نگاهی به ارکان بهداشت و درمان در طب اسلامی

مریم نواب زاده، پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، اظهار کرد: تطهیر جسمی، عبارت است از شست‌وشوی بدن و پاکسازی پوست و مو از زائده‌های ایجاد شده و باز نگه‌داشتن منافذ پوستی و تأمین رطوبت مورد نیاز آن.

پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی دفع رطوبت اضافی موجود در بدن، زدایش موهای بدن،گرفتن ناخن، مسواک زدن، رنگ کردن موها، سرمه کشیدن، حنا بستن، روغن‌‌مالی مناسب پوست، حمام کردن را از نمونه‌های تطهیر جسمی عنوان کرد.

تطهیر معدی

نواب‌زاده با اشاره به اینکه این گفته‌ها بر گرفته از مطالب «حسین خیراندیش، مدیرعامل مؤسسه تحقیقات حجامت ایران است»، درباره تطهیر معدی بیان کرد: در این تطهیر آداب تغذیه و چگونگی مصرف غذا برای پیشگیری از بروز بیماری بیان می‌شود، چگونگی انتخاب غذا با مزاج، سن، جنس و شرایط مختلف جسمی و روانی، وعده‌های غذایی، غذای مناسب برای فصول گوناگون و موقعیت‌های جغرافیایی متفاوت.

وی ادامه داد: تفاوت غذاهای حلال و حرام و چگونگی سنخیت و هم‌خوانی غذاها با یکدیگر، انتخاب نوشیدنی‌ها، ترتیب نوشیدنی‌ها و بلعیدنی‌ها، زمان منع مصرف غذایی، انواع امساک‌ها(روزه)، رژیم غذایی مختلف، شامل رژیم آب‌جوش، سیب، انگور و هم‌چنین رژیم‌های چاقی و لاغری، جزء مباحث مطرح‌شده در بحث تطهیر معدی است.

پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی با اشاره به اینکه تطهیر خونی پاکسازی خون بدن از انواع سموم است، افزود: در رأس آن حجامت قرار دارد و بازوان قدرتمند آن، فصد(phelebotomy) و سرانگشتان هنرمند این تطهیر، زالو درمانی(therapy hirudo) است.

نواب‌زاده تغذیه نامناسب، بی‌تحرکی، زندگی در شرایط آب‌و هوای آلوده و نامناسب، تفکرات ناهنجار، بوها و صداهای ناشایست، گزیدگی گزندگان،تماس با برخی آلاینده‌ها، کم‌خوابی، پرخوری یا بدخوری، ماندن در معرض گرما و سرمای شدید، گرسنگی، ترس شدید، نگرانی مداوم، شادی بیش از حد، مصرف نوشابه‌های الکلی، مواد مخدر و خوراک‌های گرم و سرد بیش از اندازه موجب بروز غلظت خون در بدن می‌شود.

وی عنوان کرد: در این غلظت، یک خلط در بدن افزایش پیدا کرده و یا اینکه غلبه اخلاط پدید می‌آید. یعنی تمامی اخلاط چهارگانه از حد خود خارج می‌شود، در این صورت باید با دفع خون، با تمهیدات ویژه، حالت تعادل خون را به بدن باز گرداند.

پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی ادامه داد: در این شرایط، گاهی غلظت یا غلبه اخلاط پدید نیامده است و صرفاً  برای پیشگیری از بروز غلبه اخلاط و حفظ تعادل خون، باید مقداری خون از بدن دفع شود.

نواب‌زاده با تأکید بر اینکه برای پیشگیری از غلبه خون و یا کاهش غلبه خون، حجامت باید انجام گیرد، گفت: انجام حجامت سالانه  و ماهیانه به تناسب سن، جنس، تغذیه، تحرک، شرایط آب‌وهوایی محیط‌زیست و مزاج اشخاص تجویز می‌شود، در صورتی که خلط افزایش یافته عمقی باشد باید فصد انجام گیرد. در فصد رگ‌های گوناگون بدن برحسب شرایط مزاج، سن، جنس و هدفی که از انجام فصد داریم، متفاوت خواهد بود.

وی بیان کرد: فصد هر رگ موجب تخلیه اخلاط اضافی اندامی خاص می‌شود، البته کاربرد فصد در زمینه پیشگیری از بروز بیماری‌ها نسبت به حجامت در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد و فصد بیشتر در حوزه درمان کاربرد پیدا می‌کند.

پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی افزود: گاهی درگیری و یا انسداد عروقی و یا غلبه خلط، در یک اندام کوچک پدید می‌آید، مانند غلبه خلط خون در رگ‌های پا که موجب واریس می‌شود و یا غلبه دَم در انتهای روده که موجب هموروئید می‌شود و یا غلبه سودا در اندام انتهایی انگشتان پا که موجب بیماری«بِرگر» می‌‌شود و یا غلبه خلط سودآور در عروق بینایی که موجب پیرچشمی و کاهش بینایی می‌‌شود که در این صورت از زالو استفاده می‌شود.

تطهیر جنسی

نوا‌ب‌زاده درباره تطهیر جنسی گفت: برای حفظ تعادل در عاطفه و پیشگیری از بروز عقده روانی لازم است شرایط ابراز محبت و تأمین مهر و عشق فراهم شود، تأمین این نیازها در آغوش گرفتن طفل، هنگام شیر دادن از پستان مادر شروع می‌شود و با مهرورزیدن پدر و مادر به فرزند و بوسیدن آنان و هدیه گرفتن برای آنان ادامه پیدا می‌کند.

وی گفت: انسان باید در برنامه زندگی خویش راه‌های اساسی تأمین این نیاز را فراهم کنند، دیدار با خویشاوندان، پدر و مادر، خواهر و فرزندان ایجاد ارتباط صمیمانه با آن‌ها به‌همین ترتیب ضرورت ازدواج در شرایط مناسب تأمین کننده این نیاز است.

پزشک و محقق طب سنتی ـ اسلامی در خراسان جنوبی عنوان کرد: ازدواج در شرایط مناسب تأمین کننده غذای جنسی انسان است، هم‌چنین عدم رعایت آن موجب ایجاد ضعف در قوای دِماغی و بحران در فکر و اندیشه می‌شود.

تطهیر روانی

نواب‌زاده درباره تطهیر روانی اظهار کرد: یک سلسله اخلاقیاتی در سرشت انسان وجود دارد که در صورت تعدیل موجب تأمین زمینه رشد اخلاقی انسان به‌سوی کمال می‌‌شود اما در صورتی که تعدیل نشود موجب بروز مشکلات روانی شده و تن و روان انسان را بیمار می‌سازد.

وی یادآور شد: در این تطهیر لازم است برای تعدیل تمامی اخلاقیات بد برنامه‌ریزی شود تا بتوان از این استعدادها استفاده مطلوب کرد و ضمن مصون شدن از عوارض جسمی و روانی آن، زمینه را برای اعتلای به کمال معنوی و قوت روحانی فراهم کرد.