استفاده افراطی دانشآموزان از فضای مجازی و چالشهای تربیتی
گروه فضای مجازی: میزان حضور دانشآموزان در فضای مجازی و پرسه زدن آنها در شبکههای اجتماعی؛ یکی از موضوعاتی است که میتوان آن را به لیست دغدغههای والدین اضافه کرد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) به نقل از پایگاه اطلاعرسانی پلیس فتا (www.cyberpolice.ir)، اغلب جوانان و نوجوانان به ویژه دانشآموزان در ایام تعطیلات تابستان با مشکل نحوه گذراندن اوقات فراغت روبرو هستند و از طرفی دیگر به دلیل نقش و تأثیر بالای فضاهای مجازی و شبکههای اجتماعی در زندگی آحاد جامعه، این فضاها به اشتباه جای زمان فراغت و استراحت جوانان راگرفته و این امر هم تهدید و هم فرصتی بزرگ محسوب میشود. میزان حضور دانشآموزان در فضای مجازی و پرسهزدن آنها در شبکههای اجتماعی؛ یکی از موضوعاتی است که میتوان آن را به لیست دغدغههای والدین اضافه کرد؛ چرا که کمتر مادری را میتوان سراغ داشت که از وقت تلف کردنهای فراوان فرزندش در فضای مجازی شکایتی نداشته باشد. موضوعی که شاید بتوان نام اعتیاد اینترنتی را هم بر آن گذاشت. آسیب جدی که باید بیش از گذشته مورد توجه باشد، نفوذ شبکههای اجتماعی مانند «فیسبوک، وایبر، واتسآپ، لاین» در بین دانشآموزان است. به نظرمیرسد، نمودار سنی استفادکنندگان از شبکههای اجتماعی رنگارنگ با کاهش مواجه شده و سن کاربران این شبکهها را کمتر از گذشته نشان میدهد تا جایی که در بین کاربران اینترنتی شبکههای مجازی، شاهد حضور بی حد و حساب دانشآموزان هستیم. استقبال کمرنگ دانشآموزان از ورزش نکتهای را گوشزد میکند که میتوان از آن برای مقابله با آسیبهای شبکههای اجتماعی یا کاهش استفاده دانشآموزان از این فضا استفاده کرد. گذران اوقات فراغت در شبکههای مجازی یک چالش جدی تربیتی اوقات فراغت در برابر اشتغال و درگیریهای روزمره است که سبب خستگی هم میشود. اوقات فراغت میتواند پر بارترین و شورانگیزترین لحظات و برعکس ملالانگیزترین و بیثمرترین و حتی مفسده انگیزترین دقایق باشد، لذا باعنایت به اینکه ساختار جمعیتی جامعه ما نشان میدهد که کشور ما ازجوانترین کشورهای دنیاست. بر این اساس قشر عظیم جوان و نوجوان نیازمند عنایت و توجه جدی در زمینه برنامهریزی برای گذران اوقات فراغتشان هستند. اوقات فراغت کارکردهای زیادی را در بر دارد. از جمله فرصتی برای شکوفایی استعدادها و کسب توانمندیهای لازم زندگی آینده، فرصتی جهت تجدید قوا، پرورش قوه خلاقیت و ابتکار همچنین مهارتآموزی، فرصتی جهت اصلاح رفتار، رشد و تعالی شخصیت انسانی، فرصتی جهت اشاعه فرهنگ عمومی، دینی و ملی و بر این اساس نیاز است که مسئولان جامعه و خانوادهها؛ نوجوانان وجوانان را در خصوص گذاران اوقات فراغتشان هدایت و راهنمایی کنند و با برنامهریزی صحیح آنها را از ورود بیرویه و استفاده نامطلوب فضای مجازی و شبکههای اجتماعی که تأثیرات مخربی را بر هویت انسانی آنها خواهد داشت، پیشگیری کنند. امروزه تحقیقات نشان داده است که بیش از 44 درصد جوانان و نوجوانان اوقات فراغت خود را با ورود به فضای مجازی و استفاده از اینترنت، 35 درصد با بازیهای رایانهای و گوش دادن به موسیقی و کمتر از 17 درصدشان با استفاده از تلویزیون و برنامههای آن اوقات فراغتشان را سپری میکنند. ورود بیرویه و گذاران اوقات فراغت دانشآموزان در فضای مجازی و اینترنت به دلیل اینکه استفاده صحیح از شبکههای اجتماعی و ورود به فضای مجازی در جامعه ما به درستی تبیین و فرهنگسازی نشده است و اغلب خانوادهها هم به دلیل ساختار سنتی چندان با این گونه فضاها آشنایی ندارند، یک چالش جدی تربیتی است. هر چند که فرصتی جهت آموزش و تحقیق نیز است، اما امروز اکثر جوانان و نوجوانان به دلیل عدم آشنایی به استفاده صحیح از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی استفاده مفیدی از این فضاها را ندارند. آسیبها و جرایم فضای آنلاین دانشآموزان اطلاعی از سایتهای مفید و یا سایتهایی را که نباید بدان ورود یابند، کسب نکردهاند و چه بسا این عدم اطلاعات درست استفاده از فضای مجازی باعث شده است که فرزندان جامعه از مؤلفههای دینی، تربیتی و فرهنگی دور شوند و هویتشان دچار تردید و آسیب شود. لذا توجه جدی مسئولان امر در خصوص ایجاد فرهنگسازی صحیح ورود به فضای مجازی برای آحاد جامعه در شرایط ایمن لازم است تا از دغدغه والدین در این خصوص کاسته شود. در این زمینه با عنایت به اینکه داشتن روابط اجتماعی به صورت حضوری تأثیر شگرفی را در رشد و شخصیت سالم و متعالی انسانها دارد، یکی از فاکتورهای سلامت روان انسانها و جامعه، وجود روابط مؤثر اجتماعی با دیگران است و استفاده افراطی ارتباط مجازی سلامت روان انسانها را تهدید میکند. در فضای مجازی چهار حوزه آسیب وجود دارد که بیشترین جرایم و تخلفات وسوء استفادهها در راستای این چهار حوزه انجام میشود که میتوان به حوزه خشونت که از طریق بازیهای رایانهای، روان فرزندان را تهدید میکند، حوزه فحشا و فساد که بیعفتی و بی بند باری را ترویج میکند، حوزه اعتیاد و گرایش به سوءمصرف مواد مخدر و داروهای روانگردان و حتی اعتیاد ورود به فضای مجازی است، حوزه کلاهبرداری که در استفاده فضای مجازی باید مراقب این حوزهها باشند، میتوان به آن اشاره کرد. ورود افراطی به فضای مجازی باعث کاهش روابط اجتماعی و ایجاد افسردگی در جوانان و نوجوانان خواهد شد و از سوی دیگر موجب بروز مشکلات در روابط اعضای خانواده از جمله ایجاد تنش، مشاجره و درگیری شده که باعث ایجاد بیحرمتی و کاهش اعتماد به بزرگتر ها به ویژه والدین خواهد شد. چنین مسائلی روان نوجوانان و جوانان را به هم ریخته و باعث افزایش ارتباطات مجازی بدون توجه به مسائل امنیتی میشود که زمینه سوء استفاده از نوجوان و جوان و انحرافات دیگر او را فراهم میآورد، بدان دلیل که در فضای آنلاین هر فردی غریبه است و این امکان وجود دارد که فردی با سن بالا خود را دوست کودک قرار داده و آسیبهایی را ایجاد کند. لذا توصیه میشود، ارتباطات و گفتوگوهای حضوری اعضای خانواده در فضای خانواده بیشتر شده و گفتمانهای خانوادگی تشکیل شود، همچنین روابط با اطرافیان و اقوام افزایش یابد و جلساتی ویژه به دور از موبایل و تکنولوژی در فضای خانوادگی تشکیل شده، تا ارتباطات حضوری و صمیمیتهای خانوادگی گسترش یابد. راهکار های دوری دانش آموزان و کاهش آسیبها اولین توصیه گسترش روابط اجتماعی و تقویت این روابط با شیوههای مختلف(برگزاری جلسات، حل مسائل بدون وجود موبایل،خاموشی موبایل در مهمانیها و صحبت رو در رو و حضوری و....) است. توصیه دیگر آموزشهای لازم به خانواده و جوانان به خصوص آشنایی بیشتر والدین به این فضاها و کنار گذاشتن ارتباطات سنتی، راهنمایی و صحبت با فرزندان درخصوص استفاده بهینه ازشبکهها مجازی و برقراری ارتباط محکم و استوار و صمیمی با فرزندان تقویت باورهای دینی و اعتقادی خود در بین خانواده، با پررنگ شدن این باورها بچهها کمتر در معرض آسیبهای فضای اینترنت قرارمیگیرند. قراردادان رایانه خانوادگی در محلی که برای همه قابل مشاهده و در دسترس باشد. یک ساعت مختص اینترنت و بازیهای رایانهای برای کودکان در طول شبانهروز است که والدین خودشان بازیهای رایانهای را برای کودکان انتخاب کنند. بازیهای رایانه خشن عاملی مهم در افزایش میزان خشونت کودکان است تا جایی که امکان دارد از انتخاب این بازیها پیشگیری کرده و انتخاب برنامهها متناسب با سن و مورد علاقه فرزندان باشد. پر کردن اوقات فراغت فرزندان با ورزش، مهارتآموزی و .... و دوری از ایجاد فرصت بیکاری برای آنان، در این صورت دانشآموزان تا پایان تحصیلات عمومی حداقل سه مهارت شغلی را میآموزند و همین امر موجب شده تا در آینده بیکار نشوند. سرمایهگذاری برای اشتغال کودکان در آینده که لازمه تحققق این امر کسب مهارتها در زمان اوقات فراغت است. آموزش آسیبها و تهدیدهای فضای مجازی به فرزندان برای کمک به استفاده ایمن از اینترنت است تا آنها اطلاعات شخصی خود وخانواده را در اختیار دیگران قرار ندهند. شناخت والدین ازعلائم اینترنتی مثل کاهش روابط اجتماعی،عصبانیت و پرخاشگری در زمان قطع اتصال به اینترنت، افت تحصیلی، اختلال درخواب، رفتن به سراغ اینترنت در مواقع تنهایی، عدم تمایل به بیرون رفتن ازخانه مشکلات و ناراحتیهای جسمانی و عضلانی و ... است که به بچهها بیاموزند که اگر با مشکلی در فضای مجازی رو به رو شدند با آنها درمیان گذاشته و به هیچ عنوان مشکلات را با دوستان آنلاین خود که غریبهاند مطرح نکنند. غنیسازی برنامههای فراغت دانشآموزان متناسب با شرایط سنیشان که در این خصوص برنامهریزی آموزش و پرورش را میطلبد که تا با مهیاکردن برنامههای اوقات فراغت متناسب با شرایط سنی، دانشآموزان شور و شوق در آن برنامه حضور یابند و نسبت به دورهم بودن و بالا بردن مشارکتهای اجتماعی آنها از حضورشان در فضاهای مجازی کاسته شود. وقتگذرانی بدون کنترل دانش آموزان در فضای مجازی منجربه ایجاد هویت کاذب و زودگذر برای آنها میشود. متأسفانه در سالهای گذشته دانشآموزان از فضای مجازی استفاده بیرویه میکنند و همین موضوع منجر به انزوای دانشآموزان شده است. این هویت کاذب و زودگذر تصویری غیرواقعی برای افراد ایجاد میکند و منجر به این میشود که افراد در تلاش و تکاپو برای حضور بیشتر در شبکههای اجتماعی شوند؛ چرا که در فضای مجازی بیش از آنکه هویت برای فرد مطرح باشد، دانشآموز سعی در ارائه افکار و علائق و اندیشههای خود دارد که این خود بسیار خطرناک است. اما آنچه درباره گرایش به شبکههای اجتماعی در بین جوانان و نوجوانان و به ویژه دانشآموزان مهم به نظر میرسد این است که این قشر از جامعه به دلیل شرایط سنی که دارند از آسیبپذیری بسیار بالاتری برخوردارند و افرادی که دوران بلوغ را طی میکنند بیشتر از هرگروه دیگری در معرض آسیب هستند. راهاندازی شبکههای اجتماعی همچون وایبر،لاین واتس آپ منجر به این شده که خانوادهها از هم دور شوند حتی ممکن است خانوادهها به صورت صوری و ظاهری دور هم جمع شوند، اما در همان جمع نیز افراد خانواده هرکدام توجهشان به گوشی یا تبلتهایشان هستند. لزوم آگاهی کاربران به حدود و حریم خصوصی فضای مجازی و رایانه امروز در زندگی ما انسانهاست و کودکان هم در این فضای مجازی بازی میکنند. دانشآموزان و دانشجویان و... به نوعی در این فضا هستند و به هرحال این محیط جزو جداییناپذیر از زندگی اشخاص است، لکن نکته مهم نحوه استفاده صحیح و اصولی از این فضاست. فضای مجازی به صورت شبکههای اجتماعی، امروز به صورت یک تکنولوژی مدرن در اختیار قرارگرفته است، لازمه استفاده از این تکنولوژی مدرن، داشتن فرهنگ استفاده از آن است و فقدان این فرهنگ آسیبهای بسیاری را برجای میگذارد. یکی از مشکلات برخی از کاربران ضعف اخلاق است.استفادهکنندگان این شبکهها جوانان هستند و والدین این وسایل را برای فرزندان تهیه کرده، لکن لازم است که قبل از تهیه این ابزارها عنصر اساسی اخلاق را به فرزندان بیاموزند و با آموزش به آنها تفهیم کنند که نباید وارد حریم خصوصی دیگران شوند.