه‌های قدیم و کنونی را که به آبادی بی‌بی حکیمه(س) منتهی می‌شوند در اصلاح بیان، راه‌های شوسه، مالرو و آسفالته قدیم نه چندان دور و جدید در مناطق گرم و خشک بوشهر، خوزستان، فارس و کهگیلویه و بویراحمد است که به هر طریقی از شهر و مکانی وارد می‌شدند، تا به آستانه مقدسه حضرت بی‌بی حکیمه(س) برسند.
وی با اشاره به مهم‌ترین این راه‌ها که عموماً از نقاط کوهستانی صعب‌العبوری می‌گذرند، یادآور شد: محور گراب(گرو) به روستای بی‌بی حکیمه(س) در ضلع شمالی که این راه، مسیر کسانی بوده که بیشتر از منطقه بویراحمد، یاسوج، کازرون و نورآباد وارد دوگنبدان قدیم می‌شدند، سپس به باباکلان و از آنجا به آبادی بن پیر و با عبور از دره پلنگی به کاکامبارک و گرو، وارد روستای بی‌بی حکیمه و در فاصله پانصد متری شمال، آستانه مبارکه را زیارت می‌کردند. این راه در قدیم مالرو بود و با آغاز کار شرکت نفت و گاز ناحیه گچساران، تبدیل به آسفالت ناهمگون و پرپیچ و خم شده است، این فاصله تا روستای بی‌بی حکیمه بیش از صد کیلومتر است، یکی از زیبایی‌هایی که در این محور وجود دارد، پوشش گیاهی و جنگلی است که به‌عنوان تفرجگاه، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.
مدیر روابط عمومی اوقاف کهگیلویه و بویراحمد اظهار کرد: محور باستی(باستین) و گربه‌ای(والفجر) به بی‌بی حکیمه(س) در ضلع جنوبی که این جاده از بوشهر و برازجان شروع به گناوه منتهی و از آنجا به روستای باستی امتداد می‌یابد، سپس از ابتدای دره بی‌بی حکیمه(س) شروع و با عبور از آب انبار حاج حسن خان لیرابی به دو دره و از آنجا به منطقه گرداب و آسیاب‌های قدیم، سپس وارد روستای بی‌بی حکیمه (میشان) می‌شود. این جاده به دلیل شوسه بودن آن در فصل بارندگی با مشکلات روبرو است. فاصله گناوه تا باستی و از آنجا تا بی بی حکیمه حدود شصت کیلومتر است.
چرومی اضافه کرد: محور سیامکان به بی‌بی حکیمه(س) در ضلع غربی که این جاده پنجاه کیلومتری تا بندر دیلم ادامه جاده آسفالته بهبهان به بندر دیلم و از آنجا به بی‌بی حکیمه(س) است از دیلم به روستای سیامکان و از آنجا به روستای گزلوری و از آنجا به کوه دهک و با عبور از دره دو، سپس با فاصله بیست و چهار کیلومتری در ضلع شمال غربی وارد روستای بی‌بی حکیمه می‌شود. قسمتی از این جاده شوسه و به دلیل کوهستانی بودن دشوار است.
وی گفت: محور عبور عشایر و تأسیسات شرکت نفت به روستای بی‌بی حکیمه(س) در ضلع شرقی که طول این جاده از مسیر نورآباد فارس به منطقه میشان و از آنجا به آب انبار حاج حسن لیرابی بیش از 150 کیلومتر است. قسمتی از این جاده در حوالی منطقه میشان به بی‌بی حکیمه(س) توسط شرکت نفت ناحیه گچساران آسفالت شده، بقیه شوسه و کوهستان سخت و صعب‌العبور دارد. این جاده اصولاً محل عبور عشایر کشکولی بوده که از منطقه گردو و پارینه به بیدستان و از آنجا به گردنه انبار(محل تاسیسات نفت) وارد دروازه آستانه بی‌بی حکیمه(س) می‌شود.
کارشناس روابط عمومی اوقاف کهگیلویه و بویراحمد گفت: جاده تحمیلی فریدون خان کشکولی به کارکنان خارجی شرکت نفت که این جاده مخصوص شرکت نفت بوده که از شهر دوگنبدان تا ابتدای چاه شماره نه آسفالت بوده است، این جاده به دستور فریدون خان کشکولی به خارجیان شرکت نفت، تا اول روستای بی‌بی حکیمه(س) در بالای کوه امتداد یافته که زوار به راحتی می‌توانند، پس از پیاده‌روی مختصر از کوه به پایین وارد آستانه مقدسه بی‌بی حکیمه(س) شوند، قسمت پیاده‌روی این جاده در سال 1356(ه.ش) توسط فردی بنام فتح‌الله خورشیدی اهل دوگنبدان به‌طور رایگان تسطیح شده است.