زیرکی ملاعبدالله محمدتونی بشروی در تبیین جایگاه علم

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، تونی بشروی(متوفی 1071 هـ . ق.) از فقهای اخباری مساک بوده که در اواخر دوره شیخ بهایی و میرداماد می‌زیسته است. نخستین بار وحید بهبهانی پیشتاز مبارزه با اخباریان، در آثارش وی را فاضل تونی لقب داده است و از آن پس در کتاب‌های اصولی شیعه، عبدالله تونی به این نام خوانده شده است. او مدتی در اصفهان در مدرسه ملا عبدالله شوشتری به سر برد و سپس در مشهد مجاورت اختیار کرد در آخر عصر به قصد زیارت عتبات به همراه برادرش راهی عتبات شد.

در میانه راه در کرمانشاه درگذشت و در همان‌جا به خاک سپرده شد. شیخ علی‌خان حاکم کرمانشاه، بر مزار او قبه‌ای بنا نهاد. (خوانساری، 1360، ج 4: 55).

همان‌گونه که اشاره شد تونی همزمان با میرداماد بود و در برخی از منابع رجالی به مباحث و گفت‌وگوی این دو تن اشاره شده است. میرداماد در پایان مذاکره مذکور به هنگام خروج ملاعبدالله تونی به وی توصیه کرد که چون بیرون رفتی مبادا که بگویی با میرداماد مناظره نمودم بلکه بر علما فخر کن و بگو که امروز کلام میرداماد را فهمیدم(تنکابنی، 1372: 119).

علاوه بر این حکایت، تنکابنی شرحی در مورد دیدار شاه عباس از تونی را نیز در کتابش نقل کرده، بر اساس این حکایت شاه عباس روزی به دیدن ملاعبدالله تونی در مدرسه وی آمد، شاه پس از گشت‌وگذاری در مدرسه از ملاعبدالله سوال کرد چرا مدرسه شما خالی است؟ ملاعبدالله در پاسخ به سوال شاه گفت جواب این سوال را مدتی بعد به شما خواهم داد.

مدتی گذشت و ملاعبدالله تونی بازدید شاه عباس را پس داد، شاه در آن دیدار به ملا عبدالله گفت: از من چیزی درخواست کن ملاعبدالله گفت من خواسته‌ای ندارم ولی پس از اصرارای شاه عباس گفت مرا یک حاجت است و آن این است که من سوار شوم و شما در پیش روی من پیاده در میدان شهر حرکت کنید.

هنگامی که شاه حکمت این کار را پرسید آخوند گفت جواب این سوال را چند روز دیگر خواهم داد. از آنجایی که سیاست سلاطین صفویه بر حمایت و تقویت علمای شیعه قرار داشت، خواسته آخوند ملا عبدالله را پذیرفت.

مدتی گذشت سلطان بار دیگر به دیدن ملاعبدالله آمد و مشاهده کرد که مدرسه مملو از جماعت طلاب است دلیل این امر را پرسید آخوند پاسخ داد سبب این امر اجابت خواسته من بود که شما در میدان شاه با پای پیاده و من سواره حرکت کردم، از این اقدام شما مردم به شأن عالم و مقام علم پی بردند.

این حکایت نشان‌دهنده شأن و مقام تونی در نزد شاه و تفوق اخباریان ـ که تونی نیز پیرو این مسلک بود ـ به شمار می‌رود.

متابعت تونی از مشرب اخباریان که در برخی از آثار وی نمود پیدا کرده که از آن جمله می‌توان به رساله فی الصلاه الجمعه که وی آن را در اثبات حرمت نماز جمعه در زمان غیبت تألیف نموده، اشاره کرد.