ادبيات پايداری در مسير تعالی
گروه ادب: پس از مدتی كه از وقوع يك انقلاب میگذرد بايد ساختار و شعور بر شعار پيشی بگيرد. متاسفانه امروزه هنوز كتابهايی در مورد انقلاب اسلامی به چاپ میرسد كه ساختاری ضعيف دارند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، جشنواره داستان كوتاه پايداری كه تاكنون سه دوره از آن به همت انتشارات هزاره ققنوس برگزار شده است، هماكنون در دور چهارم برگزاری خود را پشت سر میگذارد و در مرحله دريافت آثار است. به همين دليل فرصت را مغتنم دانستيم كه بررسی اين جشنواره و شيوه نوين ادبی آن، البته در ايران و حوزه ادبيات مقاومت و پايداری بپردازيم.
در نيم قرن اخير، جهان داستان كوتاه شاهد شكلهای نوينی از روايت داستانی بوده است. گونهای كه هر روز كوتاه و كوتاهتر میشود. اين خوشاقبالترين نوع ادبی مدرن، در طول اين سالها دستخوش تغييرات مهمی بوده است. در مغرب زمين كه موطن اصلی اين گونه ادبی است، شكلهای تعريف شدهای از آن ثبت شده است.
از خصيصههای مهم اغلب داستانهای كوتاهِ كوتاه داشتن طرح، ساده و سرراست است. در اين نوع داستانها طرح چندان پيچيده و تو در تو نيست. تمركز روی يك حادثه اصلی است كه عمدتاً رويداد شگرفی هم به حساب نمیآيد. در بعضی داستانها طرح چنان ساده میشود كه به نظر میرسد اصلاً حادثهای رخ نمیدهد، كه البته عدم پيچيدگی طرح را نبايد به بیطرحی تعبير كرد.
از خصوصيتهای ديگر داستانك محدوديت زمان و مكان است. به دليل كوتاهی حجم روايت داستان، زمان رويداد و حوادث بسيار كوتاه است. اغلب داستانهای مينیماليستی در زمانی كمتر از يك روز، چند ساعت و گاهی چند لحظه، اتفاق میافتد. چون زمينه داستانها ثابت است و گذشت زمان بسيار كم است. تغييرات مكانی هم بسيار ناچيز و به ندرت رخ میدهد. به همين دليل اغلب يك موقعيت كوتاه و برشی از زندگی برای روايت داستانی انتخاب میشود. اين اصل مسئله انتخاب طرح و روايت را در اين گونه داستانی پر اهميت میكند.
كانون طرح در داستانهای كوتاهِ كوتاه يك شخصيت واحد يا يك واقعه خاص است و نويسنده به عوض دنبال كردن سير تحول شخصيت، يك لحظه خاص از زندگی او را به نمايش میگذارد و اين همان زمان مناسب برای تغيير و تحول است.
داستانك در كشورهای ديگر جای خود را پيدا كرده است و البته در پيشينه ادبيات ما نيز ردپايی از آن به چشم میخورد، داستانك به واسطه كوتاهی و سهلالوصول بودنش توانسته است تا جايگاه خود را در ميان اوقات فراغت اندك انسان امروزی پيدا كند؛ در حالی كه در حوزه ادبيات مقاومت، خصوصاً ادبيات دفاع مقدس كمتر به آن پرداخته نشده است و به همين دليل در اين جشنواره مورد توجه برگزاركنندگان قرار گرفته است.
هرچند به نظر بسياری از صاحبنظران اين محتوا است كه ظاهر را میسازد، اما از سويی نيز بسياری به غالب برای رساندن بهتر معنا و جان كلام اعتقاد دارند. در بررسی تغييرات و تحولات ادبيات فارسی در عصر معاصر بايد به وقوع حوادث و اتفاقات چهار دهه اخير توجه ويژه داشت.
وقوع انقلاب اسلامی مانند انفجار يك بمب بود. در هنگام انفجار بمب اول تحولاتی در هسته بمب اتفاق میافتد كه منجر به تركيدن پوسته بمب میشود. در هنگام انقلاب نيز اتفاقاتی در درون افراد میافتد كه باعث انفجار پوسته جامعه میشود كه فرم اجتماعی را تغيير میدهد. لحظه انفجار زمانی است كه اتفاقات درون جامعه از پوسته آن جلو میزنند. در اين زمان شعار در جامعه شكل میگيرد.
در زمان انقلاب شعار بر ساختار غلبه دارد. در اين زمان اگر رمانی نوشته شود در آن شعار بر ساختار ادبی غلبه دارد. در مورد رمانهای نوشته شده در انقلاب بيش از اينكه به جنبه ادبی آن توجه كنيم بايد به محتوا اهميت داده شود.
وقتی از انقلاب فاصله میگيريم بايد ساختار و شعور بر شعار پيشی بگيرد. متأسفانه امروزه هنوز كتابهايی در مورد انقلاب چاپ میشوند كه ساختاری ضعيف دارند. اگر شعارها در بطن جامعه قرار گيرد ادبيات ما میتواند بازتابدهنده اين شعارها باشد.
در سه دوره گذشته تا حدود زيادی منظور نظر برگزاركنندگان جشنواره داستان كوتاه پايداری در جلب توجه نويسندگان به اين غالب نگارشی به ثمر نشست. در اين جشنواره تلاش شده تا «فلش فينكشن» (داستانك) مورد توجه نويسندگان جوان قرار بگيرد و نگاهی به برگزيدگان دورههای قبل از اقبال اين غالب ميان نوقلمان خبر میدهد.
اين غالب نگارش به واسطه انتشار كتاب هر دوره از جشنواره اشاعه میشود و در سالهای گذشته آثار برگزيده به همراه تعدادی از آثار كه به مرحله نهايی راه يافته بودند در يك كتاب منتشر شدند كه كتاب اين جشنواره نيز در همين راستا منتشر میشود.
برگزاری اين دوره چه در مرحله دريافت آثار و چه در مرحلههای ديگر تفاوتهايی با دورههای پيشين خود دارد و دبيرخانه اين جشنواره علاوه بر پذيرش داستانها از راه پست و پست الكترونيك و تحويل حضوری آثار به دبيرخانه، از شيوه جديدی كه آسانتر نيز هست به ديگر شيوهها بهره میبرد.
در چهارمين دوره از برگزاری اين جشنواره علاقهمندان میتوانند داستانكهای خود را با موضوع «هشت سال پايداری در مقابل تجاوز بيگانه» از راه پيامك به شماره 0210000365 بفرستند. اين شيوه جديد البته ربطی به حاميان اين دوره از جشنواره داستان كوتاه پايداری دارد كه شركت همراه اول و شركت پيام افزار پيك آسا و باغ موزه دفاع مقدس حمايت از اين جشنواره را بر عهده گرفتهاند و قرار است علاوه بر برگزيدگان به تعدادی از شركتكنندگان اين جشنواره از ميان تمام كسانی كه از راه پيامك در اين جشنواره شركت كردهاند به قيد قرعه هدايايی داده شود.
از ديگر تفاوتهای اين دوره از جشنواره، راهاندازی سامانه پيامكی اين جشنواره است كه علاقهمندان میتوانند با ارسال عدد 365 به شماره 20123 هر روز با نكات داستاننويسی كه به تلفن همراهشان ارسال میشود، آشنا شوند.
آخرين مهلت ارسال آثار به دبيرخانه اين جشنواره را پايان مهرماه است. داورهای اين دوره از جشنواره هادی خورشاهيان به همراه علیالله سليمی و رضا حاجیآبادی هستند و داوری آثار نيز از ابتدای آبانماه آغاز خواهد شد.
در پايان بايد گفت كه اميد است با استفاده از توانايیها و همراهیهای بخش خصوصی و سازمانهای دولتی، ادبيات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بتواند رشد و بالندگی مورد انتظار را عملی كند و در گام بعدی به ادبيات پايداری در سراسر جهان متصل و ويژگیهای برجسته پايداری و مقاومت ملت ايران را با زبان ادب و فرهنگ به جهان صادر كند.
در نيم قرن اخير، جهان داستان كوتاه شاهد شكلهای نوينی از روايت داستانی بوده است. گونهای كه هر روز كوتاه و كوتاهتر میشود. اين خوشاقبالترين نوع ادبی مدرن، در طول اين سالها دستخوش تغييرات مهمی بوده است. در مغرب زمين كه موطن اصلی اين گونه ادبی است، شكلهای تعريف شدهای از آن ثبت شده است.
از خصيصههای مهم اغلب داستانهای كوتاهِ كوتاه داشتن طرح، ساده و سرراست است. در اين نوع داستانها طرح چندان پيچيده و تو در تو نيست. تمركز روی يك حادثه اصلی است كه عمدتاً رويداد شگرفی هم به حساب نمیآيد. در بعضی داستانها طرح چنان ساده میشود كه به نظر میرسد اصلاً حادثهای رخ نمیدهد، كه البته عدم پيچيدگی طرح را نبايد به بیطرحی تعبير كرد.
از خصوصيتهای ديگر داستانك محدوديت زمان و مكان است. به دليل كوتاهی حجم روايت داستان، زمان رويداد و حوادث بسيار كوتاه است. اغلب داستانهای مينیماليستی در زمانی كمتر از يك روز، چند ساعت و گاهی چند لحظه، اتفاق میافتد. چون زمينه داستانها ثابت است و گذشت زمان بسيار كم است. تغييرات مكانی هم بسيار ناچيز و به ندرت رخ میدهد. به همين دليل اغلب يك موقعيت كوتاه و برشی از زندگی برای روايت داستانی انتخاب میشود. اين اصل مسئله انتخاب طرح و روايت را در اين گونه داستانی پر اهميت میكند.
كانون طرح در داستانهای كوتاهِ كوتاه يك شخصيت واحد يا يك واقعه خاص است و نويسنده به عوض دنبال كردن سير تحول شخصيت، يك لحظه خاص از زندگی او را به نمايش میگذارد و اين همان زمان مناسب برای تغيير و تحول است.
داستانك در كشورهای ديگر جای خود را پيدا كرده است و البته در پيشينه ادبيات ما نيز ردپايی از آن به چشم میخورد، داستانك به واسطه كوتاهی و سهلالوصول بودنش توانسته است تا جايگاه خود را در ميان اوقات فراغت اندك انسان امروزی پيدا كند؛ در حالی كه در حوزه ادبيات مقاومت، خصوصاً ادبيات دفاع مقدس كمتر به آن پرداخته نشده است و به همين دليل در اين جشنواره مورد توجه برگزاركنندگان قرار گرفته است.
هرچند به نظر بسياری از صاحبنظران اين محتوا است كه ظاهر را میسازد، اما از سويی نيز بسياری به غالب برای رساندن بهتر معنا و جان كلام اعتقاد دارند. در بررسی تغييرات و تحولات ادبيات فارسی در عصر معاصر بايد به وقوع حوادث و اتفاقات چهار دهه اخير توجه ويژه داشت.
وقوع انقلاب اسلامی مانند انفجار يك بمب بود. در هنگام انفجار بمب اول تحولاتی در هسته بمب اتفاق میافتد كه منجر به تركيدن پوسته بمب میشود. در هنگام انقلاب نيز اتفاقاتی در درون افراد میافتد كه باعث انفجار پوسته جامعه میشود كه فرم اجتماعی را تغيير میدهد. لحظه انفجار زمانی است كه اتفاقات درون جامعه از پوسته آن جلو میزنند. در اين زمان شعار در جامعه شكل میگيرد.
در زمان انقلاب شعار بر ساختار غلبه دارد. در اين زمان اگر رمانی نوشته شود در آن شعار بر ساختار ادبی غلبه دارد. در مورد رمانهای نوشته شده در انقلاب بيش از اينكه به جنبه ادبی آن توجه كنيم بايد به محتوا اهميت داده شود.
وقتی از انقلاب فاصله میگيريم بايد ساختار و شعور بر شعار پيشی بگيرد. متأسفانه امروزه هنوز كتابهايی در مورد انقلاب چاپ میشوند كه ساختاری ضعيف دارند. اگر شعارها در بطن جامعه قرار گيرد ادبيات ما میتواند بازتابدهنده اين شعارها باشد.
در سه دوره گذشته تا حدود زيادی منظور نظر برگزاركنندگان جشنواره داستان كوتاه پايداری در جلب توجه نويسندگان به اين غالب نگارشی به ثمر نشست. در اين جشنواره تلاش شده تا «فلش فينكشن» (داستانك) مورد توجه نويسندگان جوان قرار بگيرد و نگاهی به برگزيدگان دورههای قبل از اقبال اين غالب ميان نوقلمان خبر میدهد.
اين غالب نگارش به واسطه انتشار كتاب هر دوره از جشنواره اشاعه میشود و در سالهای گذشته آثار برگزيده به همراه تعدادی از آثار كه به مرحله نهايی راه يافته بودند در يك كتاب منتشر شدند كه كتاب اين جشنواره نيز در همين راستا منتشر میشود.
برگزاری اين دوره چه در مرحله دريافت آثار و چه در مرحلههای ديگر تفاوتهايی با دورههای پيشين خود دارد و دبيرخانه اين جشنواره علاوه بر پذيرش داستانها از راه پست و پست الكترونيك و تحويل حضوری آثار به دبيرخانه، از شيوه جديدی كه آسانتر نيز هست به ديگر شيوهها بهره میبرد.
در چهارمين دوره از برگزاری اين جشنواره علاقهمندان میتوانند داستانكهای خود را با موضوع «هشت سال پايداری در مقابل تجاوز بيگانه» از راه پيامك به شماره 0210000365 بفرستند. اين شيوه جديد البته ربطی به حاميان اين دوره از جشنواره داستان كوتاه پايداری دارد كه شركت همراه اول و شركت پيام افزار پيك آسا و باغ موزه دفاع مقدس حمايت از اين جشنواره را بر عهده گرفتهاند و قرار است علاوه بر برگزيدگان به تعدادی از شركتكنندگان اين جشنواره از ميان تمام كسانی كه از راه پيامك در اين جشنواره شركت كردهاند به قيد قرعه هدايايی داده شود.
از ديگر تفاوتهای اين دوره از جشنواره، راهاندازی سامانه پيامكی اين جشنواره است كه علاقهمندان میتوانند با ارسال عدد 365 به شماره 20123 هر روز با نكات داستاننويسی كه به تلفن همراهشان ارسال میشود، آشنا شوند.
آخرين مهلت ارسال آثار به دبيرخانه اين جشنواره را پايان مهرماه است. داورهای اين دوره از جشنواره هادی خورشاهيان به همراه علیالله سليمی و رضا حاجیآبادی هستند و داوری آثار نيز از ابتدای آبانماه آغاز خواهد شد.
در پايان بايد گفت كه اميد است با استفاده از توانايیها و همراهیهای بخش خصوصی و سازمانهای دولتی، ادبيات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بتواند رشد و بالندگی مورد انتظار را عملی كند و در گام بعدی به ادبيات پايداری در سراسر جهان متصل و ويژگیهای برجسته پايداری و مقاومت ملت ايران را با زبان ادب و فرهنگ به جهان صادر كند.
