زندگی به سبک جوانترین امام
گروه اندیشه: با توجه به در پیش بودن سالروز شهادت امام جواد(ع) بر آن شدیم تا به بیان گزیدهای از سبک زندگی این امام همام بپردازیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، هر دوستدار کسی یا چیزی بر آن است تا نسبت به محبوب خود اطلاعاتی را به دست آورد. گاه دیده شده که نه تنها به سخنان و سنت و سیره رفتاری او توجه میکند، بلکه همه چیز محبوب، برای او دوست داشتنی و محبوب است. از این رو میخواهد ریز جزئیات زندگی او را بداند و بشناسد و اگر نتوانست همانند سازی کند دست کم از جزئیات او داستانها بسراید و حکایات برای دیگران بگوید و تعریف کند.
این درحالی است که چهارده معصوم(ع) نه تنها محبوب ما بلکه مقتدا و پیشوای ما هستند و ما خود را شیعه ایشان میدانیم و میخواهیم از سبک زندگی آنان الگوبرداری کرده و دقیقاً پا در جای پای آنان بگذاریم. پس لازم است تا به عنوان یک شیعه از همه زندگی ایشان آگاهی یابیم و به همان اندازه که تاریخ اجازه داده و اطلاعاتی را برای ما منتقل کرده، درباره آنان بدانیم و براساس آن، زندگی خود را سامان دهیم.
امام جواد(ع) پیشوای مسیحا نفس و موسی عمل
شاید امام جواد(ع) یکی از کم سن و سالترین پیشوایان اسلام باشد که در خردسالی مقام بزرگ امامت و ولایت الهی را به عهده گرفته و به عنوان خلیفه الهی بر کائنات فرمانفرمایی و فرمانروایی نموده است. از همان آغاز کسانی بودند که در ولایت و خلافت الهی ایشان تشکیک و تردید روا داشتهاند؛ ولی ایشان نیز به خوبی نشان داد که در قاموس الهی بر خلاف تصور جاهلی و عمل منافقان که حضرت امیرمؤمنان علی(ع) را به سبب جوانی از خلافت پیامبر(ص) بازداشتند، خلافت الهی به مظهریت در تمامی اسمای الهی و صفات کمالی است که ایشان داراست و چیزی نمیتواند مانع خلافت الهی انسان کامل و مظهر اتم و اکمل خداوندی بر کائنات باشد.
امام رضا(ع) باتوجه به ویژگیهای امام جواد(ع) است که میفرماید: این مولودی است که با برکت تر از او برای شیعیان ما به دنیا نیامده است. (بحارالانوار، ج50، ص23، ح14) امام رضا(ع) همچنین در بیان این برکت و بزرگواری امام جواد(ع) در جایی دیگر میفرماید: او راستگو، صبور و بردبار، دارای فضیلت نور چشم مؤمنان و مایه خشم کفار است. (مستدرک عوالم العلوم، ج 32، ص 72)
امام جواد(ع) با زندگی خود بسیاری از اندیشههای انحرافی و باطلی را که در جامعه پیدا شده بود، به چالش جدی کشید و دوباره آموزه های قرآنی و معجزات و بینات روشنگر و بصیرت بخش آن را زنده کرد و مردم را به صراط مستقیم دعوت کرد تا از مسیر انحرافی که پس از سقیفه توسط ابوسفیان و معاویه و منافقانی از صحابه شکل گرفته بود، باز دارد و راه حقیقت و روشن را نشان دهد.
گزارههای اخلاقی و تربیتی از امام جواد(ع)
برای پیروی و الگوبرداری از این اسوههای نیک و کامل لازم است اطلاعاتی از سنت و سیره ایشان داشته باشیم. منابع روایی و تاریخی اسلام سرشار از آموزههای اخلاقی و تربیتی است که ایشان بیان کردهاند تا هرکسی به وسع و ظرفیت و توان خویش از آن بهره گیرد و زندگی خود را سامان دهد و سبک زندگی اسلامی و اخلاقی و الهی را برای خود بسازد. هرچند که در یک نوشتار کوتاه نمیتوان از همه سنت و سیره امام جواد(ع) حتی در حوزه اخلاق و تربیت سخن گفت، ولی به مقدار حوصله و استطاعت خود و نوشتار بخشی از آن در اینجا بیان میشود:
انجام آگاهانه کارها
یکی از آموزههای تربیتی و اخلاقی که امام جواد(ع) بر آن تاکید دارد، عمل همراه با شناخت است. انسان اگر در کاری وارد شود که نمیشناسد یا از جایی وارد شود که راه ورود به آن کار نیست، شکست میخورد و به جای آن که کاری را بهدرستی انجام دهد و از سود آن کار بهره برد دچار زیان میشود و از کاری که کرده زیان و ضرر بهره او میشود. شناخت کار و موارد ورود و عمل به آن لازمه انجام هر کاری است. دراین باره امام جواد(ع) فرمودند: کسی که راه ورود به کاری را نشناسد، راه برون شدن از آن درماندهاش میکند. (بحارالانوار، ج 57، ص 463) یعنی عدم شناخت کار و راهکارهای انجام آن شخص را در دامی میافکند که بیرون آمدن از آن بسیار دشوار و سخت خواهد بود.
تواضع و فروتنی، رضایت الهی
دراسلام بسیار از تواضع و فروتنی سخن به میان آمده و آن را نشانهای ازاسلام و کمال عقل و از فضایل و مکارم و محاسن اخلاقی شمردهاند. در مقابل هرگونه تکبر و استکبار و غرور و تفاخر به عنوان رذیلت اخلاقی معرفی و با آن مبارزه شده است. درباره فواید تواضع و فروتنی نیز بسیار گفتهاند که از آثار آن میتوان بهرهمندی از عنایت دیگران دانست؛ زیرا با تواضع است که محبت دیگران به سوی انسان جلب میشود و مردم او را بزرگ دانسته و درخدمت او در میآیند. از جمله آثار و برکاتی که امام جواد (ع) برای تواضع بیان میکند، رضایت و خشنودی الهی از اوست؛ چرا که خداوند خود و فرشتگان به آفرینگویی به او مشغول میشوند و او را مورد عنایت خاصه خود قرار میدهند. پس با این حساب میتوان گفت تواضع از بزرگترین سرمایههای هر انسانی است؛ چرا که انسان تلاش میکند تا رضایت الهی را به دست آورد. تواضع میتواند این خشنودی و رضایت الهی را ایجاد کند. پس میبایست آن را در خود ایجاد کرد تا با به دست آوردن آن، محبت الهی را جلب کرد و محبوب پیشگاه او شد.
از دیگر دستورهای اخلاقی آن حضرت (ع) مدارا کردن با مردم است. این که نسبت به دیگران سختگیر نبود و اگر خطا و اشتباه قابل بخششی انجام دادند، آن را پوشاند و بخشید. پس هرگونه سختگیری حتی موجه، امر خوبی نیست هرچند که از نظر عقلی مجاز باشد. انسان میبایست با دیگران از در احسان وارد شود و ملاحظه حال مردم را بیش از حال خودش بکند و این گونه نباشد که با سختگیری مردم را برنجاند و ایشان را در زحمت افکند. انسان باید نسبت به دیگران همواره مهربان باشد و اگر کسی دوست دارد که با او معامله خوب شود خودش نیز با دیگران معامله خوبی داشته باشد.
توکل
یکی از اصول اسلامی توکل است. اینکه خدادوند را نه تنها آفریدگار خود بداند بلکه او را ممالک و پروردگار خود نیز بشمارد و نسبت به علم و قدرت خداوندی و مشیت و اراده الهی شک نکند. بسیاری از مردم بویژه مؤمنان خیال میکنند که اهل توحید هستند ولی توحید جامع و کامل را یا در اندیشه و پندار باور ندارند یا در عمل این گونه نشان میدهند. توحید میبایست در ذات و صفات و فعل باشد چنان که باید توحید در عبادت و اولوهیت و ربوبیت نیز باشد.
اینها تنها گوشهای از اصول اخلاقی است که امام جواد(ع) به عنوان پیشوای الهی و در مقام اسوه و الگو بیان کرده است و عمل به همینها میتواند زندگی ما را دگرگون کند. مطالعه و تحقیق دیگر آموزههای آن حضرت(ع) نیز از چنین جایگاه و ارزش و اهمیتی برخوردار است. پس لازم است که آنها را شناخته و براساس آن عمل کنیم.
