عقده برتری قبيلهای در قريش، عامل بروز واقعه سقيفه بود
گروه انديشه: ترديدی نبايد كرد كه در سقيفه، پس از كنار گذاشتن بيعت با امام علی(ع)، رقابت قبيلهای آغاز شده و عاقبت با استناد به «برتری قبيلهای» كه قريش داشت، با وجود محدوديت نفوذ آنان در مدينه آن روز و البته با استفاده از عنادهای داخلی انصار، قريش به خلافت رسيد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه زنجان، حجتالاسلام عليرضا مهرانفر، مدرس دانشگاهها و حوزه علميه زنجان، روز گذشته 29 فروردينماه در گفتمان دينی با موضوع «ماجرای سقيفه» در دانشگاه آزاد اسلامی واحد هيدج، گفت: در طول بيست و سه سال دعوت اسلامی، پيامبر اكرم(ص) تلاش فراوان در ساختن جامعه ايمانی مبذول داشت. اخلاق جاهلی، اعتقادات و باورهای شركآلود و كفرآميز، روابط اجتماعی مبتنی بر سلطه و سيطره استثماری و فرهنگ آلوده را مورد تهاجم قرار داد و به جای آن با اتكاء به اعتقاد توحيدی و معادباوری، نهالهای اخلاقی اسلامی و الهی را غرس كرد كه ثمره آن شكل گرفتن و ايجاد جامعهای با صبغه و آموزههای قرآنی بود.
وی افزود: اما وقتی رسول خدا(ص) رحلت فرمود، هنوز تمامی آموزههای نظری و عملی اسلام در ارتباط با يكديگر و در تعامل متقابل ملحوظ نشده بود. يعنی رسول مكرم(ص) در سطح نظری برای امت اسلامی خطوطی از شريعت و قانون اسلامی را معلوم كرده بود و علاوه بر آن برخی از تفصيلات فقهی را درباره پارهای از مسائل بيان كرد، مواردی كه برای شخص مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی نقش حياتی داشت.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: در سطح عملی نيز، رسول خدا(ص) برای تحول اجتماعی و فكری اقدام انقلابی كردند و قصد نيز بر اين بود كه با تأسی به آموزههای اسلامی، افكار و انديشه، رأی و نظر و حتی روش كار آحاد انسانی را دگرگون سازند و به عبارتی انسان متعهد و مسئوليتپذير تربيت كنند.
حجتالاسلام مهرانفر ابراز كرد: همگان در آن روزگار به معنای كامل كلمه دارای ايمان نبودهاند. بلكه مجموعهای از آدمها و يا طوايف و قبايل اسلام آورده و در برابر قدرت پيامبر تسليم شده بودند از سويی ديگر با توجه به گسترش اسلام آنهايی كه شامه سياسیشان تيزتر بود، متوجه بوی قدرت شدند و از همين زمان است كه علاوه بر منافقان و معارضان سالهای اول و دوم هجری عدهای از مسلمانان دوره مكه نيز خود را آماده رقابتهای سياسی و قدرتخواهی بعد از پيامبراكرم(ص) كردند و تا جايی پيش رفتند كه در لحظه رحلت پيامبر خدا(ص) خواسته ايشان را زير پا نهاده و خود خليفه جديدی برای حكومت مسلمانان برگزيدند.
وی اظهار كرد: درك درست رخدادهايی كه پس از رسول خدا(ص) در ارتباط با رهبری جامعه افتاد، بدون توجه به جناحبندیهای موجود در مدينه آن روز ممكن نيست. يك گروه مهم انصار بودند كه از جريان فتح مكه به اين طرف در انديشه مشكلات پس از رحلت رسول خدا(ص) افتاده و نگران آينده خود بودند، آنان به دليل ترسی كه از تسلط قريش داشتند با بیتوجه به بيعتی كه در غدير با امام علی(ع) كرده بودند در سقيفه اجتماع كردند.
وی افزود: آنچه انصار را به اين اقدام نسنجيده واداشت، ترس همراه با رقابت در برابر قريش بوده است. از سوی ديگر، چند نفر از مهاجران كه در دو هفته پايان حيات رسول خدا(ص) دست به اقدامات مشكوكی زده بودند، با شنيدن اجتماع سقيفه، به سرعت به آن محل رفته و به بحث و گفتوگو با انصار پرداختند.
اين مدرس دانشگاه ابراز كرد: ترديدی نبايد كرد كه در سقيفه، پس از كنار گذاشتن بيعت با امام علی(ع)، رقابت قبيلهای آغاز شده و عاقبت با استناد به «برتری قبيلهای» كه قريش داشت، عليرغم محدوديت نفوذ آنان در مدينه آن روز و البته با استفاده از عنادهای داخلی انصار، قريش به خلافت رسيد.
حجتالاسلام مهرانفر ادامه داد: بايد دانست كه در سقيفه درباره نحوه انتخاب خليفه و شرايطی كه بايد داشته باشد، هيچگونه سخن قرص و محكمی از سوی هيچكس ابراز نشد. البته از روايات جعلی كه بعدها برای اثبات حقانيت ابوبكر ساخته شده و در آنها آمده است كه رسولاكرم(ص) نه تنها او را، بلكه خلفای بعدی را نيز معين كرده، بايد گذشت.
مدرس دانشگاهها و حوزه علميه زنجان در پايان متذكر شد: آنچه مهم است متن مذاكرات سقيفه و رويدادهای حاشيه آن است؛ انصار حكومت را حق خود میدانستند. مهاجران به سقيفه رفته و اظهار كردند كه حكومت حق قريش است. بدين ترتيب بايد گفت هيچ شيوه و شرايط شناخته شدهای برای انتخاب ابوبكر جز معيارهای قبيلهای در سقيفه مطرح نشده بود.
وی افزود: اما وقتی رسول خدا(ص) رحلت فرمود، هنوز تمامی آموزههای نظری و عملی اسلام در ارتباط با يكديگر و در تعامل متقابل ملحوظ نشده بود. يعنی رسول مكرم(ص) در سطح نظری برای امت اسلامی خطوطی از شريعت و قانون اسلامی را معلوم كرده بود و علاوه بر آن برخی از تفصيلات فقهی را درباره پارهای از مسائل بيان كرد، مواردی كه برای شخص مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی نقش حياتی داشت.
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: در سطح عملی نيز، رسول خدا(ص) برای تحول اجتماعی و فكری اقدام انقلابی كردند و قصد نيز بر اين بود كه با تأسی به آموزههای اسلامی، افكار و انديشه، رأی و نظر و حتی روش كار آحاد انسانی را دگرگون سازند و به عبارتی انسان متعهد و مسئوليتپذير تربيت كنند.
حجتالاسلام مهرانفر ابراز كرد: همگان در آن روزگار به معنای كامل كلمه دارای ايمان نبودهاند. بلكه مجموعهای از آدمها و يا طوايف و قبايل اسلام آورده و در برابر قدرت پيامبر تسليم شده بودند از سويی ديگر با توجه به گسترش اسلام آنهايی كه شامه سياسیشان تيزتر بود، متوجه بوی قدرت شدند و از همين زمان است كه علاوه بر منافقان و معارضان سالهای اول و دوم هجری عدهای از مسلمانان دوره مكه نيز خود را آماده رقابتهای سياسی و قدرتخواهی بعد از پيامبراكرم(ص) كردند و تا جايی پيش رفتند كه در لحظه رحلت پيامبر خدا(ص) خواسته ايشان را زير پا نهاده و خود خليفه جديدی برای حكومت مسلمانان برگزيدند.
وی اظهار كرد: درك درست رخدادهايی كه پس از رسول خدا(ص) در ارتباط با رهبری جامعه افتاد، بدون توجه به جناحبندیهای موجود در مدينه آن روز ممكن نيست. يك گروه مهم انصار بودند كه از جريان فتح مكه به اين طرف در انديشه مشكلات پس از رحلت رسول خدا(ص) افتاده و نگران آينده خود بودند، آنان به دليل ترسی كه از تسلط قريش داشتند با بیتوجه به بيعتی كه در غدير با امام علی(ع) كرده بودند در سقيفه اجتماع كردند.
وی افزود: آنچه انصار را به اين اقدام نسنجيده واداشت، ترس همراه با رقابت در برابر قريش بوده است. از سوی ديگر، چند نفر از مهاجران كه در دو هفته پايان حيات رسول خدا(ص) دست به اقدامات مشكوكی زده بودند، با شنيدن اجتماع سقيفه، به سرعت به آن محل رفته و به بحث و گفتوگو با انصار پرداختند.
اين مدرس دانشگاه ابراز كرد: ترديدی نبايد كرد كه در سقيفه، پس از كنار گذاشتن بيعت با امام علی(ع)، رقابت قبيلهای آغاز شده و عاقبت با استناد به «برتری قبيلهای» كه قريش داشت، عليرغم محدوديت نفوذ آنان در مدينه آن روز و البته با استفاده از عنادهای داخلی انصار، قريش به خلافت رسيد.
حجتالاسلام مهرانفر ادامه داد: بايد دانست كه در سقيفه درباره نحوه انتخاب خليفه و شرايطی كه بايد داشته باشد، هيچگونه سخن قرص و محكمی از سوی هيچكس ابراز نشد. البته از روايات جعلی كه بعدها برای اثبات حقانيت ابوبكر ساخته شده و در آنها آمده است كه رسولاكرم(ص) نه تنها او را، بلكه خلفای بعدی را نيز معين كرده، بايد گذشت.
مدرس دانشگاهها و حوزه علميه زنجان در پايان متذكر شد: آنچه مهم است متن مذاكرات سقيفه و رويدادهای حاشيه آن است؛ انصار حكومت را حق خود میدانستند. مهاجران به سقيفه رفته و اظهار كردند كه حكومت حق قريش است. بدين ترتيب بايد گفت هيچ شيوه و شرايط شناخته شدهای برای انتخاب ابوبكر جز معيارهای قبيلهای در سقيفه مطرح نشده بود.
