دیار یاقوتهای سرخ را بیشتر بشناسیم
گروه اجتماعی: شهرستان فردوس جاذبههای گردشگری فراوانی دارد؛ از جمله مسجد جامع فردوس، مسجد کوشک، مدرسه علمیه علیا و ... که معرفی آن میتواند نقش مهمی در افزایش مسافر و گردشگر به این منطقه ایفا کند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، شهرستان فردوس را بیشتر به باغستانهای انار آن میشناسند و از این روست که در استان خراسان جنوبی به سرزمین یاقوتهای سرخ شناخته شده است. علاوه بر باغستانهای زیبای انار جاذبههای گردشگری فراوان دیگری نیز در این منطقه وجود دارد.
مسجد جامع فردوس
این مسجد امروزه در قسمت جنوب شرقی شهر فردوس جای دارد. مسجد جامع از مساجد دو ایوانی است که زلزلهای در اوایل قرن ششم هجری بنای اصلی آن را ویران میکند. آنچه از مسجد بر جای مانده ایوان قبله و شبستانهای تابستانی و زمستانی در اضلاع شمالی و جنوبی است. ضلع ایوان قبله، اصیلترین ضلع به لحاظ سابقه تاریخی است که با مقایسه آجرنما و نوع اجرای طاق و تویزه ایوان آن با ایوان و نقشه مسجد جامع زوزن، به دوره خوارزمشاهیان نسبت داده میشود. مسجد جامع فردوس یک مسجد دو ایوانی سبک خراسانی بوده و بنای آن مربوط به قرون پنجم و ششم هجری قمری میباشد.
مسجد کوشک
مسجد با داشتن کتیبهای به سال 554 ه. ق ساخت بنا را تا دوره سلجوقی به عقب میبرد از سویی مسجد دارای طاقهایی است که به تقلید از سبک ساسانی و با ستونهای قطور و متناسب با طاقها میباشد. که دوره ساخت بنا را به سدههای نخست اسلام میرساند به عبارتی فرم و اندام وارههای مسجد هم پایه مساجدی چون تاریخانه دامغان میآید. لایههای متعدد گچ بر دیوارهها نیز نشان از تحولات فراوان است که بر شالوده بنای مسجد کوشک گذشته است. مسجد در کنار دروازه قاین شهر تون بنا شده که احتمال میرود مسجد متعلق به بافت شهری دیگری به لحاظ جانمایی بوده و با زلزلهها و تخریبها کم کم به کنار حصار و باروی شهر رانده شده است. پیگردی و لایهنگاری میتواند تغییرات شهر تون و چهره آن را تا حد زیادی مشخص کند.
مدرسه علمیه علیا
نام واقف این مدرسه میر علی بیک است که در اواخر دوره صفویه آن را تعمیر کرده و تا پیش از زلزله مورد استفاده طلاب بوده است. معماری این مدرسه در نوع خود کم نظیر است. پشت ایوان ورودی، هشتی واقع شده که در ضلع شرقی هشتی مدرس (محل تدریس) به شکل هشت ضلعی و پوشش گنبدی و در ضلع غربی آن، مسجد (نمازخانه) با تزئینات زیبای مقرنس واقع شده است. ورودی حیاط مدرسه در اضلاع شمال شرقی و شمال غربی هشتی میباشد و در مرکز حیاط، گودال باغچهای هشت ضلعی قرار دارد. مدرسه دارای چهار ایوان، و در سه ضلع آن حجرههای طلاب ساخته شدهاند.
امامزادگان فردوس
سلطان محمد و سلطان ابراهیم (علیه السلام) دوتن از نوادگان امام موسی کاظم (ع) هستند که در محله سادات شهر فردوس آرمیدهاند. بنای آرامگاه به دوران تیموری تعلق دارد و علیرغم گذر زمان و بروز زلزلههای متعدد هنوز استوار و شکوه خود را حفظ کرده است. تزئینات نقاشی که جدیداً نمایان شده و گنبد کاشیکاری شده آن با سابقه رفیع خود تعلق این بنا را به دوره تیموری تائید مینماید. رواقهای گرداگرد حیاط این امامزاده همواره استراحتگاه زائران بوده است. آرامگاه امامزادگان فردوس علاوه بر معنویت خاصی که به خطه فردوس بخشیده است؛ یکی از منزلگاههای اصلی زائران بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) در طول تاریخ بوده است.
قلعه کوه فردوس
تنها راه دسترسی به قلعه از طریق تنگهای است که در جنوب غربی کوه (که شیب کمتری دارد) قرار دارد، ارتفاع برجها تقریباً 5 متر است که به کمک سنگهای لاشه وملات گچ ساخته شدهاند. باید دانست که قلعه مزبور در دوران آبادی دارای دو دیوار و حصار تو در تو و چند برج دیدهبانی بوده که محیط دیوار پایانی درحدود 1000 متر است. دیوارهای قلعه از سطح منظم هندسی برخوردار نیستند. در قسمت پایانی قلعه آب انبارهایی دردل صخرهها کنده شده که طول هر یک حدود 10 متر و عرضش در حدود 2 متر بوده و از آب باران و برف پر شده و در مواقع محاصره به مصرف آب شرب ساکنان قلعه کمک میکرده است. این آب انبارها، ذخیره تمام اهالی قلعه نبوده زیرا در پایین دیوار جنوب قلعه چاهی کنده بودند که امروز به چاه قنوت مشهور است. در خط الرأس کوه آثار برج استوانهای کوچکی قرار دارد که شاید محل افروختن آتش و با دیدهبانی در ارتباط بوده است. مسلماً این دژ، روزگاری بر جلگههای اطراف و راههای بازرگانی قدیم اشراف داشته، بخصوص راههای کاروانی دشت تون را هم میتوانسته به خوبی دیدهبانی نماید.
آبـگرم معدنی
از جمله جاذبهها و قابلیتهای گردشگری و با اهمیت شهر فردوس آبگرم معدنی در فاصله حدود 20 کیلومتری شمال شرقی این شهر است. این آبگرم طبیعی با خواص طبی - درمانی اعجاب انگیزش سالانه پذیرای بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی میباشد و از موقعیت مناسبی در منطقه برخوردار است. استفاده از آبگرم معدنی در درمان بسیاری از بیماریهای پوستی و مفصلی مؤثر و توسط پزشکان زیادی توصیه شده است.
حمام جهانیار
در مورد تاریخ احداث بنا و بانی آن اطلاع دقیقی در دست نیست اما با توجه به شواهد معماری موجود میتوان دوره تاریخی آن را به صفویه نسبت داد. حمام جهانیار به دلیل همجواری با مسجدی به همین نام معروف گشته. مسجد جهانیار در زلزله سال 1347 بطور کامل تخریب گردید ولی حمام به دلیل قرارگیری در زیرزمین بیشتر سالم مانده است. در حال حاضر شهر در جهت شمال گسترش یافته و حمام جهانیار به صورت بنایی متروکه درآمده است. بنا فاقد تزئینات خاص بوده فقط نوع طاقها و نورگیرها و پوششها به همراه آجرکاری به صورت خفته راسته در دیوارهای پایینی سربینه میتواند از موارد تزئینی بنا به شمار آید.
حمام سردشت
در مورد تاریخ احداث بنا و بانی آن اطلاع دقیقی در دست نیست اما شواهد معماری دوره تاریخی آن را صفویه میداند. حمام سردشت به دلیل قرارگیری در محلهای به همین نام، معروف گشته است. قابل ذکر است که قسمتهای زیادی از این محله هنوز سالم و پابرجاست. این حمام یکی از اماکن زیبا و در نوع خود جالب و دیدنی است که بخشهایی از گنبدهای آن به دلیل قرارداشتن در مسیر تردد ماشین، دام و انسان و بخشهای داخلی آن در اثر عواملی از جمله نزولات جوی تخریب گردیده است. اصول ساخت و عناصر تشکیل دهنده حمامها یکی است و حمام سردشت نیز از این قاعده مستثنی نمیباشد. حمام شامل سردرورودی، دهلیز، بینه، سربینه، میاندر، گرمخانه، خزینه، تون(گلخن) و هیزمدان (خارخانه) میباشد. در برخورد اول با این بنا، پهنه وسیعی از گنبدهای در خاک خزیده با نورگیرهای دایرهای شکلشان خود نمایی میکند. حمام دارای دو ورودی است که یکی از آنها در جبهه شمالغرب و دیگری در جنوبغرب قرار دارد. از آنجا که سیه باد از بادهای دائمی این منطقه است و در اکثر اوقات موجب سرما میگردد، ورودی اولیه که در شمالغرب قرارداشته در اواخر دوره پهلوی مسدود گردیده و به جبهه جنوب غرب منتقل گردیده است.
