سیاست‌گذاری‌های نادرست سبب بحران هویت در فضای مجازی‌ می‌شود

محمدعلی شاکری، مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات جهاد دانشگاهی واحد علامه طباطبایی، در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) با اشاره به ماهیت فضای مجازی اظهار کرد: تکنولوژی‌های ارتباطی جدید و از آن جمله تکنولوژی‌های مربوط به فضای مجازی، به خودی خود منفی و بحران زا نیستند. برای مثال توسعه تکنولوژی‌های جدید ارتباطی باعث شده تا امروزه ارتباطات جمعی به سمت کسب ویژگی های ارتباطات میان فردی پیش برود و انسان‌ها از طریق فضای مجازی بدون آنکه نزدیک یکدیگر باشند به سهولت بتوانند ارتباطات میان فردی و چهره به چهره را فراهم کنند.

وی افزود: در میان متفکران این حوزه، برخی فضای مجازی را ذاتا بحران زا و مشکل آفرین می دانند و آن را به کلی طرد می کنند. برخی نیز بحران زایی فضای مجازی را باور دارند اما بر این تصورند که راه گریزی از توسعه تکنولوژی های جدید نیست و با رویکردی انفعالی، به آسیب های آن نظیرجداشدن از زندگی حقیقی یا سطحی نمودن سبک ‌زندگی اشاره می کنند. اما در این میان برخی اندیشمندان ارتباطات به جای طرد کردن یا نق زدن‌های بیهوده، با تصریح ویژگی‌های مثبت این فضا مانند فراهم کردن ویژگی های ارتباط چهره به چهره در ارتباط از راه دور که اشاره شد، بحران‌زایی آن را مانند هر تکنولوژی جدید دیگری، در نحوه استفاده از آن می دانند.

این کارشناس ارتباطات تصریح کرد: هر استفاده و سیاست‌گذاری نادرستی از تکنولوژی منجر به بحران می‌شود و این موضوع در هر دوره‌ای وجود دارد و راه گریزی نیست. فضای مجازی هم به خودی خود به عنوان یک تکنولوژی مطرح بوده و در کنار آثار مثبت، آثار منفی هم دارد که این آثار منفی در اثر سیاست‌گذاری نادرست به وجود می‌آید و بعد از آن، براثر همین سیاست‌های نامطلوب، مردم هم نمی‌توانند استفاده درستی از این تکنولوژی داشته باشند.

وی بیان کرد: استفاده نادرست از فضای مجازی به تأخر فرهنگی مربوط می‌شود. یعنی قبل از ورود تکنولوژی‌های جدید به کشور، بستر فرهنگی لازم، از جمله جنبه‌های فکری و آموزش‌های لازم را نادیده می‌گیریم و در نتیجه اینچنین دچار بحران می‌شویم.

شاکری اظهار کرد: بحران هویت در فضای مجازی یک واقعیت است و این بحران صرفا به خاطر استفاده نادرست از این تکنولوژی نیست بلکه سیاستگذاری‌های نادرست، نقش پررنگ تری در این موضوع دارند. چرا که نحوه استفاده مردم از تکنولوژی های جدید، تا حد زیادی با همین سیاست گذاری‌ها شکل می گیرد. ضمن آن که نحوه استفاده از تکنولوژی نهایتا و به مرور زمان توسط خود مردم فراگرفته می‌شود، اما این سیاستگذاری‌هاست که باید به درستی تدبیر شود.

وی بیان کرد: تکنولوزی هراندازه پیشرفته‌تر شود، بحران زایی‌شان هم چند برابرمی‌شود. وقتی برنامه ریزی لازم برای استفاده از تکنولوژی های پیشرفته نشود، بحرانش قطعا آسیب‌زا خواهد بود.

مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات جهاد دانشگاهی واحد علامه طباطبایی تصریح کرد: مثلا اگر مروری بر نحوه استفاده یک خانم خانه‌دار از لاین و وایبر داشته باشیم متوجه می‌شویم که استفاده از این ابزارها به خودی خود اشکال آفرین نیست، اما برای نمونه، به مرور این مسئله به وجود می‌آید که این کاربر چه نوع عکسی را برای پروفایل خود انتخاب کرده است و با چه کسانی از جنس مخالف خود به گفتگو می نشیند و این عکسی که می‌گذارد یا مخاطبان مجازی اش، مورد پذیرش همسر یا پدرش هستند یا خیر؟ این نقطه آغاز یک بحران می شود که به بسترهای فرهنگی جامعه بازمی گردد، نه استفاده از این ابزار. بدین ترتیب، می بینیم که آنچه بحران زاست، فقط ورود و به کار گیری تکنولوژی جدید نیست، بلکه بیشتر بستر فرهنگی جامعه است که تا چه حد آمادگی پذیرش یک تکنولوژی و ملزومات آن را داراست و سیاستگذاری صحیح برای آماده کردن این بستر را پیش از ورود تکنولوژی های جدید می طلبد.

شاکری اظهار کرد: البته شکی نیست که ابزارهای جدید از جمله آن‌هایی که ارتباط در فضای مجازی را فراهم می کنند همچون وایبر و... ماهیتا برخی مشکلات را ایجاد می کنند. مثلا این ابزارها به مرور با ایجاد اختلال در نوع ارتباطات، به کم‌رنگ کردن ارتباط میان فردی می پردازند که می‌توان نشانه های آن را در جایگزینی بسیاری از دید‌و‌بازدید‌های عید با پیامک‌های تلفنی دید. همچنین استمرار استفاده از آن ها، فرهنگ کلامی بشر را تبدیل به فرهنگ تصویری می‌کند و به سطحی شدن زندگی ها منجر می شود که مطابق با برخی نظریه‌های ارتباطی، حتی تحمیق انسان را در پی خواهد داشت. اما این‌ها همه از ویژگی‌های ذاتی این تکنولوژی های جدید بوده و ضمن آن که با بالا بردن سواد رسانه ای و آموزش صحیح استفاده از آن ها، قابل کنترل اند، تا حد زیادی گریزناپذیرند.

وی بیان کرد: در بحث کنترل بحران هویت در فضای مجازی، دو پایه اساسی وجود دارد: سیاست‌گذاران و مردم. سیاست‌گذاران با سیاستگذاری و برنامه ریزی صحیح برای آماده سازی بستر فرهنگی جامعه و مردم با آموزش نحوه استفاده صحیح از این ابزارها، به کنترل بحران می‌پردازند. البته یکی از سیاستگذاری‌های مهم از جانب سیاستگذاران، همین تلاش برای ارتقای سواد رسانه‌ای است تا مردم آموزش‌های لازم را فرابگیرند و بتوانند به درستی از ابزارهای جدید استفاده کنند.

وی افزود: شورای عالی فضای مجازی یکی از واسطه‌های بین دولت و مردم برای سیاستگذاری است که می‌تواند سیاست‌های خوبی را درباره ورود تکنولوژی به کشور تعیین کند. رسانه‌های جمعی نیز دیگر واسطینی هستند که می‌توانند آموزش‌های درست را به مردم انتقال دهند. همه این ها باید در نهایت به ارتقای سواد رسانه‌ای مردم منجر شود تا در استفاده از فضای مجازی، موفق‌تر عمل کنند و بحران زایی آن را به حداقل برسانند.