حقیقتی تلخ بهنام کودکآزاری/ مرور دوباره دستورات اسلام درباره حقوق فرزندان
گروه اجتماعی: هراز چند گاهی حقیقتی تلخ بهنام کودکآزاری در جامعه شنیده میشود که چگونه یک مادر یا پدر توانسته آسیبهای جدی به فرزند خود وارد کند. درحالیکه باید دوباره نگاهی به مبانی اسلام درباره حقوق فرزندان داشت و دید که چگونه باید با کودک خود رفتار کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، وقتی خداوند کودکی را به یک خانواده عطا میکند، او را در کوچکترین نیازهای طبیعی خود نیازمند و وابسته به والدین خود گردانده، لذا گریه زبان گفتاری او و پنجره ارتباطی وی با دنیای اطراف و والدین است.
او در هنگام سرما، گرما، گرسنگی، تشنگی و ... گریه میکند و از این طریق وضعیت خود را به اطرافیان اعلام میدارد. گریهای که چندان خوشایند نیست و حتی امکان دارد اطرافیان را عصبی کند اما مسلماً والدین دلسوز و پرحوصله نهتنها از این مسئله آزرده نمیشوند بلکه با مهر و محبت و با کمال علاقه به این نیازهای کودک خود پاسخ میدهند.
اگر کودک در محیطی آرام و در خانوادهای سالم متولد شده باشد، تمام این علایم رفتاری طبیعی انگاشته شده و والدین عاشقانه به نیازهای فرزند خود پاسخ میدهند اما گاه مشاهده میشود که کودکان ضعیف و ناتوان، در خانواده خود بهعلت بروز همین رفتارهای طبیعی مورد ضرب و جرح و آزارهای جسمی قرار بگیرند.
حتماً هر از چند گاهی در صفحات حوادث و روزنامهها خبرهای دردناکی از این دسته مطالعه کردهاید و این سؤال در ذهن شما نقش بسته که بهراستی چگونه یک مادر یا پدر توانسته چنین آسیبهای جدی به فرزند خود وارد آورد؟.
هرچند که احساسات و هیجانات چاشنی زندگی ما انسانها هستند اما در بسیاری از مواقع، بیتوجهی به منطق و شناخت، موجبات پشیمانی را به بار آورده، سبب میشود صدمات و خسارات گاه جبرانناپذیری به خود یا فرزندانمان بزنیم.
کودکآزاری از جمله آسیبهای اجتماعی است که بهدلیل گستردگی عوامل ایجاد کننده و تأثیرات عمیقی که این عوامل بر رشد و شخصیت کودک، خانواده و اجتماع میگذارد امروزه بهعنوان یکی از اولویتهای مسائل بهداشتی و درمانی کشورهای مختلف جهان مطرح است. از جمله انواع شایع کودکآزاری، آزار جسمانی کودکان است که اغلب اوقات نتیجه تنبیه بدون دلیل و غیرقابل توجیه است.
سمیه بهدانی، دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی با بیان اینکه کودکآزاری رفتاری است که در آن کودک توسط اطرافیان مورد سوءاستفادههای مختلف جسمی، جنسی و عاطفی و یا غفلت قرار میگیرد، گفت: کودکان به علت ویژگیهایی که از نظر سنی دارند بسیار آسیبپذیر هستند و نیاز به حمایت و مراقبت ما دارند.
انواع کودک آزاری
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی به تشریح انواع کودکآزاری پرداخت و افزود: کودک آزاری به سه دسته آزار جسمانی، جنسی و بیتوجهی نسبت به کودک است.
بهدانی با اشاره به اینکه هرگونه آزار جسمی که بهطور عمد توسط مراقبان کودک و یا والدین بر کودک اعمال شود را کودکآزاری جسمانی شود را کودک آزاری جسمانی میگویند.
وی با بیان اینکه کودکان بهصورتهای مختلف کودک آزاری جسمی، روانی، بیتوجهی، غفلت و سوءاستفاده مورد آزار قرار میگیرند، ادامه داد: شناخت کودکان و نیازهای آنان سبب میشود که رفتار بهتری با آنها داشته باشیم.
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی عنوان کرد: از نظر رفتاری، کودک آزار دیده منزوی و ترسان بوده و یا پرخاشگری میکند لذا اغلب این کودکان دچار افسردگی، اعتماد به نفس پائین و اضطراب میباشند و به دلیل ترس از افشای موضوع و جلوگیری از خشم بیشتر والدین نسبت به آنها، در مورد پنهانکردن صدمات با والدین خود همکاری میکنند.
بهدانی افزود: کودکان آزار دیده در ارتباط با همسالان خود دچار مشکل هستند لذا این کودکان گاهی اقدام به خودکشی میکنند و غالباً از نظر جسمی نسبت به همسالان خود عقبتر هستند.
کودکآزاری در کشور ما معمولاً جسمی است
وی اظهار کرد: کودکآزاری در کشور ما معمولاً جسمی است ولی شکل پنهانتر کودک آزاری جمسی کودک آزاری جنسی است که توسط والدین یا خود کودک برای حفظ آبرو سعی در مخفی کردن آن میرود.
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی غفلت و کوتاه آمدن در مقابل اعمال رفتار محبت آمیز و عدم توجه و رسیدگی به رفاه کودکان، طرد کردن آنان، عدم تأمین مواد غذایی لازم برای رشد کودک، بهداشتی نبودن محیط زندگی کودک، خوار شمردن کودک بهطوریکه کودک احساس حقارت و پوچی کند، مزمت او نزد دیگران را از بالاترین موارد سوء رفتار در زمره کودک آزاری روانی عنوان کرد.
بهدانی عدم برقراری ارتباط با او، نپرسیدن از وضعیت مهدکودک، مدرسه، بهطور کلی مخاطب قرار ندادن کودک(تحویل نگرفتن) که معمولاً در خانوادههای کم درآمد و حتی مرفه را از دیگر موارد سوء رفتار ذکر کرد.
وی فقدان یا کمبود منابع اجتماعی و اقتصادی را یکی از عوامل کودک آزاری ذکر کرد و گفت: سوء گفتار، بدگمانی به کودک، جدی نگرفتن کودک، توجه نکردن به تغذیه و بهداشت، ترساندن، تمسخر کودک و ارعابهای روانی مانند حبس کردن در زیر زمین تاریک، حمام، انباری و یا محروم کردن از محبت، تهدید به بریدن گوش، کشتن، خرد کردن قلم پا، ناسزا گفتن توهینآمیز و منت گذاشتن بر سر کودک، بخشی از رفتارهای نامناسبی است که کودک آزاری محسوب میشود.
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی همچنین، آزار جنسی کودکان را از دیگر موارد کودکآزاری عنوان و گفت: برخی افراد کودکان را در مواجه با برخی مسائل جنسی که لازم نیست بدانند قرار میدهند که بدترین نوع کودکآزاری است.
بهدانی با بیان اینکه میتوان به آزارهای جنسی از طریق بازیها و نقاشیهای خود به خودی کودک پی برد، افزود: آسیبهای روانی این کودکان شامل اضطراب، افسردگی، ترسهای مرضی، احساس گناه، پرخاشگری، مشکلات تمرکز، دوریگزینی اجتماعی، انزوا، ترس و اجتناب از مردان، عصبی بودن، تغییر در الگوی خوردن، علایمی مثل کابوس شبانه، واکنشهایی نظیر از جا پریدن، مشکلات ارتباطی و افکار خودکشی است.
وی ادامه داد: آزار جنسی میتواند آسیب جدی از نظر روانی به همراه داشته باشد و به همین جهت لازم است والدین کودک را به کلینیکهای روانشناختی هدایت کرده و تحت درمان قرار دهند.
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی در خراسان جنوبی بیان کرد: غفلت از نیازهای عاطفی، مالی و معنوی کودکان و همچنین، سهلانگاری و بیتوجهی به مسائل آموزشی کودکان نیز از دیگر موارد کودکآزاری است.
چه کسانی بیشتر مرتکب کودک آزاری جسمی میشوند؟
افسانه بهالگردی، کارشناس مسئول امور آسیبدیدگان اجتماعی ادارهکل بهزیستی خراسان جنوبی با بیان اینکه در شش ماهه نخست امسال 613 تماس درباره کودکآزاری در سطح استان با بهزیستی شده است، افزود: مرکز اورژانس اجتماعی از جمله برنامههایی است که در کارنامه فعالیت ادارهکل بهزیستی برای پاسخ به نیازهای امروز جامعه خودنمایی میکند.
وی با اشاره به اینکه خط تلفن 123 اورژانس اجتماعی با هدف کاهش و جلوگیری از تشدید آسیبهای اجتماعی در جامعه راهاندازی شده است، گفت: این اورژانس به افراد آسیب دیده و در معرض آسیبهایی مانند همسرآزاری، کودک آزاری، طلاق، معتادان، کودکان کار و خیابان و معلولآزاری خدمات ارائه میدهد.
کارشناس مسئول امور آسیبدیدگان اجتماعی ادارهکل بهزیستی خراسان جنوبی با بیان اینکه مردم برای مسائل مختلف و غیرضروری با پلیس 110 تماس میگیرند اما جامعه شناختی نسبت به اورژانس اجتماعی و خدمات آن ندارد، گفت: گروههای هدف اورژانس اجتماعی بهزیستی با تماس خط تلفن 123 مشکلات خود را به کارشناسان مربوطه این اورژانس مطرح میکنند.
بهالگردی با اشاره به اینکه والدین کودک بیشترین افراد در کودک آزاری هستند، بیان کرد: وجود سابقه بیماری روانی و یا جسمی در والدین، اعتیاد و ناتوانی در نگهداری و مراقبت از کودکان، همچنین تک سرپرستی و بارداری ناخواسته از جمله عواملی هستند که میتوانند به عنوان عامل مستعد کننده کودکآزاری جسمی توسط والدین ذکر کرد.
وی با اشاره به اینکه کودکی دوران رشد و شکلگیری شخصیت است، اظهار کرد: انواع کودک آزاری در سالهای حساس و مهم کودکان به رشد و سلامت آنان آسیبهای جدی میرساند.
کارشناس مسئول امور آسیبدیدگان اجتماعی ادارهکل بهزیستی خراسان جنوبی مطرح کرد: کودکان آزاردیده در همه جنبههای رشد مانند رشد جسمی، ذهنی، روانی و اجتماعی با مشکلات و نارساییهای فراوانی روبهرو خواهند شد.
بهالگردی مهمترین راههای پیشگیری از کودک آزاری را دقت در ازدواج و تشکیل خانواده، خودداری از ازدواجهای تحمیلی، توجه به تنظیم خانواده و تعداد مناسب فرزندان، افزایش آگاهی در زمینه پرورش فرزندان و شیوههای مناسب رفتار با آنان، پذیرش مسئولیتها، آشنایی با حقوق و نیازهای اساسی کودکان، تقویت روحیه کمک گرفتن هنگام برخورد با مشکلات و آشنایی با مراکز حمایتی، مشاوره، امداد در مورد کودکان و خانواده ذکر کرد.
وی اظهار کرد: مصرف مواد مخدر احتمال بروز رفتارهای کودک آزارانه را توسط مصرف کنندگان آن افزایش میدهد؛ کنترل اعتیاد در جامعه و درﻣﺎن ﻣﺒﺘﻼیﺎن به آن میتواند نقش مؤثری در پیشگیری از این معضل اجتماعی ایفا کند.
لزوم آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرتﻫﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﻪ کﻮدکﺎن توسط ﺧﺎﻧﻮادهها و مراکز آموزشی
کارشناس مسئول امور آسیبدیدگان اجتماعی ادارهکل بهزیستی خراسان جنوبی با تأکید بر لزوم آﻣﻮزش ﻣﻬﺎرتﻫﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺑﻪ کﻮدکﺎن توسط ﺧﺎﻧﻮادهها و مراکز آموزشی مرتبط با کودکان اظهار کرد: داﺷﺘﻦ ﻧﻈﺎرت کﺎﻓﻰ ﺑﺮ عملکرد کﻮدکﺎن و ﺗﻌﺎﻣﻼت آنﻫﺎ ﺑﺎ ﺳﺎیﺮ اﻓﺮاد ﻏﺮیﺒﻪ و آﺷﻨﺎ از سوی والدین میتواند جان کودکان را در برابر تهدید کودکآزاری محافظت کند.
بهالگردی بیان کرد: ﻧﻈﺎرت ﺑﺮ ﻓﻌﺎﻟیتﻫﺎى کودک هم ﺣﻖ و هم وﻇیفه والدین محسوب میشود و ﺑﺮﻗﺮارى ﻣﻘﺮرات ﻣﺸﺨﺺ در مورد مناطق نامطمئن و افراد مجاز برای برقراری دوستی یا تعامل با آنها ﺑﻪویژه در ﻣﻮاردى که کودک ﺑﺎ اﻓﺮاد ﺑﺰرﮔﺴﺎل یا ﻧﻮﺟﻮانان ارتباط دارد، ضروری است.
حجتالاسلام محمد ربیعی، کارشناس مذهبی در خراسان جنوبی با اشاره به اینکه توجه والدین به حقوق فرزندان و رعایت آن مىتواند فرزندانى شایسته و با ایمان به جامعه تحویل دهد، اظهار کرد: هنگامی که فرزند احساس کند والدین او را درک میکنند احتمال بیشتری دارد که توصیههای آنان را گوش کند.
وی ادامه داد: هرگاه برای بیان نیازها و نگرانیهای عاطفی به فرزند فرصت داده شود او احساس میکند که میتواند به والدین خود اعتماد داشته باشد.
رفتار نسنجیده با فرزندان؛ زمینهساز احساس حقارت
وی با اشاره به اینکه رفتار نسنجیده با فرزندان و آزار و اذیت آنها باعث بهوجود آمدن احساس حقارت در آنها شده و این احساس اغلب تا بزرگسالی با آنان همراه است، افزود: آنها از در جمع بودن و گردشهای دست جمعی میترسند و احساس میکنند که دیگران از آنها بدشان میآید و توان مقایسه کردن استعدادهایشان را با دیگران ندارند.
کارشناس دینی بیان کرد: امام سجاد(ع) ارتباط والدین با فرزندان را مبتنی بر این کردهاند که اصولاً فرزند از آن والدین است و جزئی از وجود آنهاست پس هر حرکت و تلاشی در این زمینه به حیطه وجودی آنها برمیگردد و ثمره و نتیجهاش برای خود آنهاست و برهمین اساس، حقوق فرزند را تبیین میکنند.
وی یادآور شد: فرزندانی که مورد آزار و اذیت قرار میگیرند، شخصیتشان تحقیر شده و به مرور زمان عزت نفس خود را از دست میدهند و به این باور میرسند که ارزشی ندارد.
